Theo báo cáo của Bộ Tài chính, Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam được giao 56.846,1 tỷ đồng nhưng mới giải ngân 928,2 tỷ đồng, đạt 1,6% kế hoạch; Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được giao 48.103,8 tỷ đồng, giải ngân 818,6 tỷ đồng, đạt 1,7% kế hoạch.

Đây là hai dự án có quy mô vốn rất lớn, chiếm khoảng 75,6% tổng kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng. Do đó, tiến độ giải ngân của hai dự án này tác động đáng kể đến kết quả giải ngân chung của ngành xây dựng cũng như các dự án giao thông trọng điểm quốc gia.

Bộ Tài chính cho biết, nguyên nhân chính là tiến độ giải phóng mặt bằng chưa đáp ứng yêu cầu. Cụ thể, Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam, tiến độ hoàn thành giải phóng mặt bằng đã được điều chỉnh từ quý III/2026 sang quý IV/2028, dẫn đến nhu cầu vốn thực tế do các địa phương cập nhật chỉ bằng 3 - 50% so với đăng ký ban đầu.

Trong khi đó, Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng phải điều chỉnh hướng tuyến tại một số đoạn do quá trình khảo sát địa chất phát hiện tuyến đi qua hoặc song song với các đới đứt gãy lớn như sông Hồng, sông Lô và sông Chảy, làm ảnh hưởng đến tiến độ bàn giao mặt bằng.

Trên cơ sở nhu cầu vốn thực tế, Bộ Xây dựng đã đề nghị điều chỉnh giảm 27.553,9 tỷ đồng vốn của Dự án đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Đồng thời, đề nghị điều chuyển 55.036,6 tỷ đồng từ Bộ Xây dựng về các địa phương để triển khai các dự án thành phần giải phóng mặt bằng thuộc Dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam.

Cũng theo Bộ Tài chính, tính chung các dự án quan trọng quốc gia, trọng điểm ngành giao thông vận tải và các dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt đã giải ngân 49.852,7 tỷ đồng, đạt 22,3% kế hoạch vốn đã phân bổ (223.113 tỷ đồng), cao hơn mức giải ngân bình quân chung của cả nước là 21,6%. Đáng chú ý, nếu không tính hai dự án đường sắt nêu trên, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm đạt khoảng 42,2% kế hoạch.

Mặc dù vậy, vẫn còn nhiều dự án có tiến độ giải ngân thấp. Hiện có 25 dự án, dự án thành phần giải ngân dưới 5% kế hoạch, trong đó có 9 dự án chưa giải ngân.

Các khó khăn, vướng mắc của các dự án này cũng tương tự các dự án đầu tư công khác như: thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng, giá vật liệu biến động mạnh; giải phóng mặt bằng còn chậm; chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư (Dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy ngày 24/4/2026 mới phê duyệt đầu tư dự án, ngày 29/4/2026 mới phân bổ kế hoạch; Dự án cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng đến nay vẫn chưa hoàn hiện thủ tục phê duyệt đầu tư dự án).../.