PV: Trong bối cảnh bất định toàn cầu gia tăng, ông đánh giá thế nào về triển vọng kinh tế Việt Nam năm 2026?

Ông Aaditya Mattoo

Ông Aaditya Mattoo: Việt Nam đã có một hành trình tăng trưởng rất ấn tượng và cho thấy khả năng chống chịu tốt. Ngay cả hiện nay, chúng tôi vẫn dự báo tăng trưởng đạt 6,3% trong năm 2026, thuộc nhóm cao nhất trong khu vực Đông Á - Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, tăng trưởng sẽ chậm lại trong năm 2026 do xung đột tại Trung Đông, bởi điều này sẽ ảnh hưởng đến thương mại và đầu tư trên toàn cầu. Việt Nam là nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào thương mại, nên tăng trưởng toàn cầu chậm lại sẽ chịu tác động. Bất định gia tăng cũng khiến hộ gia đình thắt chặt chi tiêu.

Dù vậy, chúng tôi kỳ vọng đầu tư công mạnh mẽ và dòng vốn đầu tư nước ngoài ổn định sẽ tiếp tục hỗ trợ nền kinh tế của Việt Nam. Tăng trưởng xuất khẩu có thể chậm lại trong năm nay nhưng sẽ phục hồi vào năm sau khi nhu cầu toàn cầu cải thiện.

PV: Vậy Việt Nam nên theo đuổi những chính sách nào để cân bằng giữa ổn định ngắn hạn và năng lực cạnh tranh dài hạn, thưa ông?

Ông Aaditya Mattoo: Tác động của xung đột Trung Đông đối với mỗi quốc gia sẽ khác nhau, tùy thuộc vào mức độ phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu, những điểm yếu nội tại và khả năng ứng phó linh hoạt của chính sách kinh tế. Xung đột kéo dài và leo thang có thể làm gia tăng khó khăn kinh tế và kéo giảm tăng trưởng khu vực. Các Chính phủ trong khu vực cũng như Việt Nam cần hỗ trợ không chỉ cho người nghèo, mà cả tầng lớp trung lưu dễ bị tổn thương, nhằm giảm thiểu tác động từ cú sốc giá dầu. Đồng thời, không chỉ doanh nghiệp nhỏ, mà cả doanh nghiệp vừa cũng cần được hỗ trợ khi phải đối mặt với chi phí nhiên liệu tăng cao.

Bên cạnh đó, khủng hoảng thường mở ra cơ hội cho cải cách sâu rộng. Việt Nam đã thể hiện năng lực đáng kể trong việc củng cố thể chế và nâng cao hiệu quả thực thi đầu tư công. Việc tinh gọn bộ máy, như giảm số lượng bộ ngành hay đơn vị hành chính, cho thấy khả năng triển khai cải cách sâu rộng nhằm nâng cao hiệu quả chính sách phát triển.

Trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số là động lực mới giúp Việt Nam vượt áp lực tăng trưởng. Ảnh tư liệu

PV: Trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang định hình lại tăng trưởng và thương mại trong khu vực, theo ông, Việt Nam có thể tận dụng các xu hướng này như thế nào để thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu?

Ông Aaditya Mattoo: Chuyển đổi số và AI mang lại tiềm năng lớn về nâng cao năng suất. Tuy nhiên, việc phổ biến AI trong khu vực hiện vẫn còn hạn chế.

Cũng giống như nhiều quốc gia khác, Việt Nam đang hưởng lợi từ thương mại và đầu tư liên quan đến AI, nhưng có thể làm nhiều hơn để nâng cao năng lực ứng dụng. Việt Nam có hệ thống giáo dục phổ thông rất tốt, nhưng giáo dục đại học còn yếu.

