Định vị lại vai trò của Việt Nam trong chuỗi giá trị tài chính toàn cầu

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân

PV: Thưa ông, khi trung tâm tài chính mới đi vào vận hành, việc lựa chọn đúng các sản phẩm tài chính mũi nhọn sẽ quyết định khả năng cạnh tranh và thu hút dòng vốn quốc tế. Vậy VIFC-HCMC đang ưu tiên phát triển những sản phẩm và dịch vụ tài chính chủ lực nào trong giai đoạn hiện nay?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Nếu nhìn vào định hướng phát triển sản phẩm của VIFC-HCMC ở thời điểm hiện tại, có thể thấy chúng ta không đi theo hướng “trải rộng”, mà tập trung vào một số trục sản phẩm chủ lực có khả năng tạo lợi thế cạnh tranh thực sự trong khu vực. Các sản phẩm này đều gắn với hai yếu tố: xu hướng tài chính toàn cầu và lợi thế cấu trúc của Việt Nam.

Một trong những “mũi nhọn chiến lược” là tài chính hàng không. Trung tâm đang phát triển các dịch vụ như leasing máy bay, tài trợ đội bay, bảo hiểm và tái bảo hiểm hàng không, cũng như các cấu trúc tài chính phức hợp liên quan đến vận hành hãng bay. Lý do lựa chọn lĩnh vực này là vì quy mô thị trường toàn cầu rất lớn, trong khi khu vực Đông Nam Á lại đang tăng trưởng mạnh về nhu cầu vận tải hàng không.

Song song với đó là tài chính hàng hải và logistics, gắn với chuỗi cung ứng và thương mại quốc tế. Các sản phẩm chủ lực ở đây bao gồm tài trợ thương mại, tài trợ tàu biển, bảo hiểm vận tải và các giải pháp tài chính cho chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc sau các cú sốc địa chính trị, những trung tâm tài chính gắn với logistics và cảng biển sẽ có lợi thế rất lớn.

Một trụ cột quan trọng khác là tài chính số và tài sản số. VIFC-HCMC đang chủ động phát triển các sản phẩm liên quan đến blockchain, thanh toán xuyên biên giới, stablecoin và đặc biệt là token hóa tài sản. Nếu làm tốt, đây có thể trở thành một “điểm nhấn khác biệt” của trung tâm trong giai đoạn tới.

Bên cạnh đó, tài chính xanh và các sản phẩm ESG cũng đang được ưu tiên phát triển. Trung tâm hướng tới xây dựng các công cụ như trái phiếu xanh, quỹ đầu tư bền vững, tín dụng carbon và các nền tảng giao dịch liên quan đến chuyển đổi năng lượng.

Một cấu phần mang tính nền tảng là thị trường liên ngân hàng quốc tế và các dịch vụ tài chính xuyên biên giới. Trung tâm đang hướng tới xây dựng một hệ thống kết nối giữa ngân hàng truyền thống, ngân hàng số và các mô hình tài chính mới, qua đó cho phép dòng vốn lưu chuyển linh hoạt hơn.

Ngoài ra, việc hình thành các sàn giao dịch tài chính quốc tế, sàn tài chính xanh và nền tảng giao dịch tài sản số cũng đang được thúc đẩy nhằm tạo không gian thị trường cho các sản phẩm tài chính mới, đồng thời thu hút các định chế tài chính tham gia với vai trò tạo lập thị trường.

Việc xây dựng các sản phẩm tài chính chủ lực được xem là bước đi quan trọng để hình thành lợi thế cạnh tranh và thu hút dòng vốn quy mô lớn từ thị trường toàn cầu. Ảnh: Lê Toàn

PV: Với những sản phẩm tài chính đó, ông kỳ vọng thế nào trong việc thu hút dòng vốn quốc tế và hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Điều quan trọng nhất không chỉ là thu hút thêm dòng vốn, mà là thay đổi chất lượng của dòng vốn và cách thức doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường tài chính toàn cầu.

Khi phát triển các sản phẩm như tài chính hàng không, tài chính hàng hải, tài chính xanh hay token hóa tài sản, thực chất là đang tạo ra những “kênh dẫn vốn chuyên biệt”, gắn trực tiếp với nhu cầu của các định chế tài chính toàn cầu. Điều này rất khác với trước đây, khi dòng vốn chủ yếu đi qua các kênh gián tiếp như FDI hay đầu tư danh mục.

Quan trọng hơn, các sản phẩm này giúp Việt Nam “định vị lại vai trò” trong chuỗi giá trị tài chính toàn cầu. Thay vì chỉ là nơi tiếp nhận vốn, chúng ta có thể trở thành nơi cấu trúc sản phẩm, phân phối vốn và thậm chí là trung gian tài chính cho khu vực. Khi đó, dòng vốn quốc tế không chỉ “đi vào Việt Nam”, mà còn “đi qua Việt Nam”.

Đối với doanh nghiệp trong nước, tác động sẽ rất rõ rệt khi có thêm nhiều kênh huy động vốn ngoài hệ thống ngân hàng, từ phát hành trái phiếu quốc tế, huy động vốn qua các quỹ đầu tư, đến tiếp cận các sản phẩm phái sinh để phòng ngừa rủi ro lãi suất, tỷ giá hay hàng hóa. Đặc biệt, với các nền tảng tài chính số và token hóa tài sản, doanh nghiệp vừa và nhỏ cũng có cơ hội tiếp cận trực tiếp nhà đầu tư quốc tế, qua đó giảm chi phí vốn và mở rộng quy mô thị trường.

