PV: Sáng 12/4, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay. Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 16/4/2026 đến hết ngày 30/6/2026. Chính sách này tác động ra sao tới doanh nghiệp, người dân và tăng trưởng kinh tế, thưa ông?

PGS. TS Lê Xuân Trường

PGS.TS Lê Xuân Trường: Xăng dầu là yếu tố đầu vào rất quan trọng của nhiều lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, đặc biệt là vận tải hàng hóa, vận tải hành khách, logistics… Chi phí đầu vào của những lĩnh vực này tác động đến chi phí của các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khác. Nói tổng quát, với vị trí quan trọng đó, nếu giá xăng dầu tăng đột biến thì có nguy cơ gây ra lạm phát chi phí đẩy. Điều này có thể ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng kinh tế, tạo áp lực rất lớn đến sản xuất, kinh doanh. Mặt khác, giá cả nhiều lĩnh vực sản xuất tăng và cấu phần chi phí xăng dầu trong chi phí đi lại của người dân tăng ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của đại bộ phận nhân dân.

Do vậy, Nghị quyết này là một quyết sách rất đúng, rất trúng trong điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay. Đặc biệt, yếu tố cốt yếu tác động đến giá xăng dầu vẫn còn hiện hữu trong thời gian gần khi xung đột địa chính trị ở khu vực Trung Đông vẫn rất phức tạp và khó lường.

Nghị quyết được thông qua sẽ góp phần quan trọng giảm thiểu nguy cơ lạm phát chi phí đẩy. Từ đó, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nền tảng tăng trưởng kinh tế theo mục đích đã đề ra. Nghị quyết này cũng hỗ trợ đáng kể về tài chính cho các doanh nghiệp, chia sẻ và hỗ trợ người dân, giảm bớt tác động của giá xăng dầu đến chi phí đi lại cho người dân.

PV: Cũng có ý kiến cho rằng, cần kéo dài hơn chính sách giảm thuế xăng dầu thay vì thực hiện đến hết ngày 30/6/2026. Quan điểm của ông về vấn đề này ra sao?

PGS. TS Lê Xuân Trường: Nghị quyết này ra đời trong bối cảnh áp lực tăng giá xăng dầu do xung đột địa chính trị khu vực Trung Đông. Diễn biến cuộc xung đột này thời gian tới rất phức tạp, khó lường.

Từ nguyên nhân gốc rễ của xung đột và diễn biến xung đột 6 tuần qua cho thấy, cuộc xung đột này được giải quyết như thế nào là rất khó đoán, có rất nhiều kịch bản có thể xảy ra. Trong khi đó, Nghị quyết này hỗ trợ cho doanh nghiệp và người dân nhưng cũng có tác động lớn đến thu ngân sách nhà nước, nếu quyết định giảm thuế quá dài có thể không phù hợp trong trường hợp yếu tố cốt yếu tác động đến giá xăng dầu xảy ra với kịch bản tốt.

Theo đó, việc xác định thời gian áp dụng đến hết tháng 6/2026 là phù hợp. Tùy theo diễn biến và dự báo phù hợp nhất ở thời điểm cuối tháng 6/2026, Quốc hội có thể cân nhắc tiếp tục kéo dài chính sách miễn, giảm thuế của Nghị quyết này sau tháng 6/2026. Lựa chọn này có thể khiến Quốc hội phải họp hoặc phải xin ý kiến Quốc hội thêm một lần nữa về vấn đề này nhưng đảm bảo chính sách thuế phù hợp điều kiện thực tế, đảm bảo mục tiêu tăng trưởng kinh tế, hài hòa lợi ích của doanh nghiệp, người dân và nhà nước.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

PV: Bên cạnh các quyết sách từ Chính phủ, Quốc hội, theo ông cần có kịch bản, giải pháp ra sao để kiểm soát giá xăng dầu, góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng trong bối cảnh nhiều biến động khó lường thay vì thực hiện các chính sách giảm thuế?

