Ngay sau thành công của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV, nhiều chủ trương, định hướng lớn cần được khẩn trương thể chế hóa, chuyển hóa thành những quy định có thể triển khai trong thực tiễn. Trong bối cảnh đó, ngay tại Kỳ họp đầu tiên của nhiệm kỳ, Quốc hội khóa XVI đã tổ chức một kỳ họp không thường lệ để xem xét, quyết định một khối lượng công việc rất lớn.
Phát biểu khai mạc Kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ, Quốc hội khóa XVI khai mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất để “xem xét, cho ý kiến, quyết định nhiều nội dung quan trọng, cấp bách, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước”.
 |
| Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, Quốc hội khoá XVI. Ảnh: Đức Thanh |
Theo chương trình làm việc đã được Quốc hội thông qua, trong khoảng 17 ngày làm việc, từ ngày 3/8 đến ngày 24/8/2026, Quốc hội sẽ xem xét, thông qua 15 luật và 4 nghị quyết quy phạm pháp luật; cho ý kiến lần đầu đối với 7 dự án luật để các cơ quan hoàn thiện, trình thông qua tại Kỳ họp thứ Hai; đồng thời xem xét 7 vấn đề theo thẩm quyền.
Chương trình nghị sự trải rộng trên nhiều lĩnh vực liên quan trực tiếp đến môi trường đầu tư, kinh doanh và các nguồn lực phát triển: sửa đổi Luật Hải quan; cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện; tháo gỡ vướng mắc cho các dự án phục vụ Hội nghị APEC 2027; xử lý khó khăn tại một số dự án điện gió, điện mặt trời; phát triển đô thị; điều chỉnh chủ trương đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng; quyết định chủ trương đầu tư đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội…
Đặc biệt, Quốc hội sẽ xem xét định hướng xây dựng các dự án Luật lớn như Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất; sửa đổi Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản; việc tích hợp bốn chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình. Đây đều là những chính sách có phạm vi tác động rộng, ảnh hưởng lâu dài đến việc phân bổ và sử dụng nguồn lực của nền kinh tế.
Kiến tạo thể chế, mở đường cho phát triểnTrong lời khai mạc, Chủ tịch Quốc hội khẳng định quyết tâm “không để thể chế là điểm nghẽn đối với sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước” và đặt ra yêu cầu nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI phải là “nhiệm kỳ của kiến tạo thể chế phát triển”. Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài khối lượng luật và nghị quyết dự kiến được thông qua. Đây là phép thử đầu nhiệm kỳ đối với khả năng chuyển nhanh chủ trương thành pháp luật, chuyển pháp luật thành hành động và chuyển những quyết định của Quốc hội thành kết quả phát triển cụ thể. |
Để hoàn thành chương trình, Quốc hội dự kiến làm việc liên tục trong các ngày thứ Bảy, Chủ nhật; bố trí thời gian giữa hai đợt họp để các cơ quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo trước khi trình Quốc hội biểu quyết. Cách tổ chức này cho thấy tinh thần khẩn trương, nhưng giản lược quy trình thảo luận, thẩm tra và hoàn thiện chính sách.
Với nhiệm vụ trọng tâm là công tác lập pháp và quyết định những vấn đề quan trọng mà thực tiễn đòi hỏi, yêu cầu lớn đặt ra tại Kỳ họp là đổi mới tư duy lập pháp. Chủ tịch Quốc hội đề nghị chính sách, pháp luật được ban hành phải “thực sự bám sát thực tiễn; đi trước, mở đường cho phát triển; lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy chất lượng, hiệu quả thực thi của hệ thống pháp luật làm thước đo của hoạt động lập pháp”.
Đây có thể xem là thông điệp xuyên suốt của Kỳ họp: pháp luật phải theo kịp nhịp vận động của thực tiễn; những vấn đề đã rõ và thuộc thẩm quyền phải được xử lý kịp thời, nhưng mỗi quyết định vẫn phải bảo đảm chất lượng, tính khả thi và cơ chế kiểm soát quyền lực.