Do đó, cần tăng cường giáo dục bậc cao và đào tạo STEM. Thực tế, các doanh nghiệp như FPT đã chủ động phát triển hệ thống đào tạo kỹ năng riêng, và kinh nghiệm này cần được mở rộng trên toàn nền kinh tế để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Đồng thời, Việt Nam cần tiếp tục phát triển hạ tầng, như mở rộng mạng cáp quang, để doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể tiếp cận internet băng thông rộng ổn định - điều kiện cần để ứng dụng AI.

Ngoài ra, cần phát triển doanh nghiệp trong nước. Mặc dù FDI rất ấn tượng, nhưng phần lớn xuất khẩu và kỹ năng vẫn nằm ở khu vực doanh nghiệp có vốn nước ngoài. Do đó, việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp FDI là rất quan trọng, cùng với nâng cao năng lực quản trị.

Việt Nam cũng cần duy trì cạnh tranh, tránh hình thành độc quyền. Cải cách lĩnh vực dịch vụ đã mang lại lợi ích lớn nhưng vẫn chưa hoàn thiện. Bên cạnh đó, vẫn còn nhiều hạn chế trong các lĩnh vực như dòng dữ liệu, đầu tư nước ngoài. Ngay cả những cải cách một phần trong viễn thông, vận tải, tài chính cũng đã giúp tăng năng suất, không chỉ trong dịch vụ, mà cả trong sản xuất.

Vì vậy, Việt Nam có thể tiếp tục thúc đẩy cải cách sâu hơn. Việt Nam có tiềm năng lớn và đã chứng minh năng lực cải cách, nhưng cần toàn diện hơn.

PV: Từ kinh nghiệm quốc tế, đâu là yếu tố quyết định để một quốc gia có thể biến AI thành động lực tăng trưởng và việc làm, thay vì chỉ là một “trào lưu”, thưa ông?

Ông Aaditya Mattoo: Đây không chỉ là câu hỏi của Việt Nam mà của cả thế giới. Có ý kiến cho rằng, AI sẽ mang tính đột phá, nhưng cũng có quan điểm hoài nghi rằng, lợi ích tăng trưởng có thể chỉ ở mức rất thấp.

Theo đánh giá của chúng tôi, công nghệ mới có tiềm năng lớn, nhưng cần có sự chuẩn bị để tận dụng. Các nước trong khu vực ít đối mặt với rủi ro mất việc do AI, nhưng cũng thiếu kỹ năng để khai thác AI.

Có thể lấy ví dụ về robot: tại Mỹ, robot làm giảm việc làm, nhưng tại Việt Nam lại tạo thêm việc làm. Lý do là Việt Nam năng động và có tính cạnh tranh cao. Robot giúp tăng năng suất sản xuất, giảm chi phí, giảm giá thành, từ đó kích thích nhu cầu và mở rộng quy mô sản xuất.

Tương tự, Việt Nam có thể biến AI thành công nghệ tạo việc làm, nhưng cần nâng cao kỹ năng để người lao động có thể làm việc cùng AI thay vì bị thay thế.

PV: Theo ông, Việt Nam cần làm gì để vừa nâng cao năng lực, vừa tạo động lực cho doanh nghiệp trong nước tham gia và hưởng lợi từ chuyển đổi số, AI?

Ông Aaditya Mattoo: Trước hết là nâng cao năng lực kỹ năng trên toàn chuỗi giá trị. Việt Nam có nền tảng giáo dục phổ thông rất tốt, thuộc nhóm hàng đầu thế giới. Tuy nhiên, cần hiểu vì sao nhiều người không học lên đại học - đó là do thiếu động lực, mà động lực đến từ cơ hội. Đây là bài toán “con gà - quả trứng”.

Chính phủ cần đồng thời nâng cao năng lực (thông qua giáo dục) và tạo động lực (thông qua mở cửa cạnh tranh trong dịch vụ và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển). Chính sự kết hợp giữa cơ hội và năng lực sẽ tạo ra vòng tròn tích cực, giúp Việt Nam bứt phá trên con đường phát triển.

PV: Xin cảm ơn ông!