Không chỉ dừng ở việc giảm giấy tờ hay tiền mặt, số hóa đang giúp dữ liệu từ hoạt động kinh doanh được hình thành, lưu trữ và khai thác nhiều hơn. Đây là cơ sở để các tổ chức tài chính có thêm thông tin đánh giá doanh nghiệp, đồng thời mở ra những phương thức cung cấp vốn linh hoạt hơn.
Tại Hội nghị “Chuyển đổi số trong giao dịch tài chính: Thuận lợi dòng vốn hay phức tạp tranh chấp” diễn ra ngày 12/8, Luật sư Hoàng Thị Ngọc Diệp - Luật sư Thành viên Dilinh Legal nhận định, thanh toán số đang là điểm nổi bật của tài chính số Việt Nam, đồng thời tín dụng số đang mở rộng ra ngoài hệ thống ngân hàng thông qua các nền tảng cho vay ngang hàng.
Do đó, để tiếp cận các sản phẩm tài chính dựa trên dữ liệu, doanh nghiệp cần từng bước số hóa hoạt động và xây dựng dữ liệu đầy đủ, minh bạch, có khả năng kiểm chứng.
| “Việt Nam có thể phát huy thế mạnh về thanh toán số để hình thành hệ sinh thái tài chính rộng hơn, trong đó dữ liệu từ các giao dịch có thể hỗ trợ mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng và các dịch vụ tài chính khác”. Luật sư Hoàng Thị Ngọc Diệp |
Cùng với đó, quá trình định danh điện tử, giao kết hợp đồng điện tử và tự động hóa quy trình cho vay cũng đang tạo ra những phương thức tiếp cận vốn mới.
Với hoạt động cho vay trực tuyến, tài trợ khoản phải thu và tài trợ chuỗi cung ứng, Luật sư Hoàng Thị Ngọc Diệp cho rằng, việc kiểm soát tính pháp lý của giao dịch, chất lượng dữ liệu và an toàn công nghệ có ý nghĩa quan trọng.
Theo đó, việc xác thực, lưu trữ đầy đủ thông tin giao dịch và xây dựng cơ chế xử lý tranh chấp phù hợp ngay từ quá trình vận hành sẽ góp phần bảo đảm giá trị chứng minh của giao dịch khi có rủi ro phát sinh.
Những thay đổi này diễn ra trong một thị trường tài chính số đang tăng trưởng nhanh. Luật sư Phạm Thị Thanh Huyền - Trưởng Chương trình Phát triển cơ sở hạ tầng tài chính Việt Nam và Campuchia, Nhóm tư vấn các định chế tài chính, châu Á - Thái Bình Dương, Tổ chức Tài chính quốc tế (IFC) cho biết, tài chính số Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, thể hiện qua tỷ lệ người có tài khoản ngân hàng đạt 87% và số lượng giao dịch QR tăng 128,2% trong giai đoạn 2021 - 2025. Sự chuyển dịch này hướng tới giảm sử dụng giấy tờ và tiền mặt, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận các dịch vụ tài chính.
Khi các phương thức giao dịch mới phát triển, yêu cầu về khung pháp lý cũng trở nên rõ hơn, nhất là khi công nghệ tham gia ngày càng sâu vào hoạt động tài chính và có nhiều chủ thể cùng tham gia một giao dịch.
PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa - Phó Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam (VIAC) nhận định, sự phát triển của hoạt động tài chính, ngân hàng và các phương thức huy động vốn mới đang mở thêm cơ hội cho doanh nghiệp, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để thị trường phát triển an toàn và bền vững.
Từ thực tiễn giải quyết tranh chấp, VIAC ghi nhận các tranh chấp trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng chiếm 10% tổng số vụ được VIAC tiếp nhận trong năm 2025. Cùng với đó, gần một nửa tổng số vụ tranh chấp tại VIAC trong năm có ít nhất một bên FDI và/hoặc yếu tố nước ngoài.
