Xác định thứ tự ưu tiên

Đây là một trong những nội dung chính tại Công văn số 8019/BXD-KHTC vừa được Bộ Xây dựng gửi UBND các tỉnh, thành phố nhằm phối hợp rà soát, hoàn thiện phương án đầu tư mở rộng các tuyến đường bộ cao tốc đã được đầu tư theo quy mô phân kỳ.

Theo định hướng của Bộ Xây dựng, việc mở rộng các tuyến cao tốc không chỉ dựa trên nhu cầu giao thông, mà còn phải được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả tổng thể về kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh cũng như khả năng cân đối nguồn lực đầu tư. Trên cơ sở đó, các địa phương sẽ đánh giá mức độ cần thiết, xác định thứ tự ưu tiên và đề xuất lộ trình triển khai đối với từng tuyến cao tốc cụ thể.

Một đoạn cao tốc Bắc - Nam phía Đông quy mô 4 làn xe hạn chế, không có làn dừng khẩn cấp liên tục.

Một điểm đáng chú ý là Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương nghiên cứu kỹ khả năng triển khai theo phương thức đối tác công tư (PPP) trước khi đề xuất sử dụng vốn đầu tư công. Cùng với việc xác định nhu cầu vốn ngân sách nhà nước cần bổ sung, các địa phương phải làm rõ khả năng huy động các nguồn lực xã hội hóa, đồng thời phối hợp với Bộ Tài chính để rà soát khả năng cân đối vốn trong giai đoạn 2026 - 2030.

Để làm cơ sở xem xét, hồ sơ đề xuất đầu tư mở rộng phải lượng hóa hiệu quả dự án thông qua các chỉ tiêu như giá trị hiện tại thuần (NPV), tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR), tỷ số lợi ích - chi phí (B/C)..., đồng thời làm rõ phạm vi đầu tư, quy mô kỹ thuật, tổng mức đầu tư, cơ cấu nguồn vốn và tiến độ thực hiện.

“Các địa phương cần chủ động đề xuất các cơ chế, chính sách phù hợp nhằm nâng cao tính khả thi của các dự án mở rộng, đặc biệt là các giải pháp thu hút nguồn vốn ngoài ngân sách và tháo gỡ những vướng mắc vượt thẩm quyền” - Văn bản của Bộ Xây dựng nêu rõ.

Trước đó, tại Công văn số 4853/VPCP-CN ngày 27/5/2026, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đã giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành, địa phương liên quan rà soát toàn diện lộ trình đầu tư nâng cấp, hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã được đầu tư theo quy mô phân kỳ.

Theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực, việc xác định thứ tự ưu tiên đầu tư phải gắn với đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh cũng như khả năng cân đối nguồn lực ngân sách nhà nước.

Cùng với đó, Bộ Xây dựng được giao chủ động nghiên cứu các cơ chế, chính sách nhằm huy động nguồn vốn ngoài ngân sách cho chương trình mở rộng cao tốc, làm cơ sở báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

“Bộ Xây dựng trình Thủ tướng kết quả rà soát và đề xuất phương án triển khai hoàn thiện các tuyến cao tốc phân kỳ trước ngày 15/6/2026” - Phó Thủ tướng Thường trực chỉ đạo.

Hiệu quả là tiêu chí then chốt

Trong phương án hoàn thiện các tuyến đường bộ cao tốc đã được đầu tư theo quy mô phân kỳ trình Chính phủ vào giữa tháng 5/2026, Bộ Xây dựng đề xuất ưu tiên nâng cấp, mở rộng ngay đối với các tuyến cao tốc hiện chỉ có 2 làn xe.

Đối với nhóm cao tốc 4 làn xe hạn chế, Bộ Xây dựng cho rằng, việc triển khai mở rộng đồng loạt trong giai đoạn hiện nay sẽ gặp không ít khó khăn. Trong đó, thách thức lớn nhất là nhu cầu vốn đầu tư ở mức cao, ước tính lên tới khoảng 400.000 tỷ đồng.

Bên cạnh đó, hiện nay, các đề xuất, số liệu của các địa phương và chủ đầu tư mới ở mức sơ bộ nhằm xác định tổng nhu cầu vốn để mở rộng toàn bộ các tuyến cao tốc phân kỳ; chưa có đủ cơ sở để đánh giá hiệu quả đầu tư.

Trường hợp đầu tư mở rộng theo phương thức PPP, việc tổ chức thu phí đồng loạt trên các tuyến cao tốc có thể tác động đáng kể đến chi phí logistics của nền kinh tế, đặc biệt đối với tuyến trục dọc cao tốc Bắc - Nam phía Đông.

Do đó, cần có thời gian nghiên cứu, đánh giá kỹ lưỡng để lựa chọn hình thức đầu tư phù hợp, bảo đảm hiệu quả cao nhất, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho vận chuyển hàng hóa, hành khách.

“Việc mở rộng các tuyến xe hạn chế cần được nghiên cứu kỹ lưỡng trên cơ sở nhu cầu vận tải, hiệu quả kinh tế - xã hội và khả năng cân đối nguồn lực, phù hợp với nguyên tắc hạch toán hiệu quả trong phân bổ, sử dụng nguồn lực đã được Tổng Bí thư Tô Lâm quán triệt tại Thông báo số 15-TB/VPTW ngày 3/3/2026” - Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết.

Trong khi chờ các địa phương hoàn tất việc rà soát và cập nhật số liệu, Bộ Xây dựng đã bước đầu phác thảo định hướng ưu tiên đầu tư mở rộng các tuyến cao tốc 4 làn xe hạn chế lên quy mô quy hoạch.

Theo đó, nhóm dự án được ưu tiên trước hết là các tuyến kết nối các đô thị lớn, khu vực động lực tăng trưởng, nơi nhu cầu vận tải được dự báo gia tăng mạnh sau khi điều chỉnh địa giới hành chính và triển khai các quy hoạch phát triển mới. Trong nhóm này có các tuyến như cao tốc Bắc - Nam phía Đông, đường Vành đai 4 TP. Hà Nội và đường Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng cũng lưu ý tới các dự án có chi phí mở rộng không lớn so với tổng mức đầu tư đã được phê duyệt hoặc đang trong quá trình triển khai, cho phép điều chỉnh giải pháp thiết kế và tận dụng sẵn nguồn nhân lực, thiết bị thi công. Một số tuyến được nhắc tới gồm Dầu Giây - Tân Phú, Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương và cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Mỹ An - Cao Lãnh.

“Mức độ ưu tiên đầu tư sẽ được xác định đối với từng dự án trên cơ sở đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội, hiệu quả tài chính và khả năng huy động nguồn lực, hiện trạng hạ tầng, điều kiện thi công, khả năng tận dụng mặt bằng đã giải phóng và nguồn vật liệu xây dựng; cùng với mức độ quan tâm, khả năng tham gia của các nhà đầu tư” - Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết.