Điểm đáng chú ý nhất của giai đoạn 2026 - 2030 là quy mô và vị thế của chính sách tài khóa đã được đặt ở một tầm mức khác. Trong giai đoạn này, tổng chi đầu tư phát triển dự kiến lên tới 8,51 triệu tỷ đồng, tương đương 40% tổng chi ngân sách nhà nước; riêng kế hoạch đầu tư công trung hạn là 8,22 triệu tỷ đồng. Đây là mức bố trí rất lớn, phản ánh quyết tâm dùng tài khóa như một lực đẩy phát triển.
Tuy nhiên, ý nghĩa lớn nhất của Kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia 2026 - 2030 không nằm ở những con số thật cao, mà ở chỗ nó đang định hình lại vai trò của ngân sách nhà nước trong mô hình tăng trưởng mới. Tài khóa không chỉ chi để phát triển, mà phải chi để tạo ra động lực, mở ra không gian mới cho đầu tư xã hội.
 |
| Cán bộ Thuế đồng hành, hỗ trợ để hộ kinh doanh hoạt động hiệu quả, đóng góp vào sự phát triển kinh tế. Ảnh: Đức Thanh |
Trong các phát biểu tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã nêu rõ quan điểm định hướng chính sách tài chính quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 là mở rộng hợp lý, có trọng tâm, trọng điểm, hiệu lực, hiệu quả để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Trong đó, “nguồn rất quan trọng, nhưng quan trọng nhất là hiệu quả đầu tư”.
Quan điểm này rất được các đại biểu tán đồng, bởi nếu chỉ nói đến quy mô mà không nói tới hiệu quả, thì chính sách tài khóa rất dễ rơi vào cái bẫy quen thuộc của nhiều nền kinh tế đang phát triển: chi nhiều hơn, nhưng không tăng trưởng tương xứng.
Ủy ban Kinh tế và Tài chính khi thẩm tra đã chỉ ra những điểm nghẽn của giai đoạn trước. Đó là việc hoàn thiện thủ tục đầu tư, giao kế hoạch vốn trung hạn còn quá chậm; tiến độ giải ngân chưa đạt yêu cầu. Hệ số ICOR vẫn ở mức 6,4, cho thấy hiệu quả đầu tư còn thấp và chậm cải thiện. “Căn bệnh trầm kha” này cũng đã được các đại biểu Quốc hội thẳng thắn mổ xẻ. Theo đại biểu Lê Hoàng Anh, “ICOR cao không phải vì thiếu vốn mà vì thừa dự án, thiếu kỷ luật, thiếu trách nhiệm giải trình. Bỏ thêm tiền vào hệ thống quản trị kém chỉ làm ICOR tăng thêm”.
Những cảnh báo ấy rất có giá trị thực tiễn, bởi chúng nhắc lại một nguyên tắc căn bản: tài khóa mở rộng chỉ có ý nghĩa khi đồng vốn được hấp thụ thực, đi vào công trình thực, tạo ra năng lực sản xuất thực.
Nhìn nhận rõ thực tế này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã khẳng định nguyên tắc phân bổ 8,22 triệu tỷ đồng vốn đầu tư công giai đoạn tới sẽ tuân thủ nghiêm ngặt việc hạch toán hiệu quả, chống dàn trải. Toàn bộ quy trình đầu tư, giải ngân sẽ được rà soát lại, “mục đích là để chọn trúng, chọn đúng dự án có tính chất lan tỏa, đảm bảo triển khai trong thời gian ngắn nhất đưa vào vận hành, tiếp tục tái tạo ra năng lực sản xuất mới để phát triển", Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nêu rõ.
Ở góc độ khác, trong khi nhu cầu vốn cho đầu tư phát triển rất cao, thì nguồn thu cũng phải được đảm bảo bền vững. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, chính sách thu sẽ tiếp tục phải được rà soát để đảm bảo thu đúng, thu đủ, thu kịp thời, bao quát. Quan trọng hơn là chính sách này phải hỗ trợ, khuyến khích kinh tế phát triển, là bệ đỡ cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, khuyến khích doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị toàn cầu và kết nối với doanh nghiệp FDI để nâng cao năng suất, chất lượng.
Quan điểm này đã được thể hiện qua việc Chính phủ đề xuất Quốc hội sửa luật để điều chỉnh linh hoạt các ngưỡng chịu thuế cho hộ, cá nhân kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ ngay trong tuần cuối của Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, nhằm hỗ trợ kịp thời, linh hoạt cho khu vực này.
