PV: Trong bối cảnh giá vàng thế giới biến động khó lường và chênh lệch giá vàng trong nước - quốc tế duy trì ở mức cao, nguồn cung vàng trong nước hạn chế đang tác động như thế nào đến mặt bằng giá và theo ông, mức chênh lệch hợp lý nên thu hẹp về bao nhiêu?

TS. Nguyễn Trí Hiếu

TS. Nguyễn Trí Hiếu: Hiện giá vàng trong nước vẫn neo ở mức cao và khoảng chênh lệch này nhiều khả năng sẽ tiếp tục duy trì ở mức lớn.

Một trong những nguyên nhân chính là nguồn cung vàng trong nước còn rất hạn chế, chưa tạo cân bằng giữa cung và cầu. Bên cạnh đó, tại Việt Nam, giá vàng còn chịu tác động mạnh từ yếu tố tâm lý, khi người dân đổ xô mua vàng do cảm thấy hưng phấn khi giá tăng và lo ngại bỏ lỡ cơ hội nếu không tham gia thị trường kịp thời. Hành vi “mua đuổi” lặp lại trong nhiều năm qua và trở thành đặc điểm quen thuộc.

Cũng cần lưu ý, chênh lệch giá luôn tồn tại, do giá vàng trong nước còn phải cộng thêm chi phí vận chuyển, cũng như chịu ảnh hưởng từ biến động tỷ giá. Vì vậy, giá vàng trong nước sẽ không bao giờ hoàn toàn bằng giá vàng thế giới. Tuy nhiên, mức chênh lệch hợp lý chỉ nên ở khoảng 3 - 5 triệu đồng/lượng, thay vì lên tới 20 triệu đồng/lượng như thời gian qua.

Với thị trường vàng thế giới, ngoài yếu tố biến động của đồng USD, giá vàng còn chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố khác và vẫn tồn tại các động lực hỗ trợ xu hướng tăng. Khi nhận thấy rủi ro đối với nền kinh tế gia tăng, nhà đầu tư thường tìm đến vàng như một kênh trú ẩn an toàn để phòng ngừa khủng hoảng và lạm phát.

PV: Trước thực tế giá vàng thế giới biến động mạnh và chênh lệch vẫn duy trì ở mức rất cao, ông đánh giá thế nào về mức độ cấp bách của việc thành lập sàn vàng quốc gia?

TS. Nguyễn Trí Hiếu: Chính phủ đã nhiều lần nhấn mạnh yêu cầu này và Ngân hàng Nhà nước cũng đang nỗ lực nghiên cứu để triển khai.

Nguyên nhân đầu tiên khiến việc thành lập sàn vàng trở nên cần thiết là nhằm giải quyết tình trạng chênh lệch giá. Khoảng cách giữa giá vàng trong nước và thế giới có thời điểm lên tới 20 triệu đồng/lượng. Điều này xảy ra do thiếu sự liên thông giữa thị trường vàng trong nước và thị trường vàng thế giới. Bên cạnh đó, cung - cầu trên thị trường vàng trong nước vẫn chưa ổn định, càng làm gia tăng chênh lệch giá.

Khi có một sàn vàng tập trung, mức chênh lệch này có thể được thu hẹp đáng kể, bởi thông tin sẽ minh bạch hơn và các chủ thể tham gia thị trường, từ doanh nghiệp đến nhà đầu tư, có thể điều chỉnh hành vi, giúp giá vàng trong nước tiệm cận hơn với giá thế giới.

Cần nhấn mạnh rằng, yêu cầu minh bạch hóa thị trường là rất cần thiết. Sàn vàng sẽ giúp tập trung và công khai hóa toàn bộ thông tin giao dịch. Quan trọng hơn, đây còn là nơi có thể thu hút nguồn vàng trong dân, chuyển hóa vàng từ trạng thái tích trữ sang lưu thông, qua đó, biến vàng thành một nguồn lực tài chính phục vụ nền kinh tế.

Bên cạnh yêu cầu phải có sàn vàng quốc gia, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa cũng đã được ban hành. Việc kết hợp giữa sàn vàng và một sàn giao dịch tài sản mã hóa thí điểm là hướng đi hợp lý, rất đáng ủng hộ và cần được đẩy nhanh tiến độ. Bởi lẽ, cả hai thị trường này đều đang tạo ra những biến động đáng kể trên thị trường tài chính tại Việt Nam.

