Bức tranh thương mại của Việt Nam trong những tháng đầu năm 2026 ghi nhận nhiều điểm đáng chú ý. Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa cả nước đến hết tháng 5 đạt 445,12 tỷ USD, tăng 25% so với cùng kỳ năm 2025, tương ứng tăng thêm 89,17 tỷ USD.
Mức tăng trưởng này cho thấy hoạt động thương mại quốc tế đang duy trì đà phục hồi tích cực bất chấp những biến động khó lường của kinh tế thế giới. Đây cũng là một trong những mức tăng kim ngạch cao nhất trong nhiều năm trở lại đây.
 |
| Cán bộ hải quan thông quan hàng hoá cho doanh nghiệp. Ảnh: TL |
Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng mạnh mẽ của dòng chảy hàng hóa, cán cân thương mại chuyển sang trạng thái nhập siêu với mức 13,8 tỷ USD. Theo số liệu cập nhật đến ngày 7/6, mức nhập siêu đã lên gần 15,4 tỷ USD.
Nếu chỉ nhìn vào con số tuyệt đối, nhập siêu có thể tạo ra những băn khoăn nhất định.
Trao đổi với phóng viên, ông Ngô Như An - Phó Trưởng ban Công nghệ thông tin và Thống kê hải quan (Cục Hải quan), ba nhóm hàng nhập khẩu tăng mạnh nhất thời gian qua gồm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; dầu thô, xăng dầu; máy móc, thiết bị và linh kiện ô tô.
Hải quan thúc đẩy chuyển đổi số, tạo thuận lợi thương mạiVới quy mô thương mại đạt hơn 445 tỷ USD chỉ sau 5 tháng đầu năm, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá về xuất khẩu, thu hút đầu tư và mở rộng vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Để hiện thực hóa cơ hội đó, cùng với nỗ lực của cộng đồng doanh nghiệp, vai trò của ngành Hải quan trong tạo thuận lợi thương mại, hiện đại hóa quản lý, thúc đẩy chuyển đổi số và bảo đảm thông quan thông suốt sẽ tiếp tục là nhân tố quan trọng góp phần giữ vững nhịp tăng trưởng của nền kinh tế trong năm 2026 và những năm tiếp theo. |
Tuy nhiên, Việt Nam hiện là một trong những trung tâm sản xuất điện tử lớn trên thế giới. Phần lớn linh kiện điện tử nhập khẩu được đưa vào các nhà máy để sản xuất điện thoại, máy tính, thiết bị công nghệ và nhiều mặt hàng xuất khẩu khác. Điều đó đồng nghĩa với việc nhập khẩu tăng cũng phản ánh nhu cầu sản xuất và xuất khẩu đang mở rộng.
Tương tự, nhóm máy móc, thiết bị đạt kim ngạch nhập khẩu 27,8 tỷ USD, tăng 21,6%; linh kiện, phụ tùng ô tô đạt hơn 3,1 tỷ USD, tăng 44,7%. Những con số này cho thấy doanh nghiệp đang tiếp tục đầu tư mở rộng năng lực sản xuất, chuẩn bị nguồn nguyên liệu và thiết bị cho các đơn hàng trung và dài hạn. Như vậy, mức nhập siêu hiện nay không xuất phát từ sự gia tăng đột biến của hàng tiêu dùng mà chủ yếu đến từ nhu cầu nhập khẩu nguyên liệu, nhiên liệu, máy móc và linh kiện phục vụ sản xuất. Đây là điểm khác biệt quan trọng khi đánh giá chất lượng tăng trưởng thương mại của nền kinh tế trong giai đoạn hiện nay.
Đằng sau mức tăng gần 90 tỷ USD kim ngạch xuất nhập khẩu là áp lực rất lớn đối với hệ thống quản lý hải quan.
Ông Ngô Như An cho biết thêm, khi lượng hàng hóa xuất nhập khẩu tăng nhanh, yêu cầu đặt ra không chỉ là bảo đảm quản lý chặt chẽ mà còn phải duy trì tốc độ thông quan, hạn chế phát sinh chi phí và thời gian cho doanh nghiệp. Nếu quy trình thông quan không được xử lý hiệu quả, hàng hóa có thể bị ùn tắc tại cửa khẩu, cảng biển hoặc sân bay, làm gia tăng chi phí logistics và ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Chính vì vậy, thời gian qua, ngành Hải quan đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tạo thuận lợi thương mại, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ.
Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong toàn bộ quy trình nghiệp vụ. Việc xử lý hồ sơ điện tử, kết nối dữ liệu, áp dụng quản lý rủi ro và tăng cường tự động hóa đã góp phần rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí tuân thủ và hạn chế tiếp xúc trực tiếp giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý.
Ông Trịnh Đại Vỹ - Giám đốc Công ty TNHH INTCO, một trong những doanh nghiệp có số thu nộp ngân sách lớn trên địa bàn Thanh Hóa đánh giá cao tinh thần đồng hành và hỗ trợ của cơ quan Hải quan. Theo ông, việc cơ quan Hải quan thường xuyên tuyên truyền, phổ biến và hướng dẫn kịp thời các chính sách mới về hải quan, thuế xuất nhập khẩu và quản lý chuyên ngành đã giúp doanh nghiệp thực hiện đúng quy định, hạn chế sai sót trong quá trình làm thủ tục.
Quan trọng hơn, những vướng mắc phát sinh được giải quyết nhanh chóng, giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Đây cũng là minh chứng cho thấy tạo thuận lợi thương mại không chỉ được phản ánh qua các chỉ số thông quan hay kim ngạch xuất nhập khẩu mà còn thể hiện bằng mức độ hài lòng và niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp đối với cơ quan quản lý nhà nước.
Ở góc độ địa phương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa Mai Xuân Liêm cho rằng, lực lượng Hải quan không chỉ thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý nhà nước mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ doanh nghiệp, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, góp phần cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.
Theo ông Mai Xuân Liêm, việc lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ đã giúp cơ quan Hải quan cùng các sở, ngành triển khai hiệu quả các cơ chế, chính sách phát triển kinh tế. Đây cũng là một trong những nền tảng quan trọng để Thanh Hóa hiện thực hóa định hướng phát triển theo mô hình “5 trụ cột phát triển, 3 không gian kinh tế, 5 trung tâm động lực, 6 hành lang kinh tế”, qua đó phấn đấu trở thành cực tăng trưởng mới của khu vực phía Bắc và cả nước.
Khi dòng chảy thương mại được duy trì thông suốt, chi phí tuân thủ được cắt giảm và môi trường kinh doanh ngày càng minh bạch, sức hấp dẫn của các địa phương đối với nhà đầu tư cũng được nâng lên. Đó chính là mối liên kết ngày càng chặt chẽ giữa cải cách hải quan, phát triển doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế.