Chính sách hữu ích và hiệu quả cho hộ, cá nhân kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừaTheo Thủ tướng Lê Minh Hưng, ngưỡng doanh thu không chịu thuế đối với hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ dự kiến được điều chỉnh lên ngưỡng 1 tỷ đồng/năm, gấp đôi mức hiện hành. “Tôi tin rằng, các biện pháp chính sách áp dụng khẩn trương, kịp thời như thế này sẽ rất hữu ích và hiệu quả cho hộ, cá nhân kinh doanh cũng như doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời vẫn đảm bảo chủ trương khuyến khích hộ, cá nhân kinh doanh chuyển lên doanh nghiệp” - Thủ tướng chia sẻ. |
Theo Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, những tác động bất lợi của giá xăng dầu, của tình hình thế giới đã ảnh hưởng trực tiếp đến những đối tượng cần được ưu tiên và quan tâm là doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ cá nhân và các hộ kinh doanh. “Chính vì vậy, lãnh đạo Chính phủ đã phải rất khẩn trương chỉ đạo Bộ Tài chính ngay lập tức nghiên cứu phương án để báo cáo Quốc hội” - Thủ tướng cho hay.
Dĩ nhiên, khi chính sách tài khóa mở rộng hơn, nỗi lo về bội chi, nợ công và an toàn tài chính quốc gia cũng lớn hơn. Kế hoạch tài chính quốc gia 2026 - 2030 đưa ra những con số mang tính đột phá: tổng thu ngân sách dự kiến 16,4 triệu tỷ đồng, tổng chi dự kiến 21,2 triệu tỷ đồng và chấp nhận mức bội chi ngân sách khoảng 5% GDP (tương đương 4,7 triệu tỷ đồng).
Quy mô này đặt nền kinh tế trước bài toán lớn về an toàn nợ công. Đại biểu Trần Hoàng Ngân tính toán, với mức bội chi này cộng thêm 2,2 triệu tỷ đồng nợ gốc phải trả, tổng vay của ngân sách nhà nước sẽ vượt 7 triệu tỷ đồng. Do đó, ông cảnh báo đây là những con số đáng quan ngại, đòi hỏi chính sách tài khóa phải “hết sức chặt chẽ, kỷ cương, nghiêm ngặt và giảm chi thường xuyên đến mức tối đa”.
Về vấn đề này, trong Kế hoạch tài chính quốc gia, các giới hạn đã được nêu rõ: trần nợ công hàng năm không quá 60% GDP, trần nợ Chính phủ không quá 50% GDP, nợ nước ngoài của quốc gia không quá 50% GDP, nghĩa vụ trả nợ trực tiếp của Chính phủ so với tổng thu ngân sách nhà nước là 25%, đồng thời bổ sung chỉ tiêu nghĩa vụ trả nợ lãi trực tiếp không vượt quá 10%.
Đồng thời, việc chi tiêu cũng được yêu cầu tiết kiệm triệt để. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, tỷ trọng chi thường xuyên đã được rút xuống còn khoảng 60% tổng chi. Hơn nữa, ngoài dự toán năm 2026 đã cắt giảm đến 10% chi thường xuyên, thì Thủ tướng đã tiếp tục chỉ đạo rà soát, cắt giảm thêm 5% nữa để dành nguồn lực cho đầu tư phát triển.
Việc áp dụng chính sách tài khóa mở rộng với mức bội chi 5% GDP cũng đòi hỏi Chính phủ phải huy động khối lượng vốn lớn, chủ yếu qua kênh phát hành trái phiếu. Đại biểu Nguyễn Thành Trung cảnh báo về “hiệu ứng chèn lấn tín dụng”: nếu các ngân hàng thương mại tập trung dòng tiền mua trái phiếu Chính phủ, thanh khoản hệ thống sẽ bị hút về Kho bạc, gây áp lực đẩy mặt bằng lãi suất lên cao và thu hẹp dư địa tín dụng của doanh nghiệp tư nhân.
Để giữ vững ổn định vĩ mô, Thủ tướng Lê Minh Hưng trong phát biểu tại Quốc hội đã nêu rõ định hướng điều hành giai đoạn tới là phối hợp chặt chẽ, đồng bộ, thống nhất, hiệu quả giữa chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các chính sách vĩ mô khác; kiên quyết không để xảy ra mất ổn định vĩ mô trong mọi tình huống. Đồng thời, tăng cường kỷ luật, kỷ cương tài chính - ngân sách, quản lý, điều hành ngân sách nhà nước hiệu lực, hiệu quả. Đi cùng với đó là có giải pháp dự phòng để chủ động ứng phó với biến động.
Những kế hoạch lớn vừa được Quốc hội phê chuẩn cũng như những cam kết của các thành viên Chính phủ đã khẳng định một thông điệp điều hành rõ ràng: chính sách tài khóa giai đoạn 2026 - 2030 mở rộng để hỗ trợ tăng trưởng, nhưng không đánh đổi bằng sự lỏng lẻo của kỷ luật ngân sách hay chuyển gánh nặng quá mức sang tương lai. Hiệu quả của mỗi đồng ngân sách sẽ được chắt chiu bằng việc tiếp tục cải cách thể chế, siết kỷ luật đầu tư công, nâng chất lượng chuẩn bị dự án, đẩy nhanh giải ngân gắn với hiệu quả và đặc biệt là tạo môi trường đủ minh bạch thu hút được nguồn lực xã hội./.
