Tại Webinar “Từ nông lâm kết hợp đến thị trường carbon rừng - Góc nhìn từ dự án RECAF” do Mạng lưới Nghiên cứu chính sách nông lâm nghiệp tổ chức ngày 15/7, các chuyên gia nhận định Dự án RECAF (Giảm thiểu khí thải ở khu vực Tây Nguyên và Duyên hải Nam Trung Bộ) sẽ tạo nền tảng quan trọng để khai thác tiềm năng carbon từ các mô hình nông lâm kết hợp, đồng thời hỗ trợ Việt Nam thực hiện các mục tiêu giảm phát thải quốc gia.

Theo TS. Nguyễn Ngọc Quang, Điều phối chương trình quốc gia của Tổ chức IFAD (Quỹ Quốc tế về Phát triển Nông nghiệp tại Việt Nam), Dự án RECAF có tổng vốn đầu tư khoảng 96 triệu USD, triển khai trong giai đoạn 2026-2031 tại bốn tỉnh Đắk Lắk, Gia Lai, Lâm Đồng và Khánh Hòa.

Dự án hướng tới hỗ trợ thực hiện Kế hoạch hành động REDD+ của Việt Nam thông qua bảo vệ rừng, thúc đẩy quản lý rừng dựa vào cộng đồng và phát triển các chuỗi giá trị không gây mất rừng.

Rừng ở khi vực Tây Nguyên. Ảnh minh họa

Theo thiết kế, RECAF sẽ can thiệp trên khoảng 145.000ha, trong đó 90.000ha phát triển mô hình nông lâm kết hợp và 55.000ha quản lý rừng hợp tác đa bên, đồng thời hỗ trợ bảo vệ khoảng 500.000ha rừng tự nhiên có giá trị cao. Dự án đặt mục tiêu giảm hoặc tránh phát thải khoảng 6,68 triệu tấn CO₂ tương đương trong vòng đời 12 năm.

Theo TS. Đỗ Trọng Hoàn, chuyên gia tài chính khí hậu, lâm nghiệp và REDD+, nông lâm kết hợp được xác định là một trong những giải pháp trọng tâm của RECAF nhằm tăng hấp thụ carbon và giảm phát thải từ sử dụng đất.

Dự án sẽ ưu tiên chuyển đổi một số diện tích cây trồng cạn sang các mô hình nông lâm kết hợp như trồng xen cây lâu năm trong vườn cà phê, phát triển cây dược liệu dưới tán rừng hoặc trồng tre tại những khu vực phù hợp. Theo báo cáo thiết kế dự án, các mô hình này có khả năng hấp thụ từ 5-21 tấn CO₂ tương đương/ha.

Tuy nhiên, việc xác định cụ thể mức đóng góp của từng mô hình vào mục tiêu giảm phát thải vẫn đang được tiếp tục đánh giá thông qua hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định, đồng thời xây dựng hệ số phát thải cho từng loại hình. Đây cũng là một trong những nội dung quan trọng mà RECAF sẽ hỗ trợ xây dựng ở cấp quốc gia và địa phương, tạo nền tảng để lượng hóa kết quả giảm phát thải trong tương lai.

Bên cạnh mục tiêu giảm phát thải, dự án còn thúc đẩy phát triển các chuỗi giá trị nông sản không gây mất rừng, tập trung vào những ngành hàng chủ lực như cà phê, mắc ca, hồ tiêu, điều và cây ăn quả.

Để thu hút sự tham gia của khu vực tư nhân, RECAF sẽ áp dụng các công cụ phát triển chuỗi giá trị mà IFAD đã triển khai tại Việt Nam hơn 20 năm qua, từ hỗ trợ quy hoạch vùng nguyên liệu, đầu tư hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp và hợp tác xã đến thúc đẩy liên kết sản xuất theo hợp đồng. Đáng chú ý, khoảng 60% tổng ngân sách dự án sẽ được dành để hỗ trợ trực tiếp người dân thông qua đào tạo, nâng cao năng lực, xây dựng mô hình và các quỹ hỗ trợ chuyển đổi sản xuất.

Các chuyên gia cũng khẳng định RECAF không hướng tới phát hành tín chỉ carbon mà tập trung tạo ra kết quả giảm phát thải để đóng góp cho mục tiêu Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam.

Theo đại diện IFAD, mục tiêu cốt lõi của dự án là giảm và tránh phát thải, phát triển các chuỗi giá trị không gây mất rừng, đồng thời cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương. Đây cũng là điểm khác biệt giữa RECAF và Chương trình LEAF, khi LEAF tập trung chi trả cho kết quả giảm phát thải từ rừng tự nhiên trong quá khứ, còn RECAF hướng đến tạo ra các kết quả giảm phát thải mới thông qua phát triển nông lâm kết hợp và quản lý cảnh quan bền vững./.