Một điểm rất quan trọng nữa là các sản phẩm tài chính mới sẽ giúp doanh nghiệp nâng chuẩn quản trị theo thông lệ quốc tế. Khi tham gia các thị trường quốc tế, doanh nghiệp buộc phải đáp ứng các tiêu chuẩn về minh bạch, quản trị rủi ro, ESG… Đây là áp lực, nhưng đồng thời cũng là động lực để nâng cấp toàn bộ hệ thống doanh nghiệp Việt Nam, từ đó tăng khả năng cạnh tranh trong dài hạn.

Tuy nhiên, cần nhìn nhận một cách thực tế rằng, quá trình này sẽ không diễn ra ngay lập tức. Giai đoạn đầu sẽ là giai đoạn “hình thành thị trường” và “tạo thanh khoản ban đầu”. Nhưng một khi đã đạt được quy mô nhất định và hình thành được niềm tin của nhà đầu tư quốc tế, thì dòng vốn sẽ có xu hướng tăng trưởng theo cấp số nhân nhờ hiệu ứng mạng lưới.

Mở rộng sandbox để hình thành thị trường vốn tỷ USD

PV: Để VIFC-HCMC phát triển đúng kỳ vọng, theo ông, cơ chế đặc thù hoặc chính sách nào cần tiếp tục hoàn thiện trong thời gian tới?

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân: Theo tôi, để VIFC-HCMC thực sự phát triển đúng kỳ vọng và đạt chuẩn của một trung tâm tài chính quốc tế, thì yếu tố quyết định trong thời gian tới vẫn là tiếp tục hoàn thiện “chất lượng thể chế” theo hướng đủ mở, đủ linh hoạt, nhưng vẫn đảm bảo kiểm soát rủi ro.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện sâu hơn khung pháp lý nền tảng đã được thiết lập từ Nghị quyết số 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Điểm quan trọng không phải là ban hành thêm nhiều quy định, mà là làm rõ và cụ thể hóa các quyền vận hành thực tế của Trung tâm, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như tài sản số, token hóa, hay các sản phẩm tài chính phái sinh phức tạp. Nhà đầu tư không ngại rủi ro thị trường, nhưng họ rất ngại rủi ro thể chế.

Thứ hai là cơ chế dòng vốn và ngoại hối. Nếu muốn trở thành trung tâm tài chính quốc tế đúng nghĩa, thì cần có một mức độ tự do hóa nhất định đối với dòng vốn vào - ra trong phạm vi Trung tâm, đi kèm với cơ chế giám sát riêng. Nếu dòng vốn vẫn bị “ngắt quãng” bởi các quy định chung của nền kinh tế, thì sẽ rất khó để hình thành các hoạt động tài chính xuyên biên giới với quy mô lớn.

Thứ ba là hoàn thiện cơ chế sandbox và mở rộng phạm vi thử nghiệm. Hiện nay, chúng ta đã có định hướng sandbox cho fintech, blockchain, nhưng trong giai đoạn tới cần đi xa hơn, cho phép thử nghiệm cả các mô hình như crypto banking, stablecoin trong thanh toán, hay các cấu trúc tài chính mới.

Một yếu tố rất quan trọng khác là hệ thống giải quyết tranh chấp theo chuẩn quốc tế. Để thu hút các định chế tài chính lớn, cần xây dựng cơ chế trọng tài và tòa án chuyên biệt, có thể tham chiếu hoặc áp dụng các nguyên tắc của “common law” trong phạm vi VIFC-HCMC. Đây là một trong những “tiêu chuẩn ngầm” của các trung tâm tài chính quốc tế trên thế giới, bởi tài chính quốc tế luôn gắn liền với các hợp đồng phức tạp và rủi ro pháp lý cao.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục hoàn thiện các cấu phần thị trường cốt lõi, đặc biệt là sàn giao dịch tài chính quốc tế, thị trường vốn quốc tế và các nền tảng giao dịch tài sản mới. Điều này đòi hỏi sự phối hợp rất chặt giữa chính sách, hạ tầng công nghệ và sự tham gia của các định chế tạo lập thị trường.

Ngoài ra, chính sách thu hút nhân lực và chuyên gia quốc tế cũng là một điểm cần được đẩy mạnh hơn. Tài chính là ngành phụ thuộc rất lớn vào con người. Nếu không có cơ chế linh hoạt về visa, thuế thu nhập cá nhân, hay công nhận chứng chỉ quốc tế, thì sẽ khó thu hút được các chuyên gia cấp cao - những người đóng vai trò dẫn dắt thị trường trong giai đoạn đầu.

Một điểm mang tính “chiến lược mềm” nhưng rất quan trọng là cơ chế điều hành tập trung và đủ quyền hạn. VIFC-HCMC cần có một cơ quan điều hành với thẩm quyền đủ lớn để ra quyết định nhanh, thử nghiệm nhanh và điều chỉnh chính sách kịp thời. Nếu vẫn vận hành theo cơ chế phân tán, xin ý kiến nhiều tầng, thì sẽ rất khó theo kịp tốc độ của thị trường tài chính toàn cầu.

PV: Xin cảm ơn ông!