Những lệch pha tạo “khoảng trống” vốn

Chia sẻ gần đây, ông Nguyễn Đức Tài - Giám đốc Tài chính (CFO) Meey Group - doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực chuyển đổi số bất động sản cho rằng, tài sản quan trọng nhất của doanh nghiệp công nghệ không phải là nhà xưởng, đất đai hay máy móc, mà là công nghệ, dữ liệu, sở hữu trí tuệ, đội ngũ nhân lực và năng lực kiến tạo thị trường.

Tuy nhiên, đây cũng chính là những tài sản khó định giá và khó tiếp cận nguồn vốn nhất theo các phương thức tín dụng truyền thống.

Không chỉ lệch pha về tài sản bảo đảm, theo CFO Meey Group, “điểm nghẽn” hiện còn nằm ở việc lệch pha về thời hạn vốn. “Đổi mới sáng tạo cần nguồn vốn dài hạn theo chu kỳ nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa nhiều năm, trong khi các sản phẩm tài chính hiện tại thường yêu cầu thời gian hoàn vốn sớm” - ông Tài chỉ rõ.

Ngân hàng mở rộng vai trò từ cung ứng vốn đến kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Ảnh: Đức Thanh

Bên cạnh đó là lệch pha về rủi ro. Hoạt động nghiên cứu và phát triển luôn đi kèm xác suất thất bại cao, trong khi tín dụng truyền thống phải tuân thủ những nguyên tắc kiểm soát rủi ro chặt chẽ.

Ngoài ra còn lệch pha về giai đoạn phát triển, bởi từ khởi tạo, tăng trưởng đến niêm yết, doanh nghiệp cần những loại vốn có khẩu vị rủi ro khác nhau, nhưng thị trường hiện chưa hình thành cơ chế dẫn vốn đồng bộ theo từng giai đoạn.

Trước những khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn, ông Tài cho biết Meey Group đã lựa chọn chiến lược huy động vốn từ thị trường vốn quốc tế. Doanh nghiệp đã nộp thành công hồ sơ đăng ký theo mẫu F-1 vào đầu tháng 9.

Ở góc nhìn khác, PGS.TS Nguyễn Thanh Phương - Phó Giám đốc Học viện Ngân hàng cho rằng việc bất cân xứng thông tin cũng cản trở tiếp cận vốn khi ngân hàng thiếu chuyên môn và dữ liệu để định giá tài sản công nghệ. Ông Phương còn chỉ ra “khoảng trống” vốn giữa giai đoạn thử nghiệm và thương mại hóa, khi sản phẩm chưa tạo ra dòng tiền, khiến doanh nghiệp thiếu nguồn lực để tiếp tục phát triển.

Tiếp vốn theo “vòng đời”, ngân hàng ươm mầm doanh nghiệp

Để tháo gỡ những điểm nghẽn về vốn cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, ông Nguyễn Đức Tài - CFO Meey Group đề xuất xây dựng cấu trúc vốn nhiều tầng, vận hành liên thông, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của doanh nghiệp, thay vì phụ thuộc vào một nguồn vốn duy nhất.

Cụ thể, cấu trúc này bao gồm nhiều tầng vốn: vốn nghiên cứu và phát triển (R&D) từ ngân sách nhà nước và các quỹ phát triển khoa học công nghệ để hiện thực hóa ý tưởng; vốn hạt giống và vốn mạo hiểm để đưa công nghệ trở thành sản phẩm khả thi; vốn tăng trưởng dành cho doanh nghiệp đã có doanh thu và mô hình kinh doanh được kiểm chứng.

Cùng với đó là vốn tín dụng đổi mới sáng tạo, với mô hình đánh giá tín dụng dựa trên doanh thu định kỳ, hợp đồng, dòng tiền và chấp nhận cổ phần, tài sản vô hình của doanh nghiệp công nghệ làm tài sản bảo đảm bên cạnh các tài sản cố định truyền thống; vốn chiến lược để phát triển doanh nghiệp thành hệ sinh thái. Cuối cùng là thị trường vốn, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận nguồn vốn quy mô lớn, nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Theo ông Tài, doanh nghiệp không nhất thiết phải trải qua đầy đủ cả sáu tầng vốn, nhưng cần xác định rõ mình đang ở giai đoạn nào, loại vốn nào phù hợp và phải đáp ứng những điều kiện gì để chuyển sang tầng vốn tiếp theo.

Trước những yêu cầu tháo gỡ các rào cản tiếp cận vốn, PGS.TS Nguyễn Thanh Phương cho rằng, cần thay đổi cấu trúc cung ứng vốn, tạo cơ hội tiếp cận vốn theo vòng đời của các doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, ông Phương cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng hạ tầng cơ sở dữ liệu dùng chung và cơ chế chia sẻ dữ liệu có kiểm soát. Nếu không sẽ rất khó triển khai các sản phẩm tài chính mới, cũng như thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo.

“Cần nguồn lực và hệ sinh thái để tạo ra các giá trị để hỗ trợ cho hoạt động đổi mới sáng tạo” - ông Phương nêu rõ.

Làm rõ hơn những khó khăn trong khai thác và chia sẻ dữ liệu, ông Hoàng Minh Tiến - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin (Ngân hàng Nhà nước) cho rằng, các ngân hàng vẫn thiếu thông tin về khách hàng, đặc biệt là những doanh nghiệp đổi mới sáng tạo mới thành lập, chưa có nhiều lịch sử tín dụng để ngân hàng có thể tra cứu, đánh giá.

Trong khi đó, dữ liệu liên quan đến doanh nghiệp có thể đang được lưu trữ tại các bộ, ngành khác nhau. Vì vậy, để kết nối, chia sẻ và sử dụng chung dữ liệu giữa các cơ quan, đơn vị và ngân hàng, cần xây dựng các tiêu chuẩn kết nối thống nhất.

Không chỉ cần nguồn vốn và dữ liệu, việc hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có sự tham gia chủ động của các ngân hàng cũng được xem là hướng đi quan trọng.

Dẫn kinh nghiệm quốc tế, ông Nghiêm Mạnh Hùng - Phó Giám đốc phụ trách Trung tâm AI và Đổi mới sáng tạo, Ngân hàng BIDV cho biết, tại Hàn Quốc các ngân hàng và tập đoàn tài chính lớn đều có những trung tâm hội tụ nguồn lực và tri thức, trong đó các phòng thí nghiệm đổi mới sáng tạo mở thường tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị cho xã hội và thị trường.

Nhiều doanh nghiệp khởi nghiệp thành công, thậm chí tạo ra các tỷ phú công nghệ, cũng phát triển từ những mô hình tận dụng nguồn lực của các ngân hàng lớn để bước ra thị trường.

Từ những kinh nghiệm này, ông Hùng cho rằng các ngân hàng cần tiên phong xây dựng những mô hình hỗ trợ đổi mới sáng tạo, không chỉ dừng lại ở việc cung ứng vốn, mà còn mở rộng vai trò kiến tạo và kết nối hệ sinh thái.