Hiện giá vàng trong nước vẫn neo ở mức cao. Ảnh: Đức Thanh

PV: Nguyên nhân nào đang khiến tiến độ thành lập và đưa sàn vàng quốc gia vào vận hành vẫn chậm trễ, thưa ông?

TS. Nguyễn Trí Hiếu: Theo tôi, nguyên nhân có thể xuất phát từ một số yếu tố chính.

Trước hết, minh bạch thông tin là yếu tố cốt lõi của một sàn giao dịch vàng. Thực tế cho thấy, thị trường vàng tại Việt Nam đang vận hành thiếu minh bạch. Giá vàng mỗi nơi một giá, có giá chính thức và không chính thức, vàng tự do, vàng "lậu", vàng "chợ đen", vàng bán tại cửa hàng, vàng giao dịch online… Việc tổng hợp tất cả các nguồn thông tin này vào một hệ thống thống nhất để đưa lên sàn và trở thành thông tin minh bạch, chính thức là một thách thức lớn.

Hơn nữa, vấn đề này không chỉ thuộc trách nhiệm của cơ quan quản lý, mà còn phụ thuộc vào mức độ hợp tác của các thành phần tham gia thị trường. Câu hỏi đặt ra là: liệu các chủ thể sẵn sàng hợp tác để xây dựng thị trường minh bạch hay không?

Thứ hai, sàn vàng phải được vận hành trơn tru, nghĩa là có đủ người mua - người bán, giao dịch liên tục và đảm bảo tính thanh khoản. Để có thanh khoản, điều kiện tiên quyết là nguồn cung phải dồi dào.

Trong bối cảnh hiện nay, nếu nguồn cung còn hạn chế, thì hoạt động giao dịch khó có thể thông suốt. Khi cung - cầu không gặp nhau, sàn vàng sẽ khó vận hành ổn định.

Cùng với đó, nếu tiếp tục sử dụng ngoại tệ để nhập khẩu vàng, dự trữ ngoại tệ sẽ càng bị thu hẹp, tạo áp lực lớn lên bài toán cân đối nguồn lực. Đây có thể là một trong những yếu tố khiến việc đảm bảo nguồn cung vàng gặp khó khăn.

PV: Trong bối cảnh đã có 11 ngân hàng và doanh nghiệp nộp hồ sơ xin cấp phép sản xuất vàng miếng, việc cấp phép này liệu có giúp tăng nguồn cung và đẩy nhanh tiến độ hình thành sàn vàng, thưa ông?

TS. Nguyễn Trí Hiếu: Việc cho phép các đơn vị tham gia nhập khẩu và sản xuất vàng là cần thiết, trước hết nhằm xóa bỏ cơ chế độc quyền như trước đây. Đồng thời, điều này cũng giúp Ngân hàng Nhà nước dần rút khỏi vai trò tham gia trực tiếp vào thị trường, quay về đúng chức năng truyền thống là cơ quan quản lý. Việc cấp phép cho các ngân hàng và doanh nghiệp đủ điều kiện sản xuất vàng miếng sẽ góp phần tăng nguồn cung, qua đó, giảm áp lực chênh lệch giá trong nước và hỗ trợ tích cực cho việc xây dựng, vận hành sàn vàng.

Đối với các đơn vị được phép nhập khẩu vàng, yêu cầu về vốn tối thiểu theo Nghị định số 232/2025/NĐ-CP sửa đổi Nghị định 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng là rất cần thiết, nhằm đảm bảo các đơn vị có năng lực tài chính đủ mạnh, đáp ứng khả năng thanh toán, ký quỹ và hoạt động kinh doanh vàng.

Bên cạnh đó, Nghị định số 232/2025/NĐ-CP cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng vàng, theo đó, các sản phẩm vàng phải đạt chuẩn quốc tế (độ tinh khiết 99,99%) để có thể hoán đổi và giao dịch trên thị trường quốc tế.

Về vấn đề sản xuất vàng, tôi vẫn giữ quan điểm các ngân hàng được phép tham gia giao dịch và lưu trữ vàng, nhưng không nên tham gia hoạt động sản xuất vàng miếng. Bởi đây không phải là chức năng truyền thống của ngân hàng và có thể làm gia tăng rủi ro trong hoạt động. Các ngân hàng nên tập trung vào vai trò nhập khẩu, phân phối và cung cấp dịch vụ lưu ký (custodian service).

PV: Xin cảm ơn ông!