Theo PGS.TS. Phạm Duy Nghĩa, những chuyển động của thị trường nói chung và tài chính nói riêng trong bối cảnh số hiện nay đòi hỏi pháp luật cần tạo điều kiện đủ thuận lợi cho các hoạt động huy động vốn, theo kịp những giao dịch mới và bảo đảm quyền, lợi ích của các bên khi tranh chấp phát sinh.
 |
| Các chuyên gia thảo luận tại Hội nghị “Chuyển đổi số trong giao dịch tài chính: Thuận lợi dòng vốn hay phức tạp tranh chấp”. Ảnh: Lạc Nguyên |
Ở góc độ quản lý, Luật sư Phạm Thị Thanh Huyền cho rằng, dù thị trường tài chính số Việt Nam đang có đà tăng trưởng nhanh hơn mặt bằng chung của thế giới, sự bùng nổ này cũng kéo theo hàng loạt rủi ro phi truyền thống liên quan đến rò rỉ dữ liệu, gian lận trực tuyến, tấn công mạng và sự xuất hiện của các mô hình kinh doanh chưa được cấp phép rõ ràng.
Trong khi khung pháp lý hiện hành vẫn còn nằm rải rác ở nhiều văn bản và thiếu cơ chế phối hợp liên ngành, bà Huyền kiến nghị các cơ quan quản lý Việt Nam cần nhanh chóng chuyển đổi sang mô hình “quản lý theo rủi ro”, đồng thời khẩn trương hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), thiết lập khung pháp lý cho ngân hàng mở (open banking) và tăng cường năng lực giám sát công nghệ.
Bên cạnh hành lang pháp lý, chất lượng dữ liệu cũng là yếu tố quyết định độ tin cậy của các giao dịch số. Ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain và Tài sản số Việt Nam (VBA) nhấn mạnh, dữ liệu đáng tin cậy không chỉ phụ thuộc vào công nghệ, mà trước hết nằm ở nguồn dữ liệu, tính chính xác, khả năng xác thực và truy vết.
Theo ông Trung, doanh nghiệp cần chủ động kiểm soát dữ liệu từ đầu vào, xác định rõ chủ thể và trách nhiệm đối với dữ liệu. Blockchain có thể tăng khả năng lưu trữ và truy vết giao dịch, nhưng không tự bảo đảm dữ liệu đầu vào là chính xác. Vì vậy, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ blockchain cần đồng thời chú trọng quản trị dữ liệu, bảo vệ người dùng và thiết kế cơ chế tuân thủ phù hợp với đặc tính của giao dịch số.
Ở góc độ giao dịch tín dụng và tài trợ vốn qua nền tảng số, Luật sư Phan Hoài Nam - CEO Công ty Tư vấn và Công ty Luật W&A cho biết, sự phát triển của các mô hình mới đang tạo ra nhiều dạng giao dịch với sự tham gia của nhiều chủ thể.
Qua đánh giá thực tiễn, các vụ việc phát sinh hiện nay tại VIAC vẫn tập trung vào nghĩa vụ quy định trong hợp đồng vay, như thanh toán nợ gốc, lãi, phí, phạt trả chậm và bồi thường. Tuy nhiên, khi hình thức tài trợ vốn trở nên đa dạng hơn, quy mô giao dịch tăng lên và nền tảng can thiệp vào nhiều khâu hơn, các tranh chấp trong thời gian tới có thể sẽ phức tạp hơn, đặc biệt khi nhà đầu tư phụ thuộc vào dữ liệu và kết quả thẩm định của nền tảng.
| Theo Luật sư Phan Hoài Nam, công nghệ đang dần làm thay đổi cấu trúc giao dịch, phương thức quản lý khoản vay và mối quan hệ giữa các chủ thể. Vì vậy, thách thức trong giai đoạn tới không chỉ là tạo hành lang pháp lý cho các mô hình mới, mà còn là bảo đảm tính minh bạch, khả năng kiểm soát rủi ro và phân định rõ trách nhiệm giữa các bên tham gia giao dịch. |