Phát biểu tại phiên họp tổ chiều 3/8, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu một nguyên tắc rất rõ: “Việc gì rõ, đủ căn cứ, đúng thẩm quyền, thật sự cần thiết thì ủng hộ mạnh mẽ; việc gì rủi ro thì phải thiết kế cơ chế kiểm soát; việc gì chưa đủ cơ sở thì tiếp tục hoàn thiện”.
Nguyên tắc này thể hiện đúng vai trò của Quốc hội trong quá trình đồng hành với Chính phủ: tạo hành lang pháp lý để Chính phủ hành động, nhưng đồng thời phải nhận diện rủi ro và thiết kế cơ chế kiểm soát ngay trong chính sách.
Cho ý kiến về cơ chế đặc thù cho các dự án phục vụ APEC 2027 tại Phú Quốc, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu những vướng mắc phải được tháo gỡ với “tinh thần khẩn trương, quyết liệt, cơ chế khả thi, hiệu quả, đúng pháp luật, giám sát tiến độ chặt chẽ, bảo đảm công khai, minh bạch, không để thất thoát, lãng phí”.
Đặc biệt, “cơ chế đặc thù phải đi liền với trách nhiệm đặc biệt”. Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương phải được phân định rõ trách nhiệm trong chỉ đạo, hướng dẫn và tổ chức thực hiện. Trung ương cấp cơ chế đặc thù thì Quốc hội sẽ tiếp tục giám sát.
Chủ tịch Quốc hội cũng yêu cầu rà soát kỹ danh mục dự án, công trình được áp dụng cơ chế đặc thù, không áp dụng tùy tiện, không hạ thấp chất lượng công trình.
Tinh thần ấy nhận được sự đồng tình của nhiều đại biểu. Đại tướng Nguyễn Tân Cương cho rằng, việc Quốc hội ban hành nghị quyết tháo gỡ khó khăn là rất cần thiết để bảo đảm tiến độ đăng cai Hội nghị APEC, nâng cao hình ảnh, uy tín quốc tế của Việt Nam. Tuy nhiên, quá trình thực hiện vẫn phải tiếp tục được kiểm tra, thanh tra, kiểm toán; nếu có sai phạm của cá nhân, tổ chức thì phải xử lý nghiêm theo quy định pháp luật.
Một vấn đề cấp bách nữa của thực tiễn cũng đã được Quốc hội xem xét ngay trong ngày đầu tiên của Kỳ họp, đó là việc sửa đổi Điều 6 và Phụ lục IV của Luật Đầu tư về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
Thảo luận tại tổ, nhiều đại biểu đánh giá cao tinh thần cải cách mạnh mẽ của dự thảo, nhắm cắt giảm điều kiện kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và tạo thuận lợi cho quyền tự do kinh doanh.
Đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (đoàn Quảng Ninh) đánh giá việc Chính phủ đề xuất cắt giảm 58 ngành, nghề là rất tích cực, thể hiện trách nhiệm đồng hành với doanh nghiệp, hướng tới giảm thời gian giải quyết, chi phí tuân thủ, xây dựng môi trường pháp lý thuận lợi, thông thoáng và minh bạch.
Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận Bộ Tài chính đã phối hợp với các bộ, ngành và Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam tổ chức nhiều cuộc tham vấn. Dự án Luật cũng đã được Ủy ban Kinh tế và Tài chính thẩm tra kỹ và được Ủy ban Thường vụ Quốc hội thảo luận.
Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý việc cắt giảm “không chỉ quan tâm đến số lượng mà phải bảo đảm thực chất”, phải tham vấn cộng đồng doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động trực tiếp để nâng cao hiệu quả cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh.
Đại biểu Võ Thị Hoài Ngọc (đoàn Đồng Tháp) thì lưu ý, “cắt giảm điều kiện nhưng không tạo khoảng trống pháp lý; chuyển sang hậu kiểm nhưng phải có dữ liệu và năng lực thực thi; tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nhưng phải bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội, sức khỏe và dữ liệu của người dân”.
Những ý kiến trên cho thấy công tác cải cách thể chế tại Kỳ họp này được yêu cầu chặt chẽ về hiệu quả thực chất, đi cùng với đảm bảo hiệu lực quản lý nhà nước, chứ không chỉ đơn thuần đánh giá qua số điều khoản được sửa hay số giấy phép được cắt bỏ.
