Trong hơn hai thập kỷ qua, Việt Nam đã trải qua quá trình đô thị hóa mạnh mẽ với tốc độ thuộc nhóm cao trong khu vực. Tuy nhiên, phía sau tốc độ phát triển nhanh của thị trường vẫn tồn tại một khoảng trống lớn trong cấu trúc phát triển nhà ở. Việt Nam đã phát triển rất mạnh các loại hình nhà ở để bán, nhưng gần như chưa hình thành được một hệ thống nhà ở cho thuê chuyên nghiệp, dài hạn và có sự dẫn dắt bài bản từ Nhà nước. Thị trường cho thuê hiện nay phần lớn vẫn mang tính tự phát, nhỏ lẻ, thiếu quy hoạch đồng bộ và chưa bảo đảm được chất lượng sống ổn định cho người dân.

Theo Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, hiện có khoảng 4,5 - 5 triệu công nhân làm việc tại các khu công nghiệp, phần lớn trong số đó phải thuê trọ trong điều kiện sống còn nhiều hạn chế. Tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tỷ lệ hộ gia đình thuê nhà ngày càng tăng, đặc biệt tập trung ở nhóm người trẻ, lao động nhập cư và người mới lập nghiệp. Tuy nhiên, nguồn cung nhà cho thuê chất lượng vẫn rất thiếu hụt.

Khả năng sở hữu nhà tại các đô thị lớn đang trở thành bài toán cần được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn về tài chính. Ảnh: Đức Thanh

Ở chiều ngược lại, khả năng sở hữu nhà tại các đô thị lớn đang trở thành bài toán cần được chuẩn bị kỹ lưỡng hơn về tài chính. Với một căn hộ 70 m2 tại khu vực trung tâm có giá khoảng 7 tỷ đồng, thì một hộ gia đình có hai lao động thuộc nhóm thu nhập bình quân cao hiện nay vẫn có cơ hội sở hữu nhà ở thông qua quá trình tích lũy, nhưng thời gian chuẩn bị nguồn lực có xu hướng kéo dài hơn trước.

Theo Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường bất động sản Việt Nam (VARS IRE), vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ người dân cần được tiếp cận nơi ở chất lượng với chi phí phù hợp. Đây chính là lý do tại nhiều quốc gia phát triển, nhà ở cho thuê được xem là một trụ cột quan trọng của hệ thống an sinh xã hội và ổn định đô thị.

Tại Đức, tỷ lệ sở hữu nhà chỉ khoảng 46%, thấp nhất châu Âu, nhưng quốc gia này vẫn nằm trong nhóm có chất lượng sống cao nhất thế giới. Tại Hàn Quốc, Chính phủ phát triển mạnh mô hình nhà ở cho thuê dài hạn thông qua Tổng công ty Nhà ở và Đất đai Hàn Quốc (LH). Trong khi đó, Singapore lại lựa chọn mô hình Nhà nước đóng vai trò trung tâm trong phát triển nhà ở. Hiện nay, hơn 80% dân số Singapore sống trong các khu nhà do Cơ quan Phát triển Nhà ở (HDB) phát triển.

Do đó, VARS IRE cho rằng, song song với việc thúc đẩy triển khai Quỹ Nhà ở cho thuê quốc gia, Việt Nam cần thay đổi tư duy phát triển nhà ở, xem nhà ở cho thuê là một hạ tầng an sinh thiết yếu tương tự giáo dục, y tế hay giao thông công cộng.

Hiện nay, người thuê nhà luôn ở thế yếu khi đối mặt với nguy cơ tăng giá đột biến, chấm dứt hợp đồng bất ngờ hoặc điều kiện sống không bảo đảm. Do đó, cần từng bước hình thành Luật Thuê nhà với các quy định cụ thể về hợp đồng thuê, biên độ tăng giá, tiêu chuẩn chất lượng nhà cho thuê và trách nhiệm của chủ sở hữu.

Bên cạnh vai trò chủ đạo của Nhà nước, doanh nghiệp cũng cần được khuyến khích tham gia phát triển nhà ở cho công nhân và người lao động. Các doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động cần được hỗ trợ về thuế, hạ tầng và cơ chế tài chính khi đầu tư xây dựng nhà ở cho thuê phục vụ người lao động của mình./.