PGS. TS Lê Xuân Trường: Với Nghị quyết về thuế xăng dầu lần này, chúng ta đã sử dụng hết dư địa chính sách thuế gián thu đối với xăng dầu. Chúng ta cần theo dõi sát sao và dự báo tốt nhất có thể về các kịch bản diễn biến cuộc xung đột ở Trung Đông - yếu tố cốt yếu tác động đến giá xăng dầu thế giới để có quyết sách phù hợp.

Dưới góc độ chính sách tài khóa, chúng ta còn một công cụ có thể sử dụng phù hợp với trong các kịch bản khác nhau, đó là Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Theo đó, tùy theo diễn biến giá xăng dầu thế giới và dự báo các yếu tố cốt yếu tác động đến giá xăng dầu, chúng ta sẽ điều chỉnh mức trích quỹ, sử dụng quỹ và tạm ứng ngân sách nhà nước để đủ nguồn chi bình ổn giá.

PV: Theo ông, người dân và doanh nghiệp cần thay đổi hành vi tiêu dùng và quản trị ra sao, để sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, tăng tính chủ động, giảm tác động từ xăng dầu?

PGS. TS Lê Xuân Trường: Các doanh nghiệp có thể biến “nguy” thành “cơ”. Đây là cơ hội để các doanh nghiệp nghiên cứu tối ưu hóa bài toán kinh doanh, giảm bớt tác động tiêu cực của giá xăng dầu. Chẳng hạn như, các doanh nghiệp vận tải, logistics nghiên cứu tối ưu hóa chuỗi cung ứng để giảm thấp nhất tỷ lệ phương tiện vận tải chạy những quãng đường không có hàng; các doanh nghiệp nghiên cứu chuyển đổi dây chuyền công nghệ để giảm bớt sử dụng năng lượng hóa thạch, giảm bớt tiêu thụ nhiên liệu; các doanh nghiệp có thể tăng cường chuyển đổi số, mở rộng diện làm việc từ xa trên môi trường số và internet…

Đây cũng là cơ hội để chuyển hướng sử dụng phương tiện vận tải theo hướng tiêu dùng xanh, giảm sử dụng năng lượng hóa thạch, tăng tỷ lệ sử dụng ô tô, xe máy điện. Người dân cũng cần cân nhắc giảm bớt nhu cầu di chuyển, chỉ di chuyển khi thực sự cần thiết, tăng cường sử dụng phương tiện công cộng…

PV: Việc thực hiện các chính sách giảm thuế đối với xăng dầu chắc chắn sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách, theo ông ngành Tài chính cần có giải pháp gì để đảm bảo nguồn thu ngân sách?

PGS. TS Lê Xuân Trường: Trước hết cần lưu ý rằng, tác động trực tiếp của chính sách miễn, giảm thuế đối với xăng dầu làm giảm thu ngân sách. Tuy vậy, cần lưu ý rằng, quyết sách đúng đắn này sẽ góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tạo điều kiện đảm bảo tăng trưởng kinh tế. Khi kinh tế tăng trưởng ổn định sẽ tạo nguồn thu bù đắp một phần giảm thu từ miễn, giảm thuế đối với xăng dầu.

Dù vậy, trong ngắn hạn tác động giảm thu là không thể tránh khỏi. Vì thế, để đảm bảo cân đối ngân sách, cần thực hiện đồng thời hai định hướng lớn. Một là, thực hiện quyết liệt các biện pháp quản lý thu, đảm bảo quản lý thuế đúng luật, tăng cường và nâng cao hiệu quả kiểm tra thuế, hạn chế thất thu thuế.

Hai là, tăng cường kỷ luật quản lý chi ngân sách, đảm bảo chi ngân sách trọng tâm, trọng điểm, chống lãng phí trong đầu tư công; tiết kiệm chi thường xuyên đối với các khoản chi không thực sự cần thiết…

PV: Xin cảm ơn ông!