Để thị trường chứng khoán phát huy vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn, việc bổ sung doanh nghiệp có chất lượng cần đi cùng tháo gỡ những vướng mắc trong chào bán, niêm yết. Nguồn hàng mới vừa tạo thêm lựa chọn cho nhà đầu tư, vừa mở cơ hội tiếp cận vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh cho doanh nghiệp.
Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Minh Hoàng - Giám đốc Phân tích, Công ty cổ phần Chứng khoán Nhất Việt (VFS) cho biết, trước đây, độ trễ giữa IPO và niêm yết là một rào cản thực tế, khiến nhà đầu tư e ngại tham gia các đợt chào bán. Nghị định số 245/2025/NĐ-CP đã tháo gỡ điểm này thông qua cơ chế cho phép Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và sở giao dịch xem xét đồng thời hồ sơ IPO và hồ sơ niêm yết, rút ngắn thời gian đưa cổ phiếu lên sàn.
 |
| IPO gắn với niêm yết góp phần bổ sung hàng hóa chất lượng và nâng cao khả năng huy động vốn dài hạn cho doanh nghiệp. Ảnh: Đức Thanh |
Ông Hoàng đánh giá, gắn chào bán với niêm yết có ý nghĩa trong cải thiện khả năng huy động vốn của doanh nghiệp. Cùng với đó, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán tiếp tục đơn giản hóa hồ sơ chào bán theo hướng xử lý trên môi trường điện tử, tạo thuận lợi cho quá trình thực hiện.
Tuy nhiên, mở rộng nguồn hàng còn đòi hỏi giải quyết những vướng mắc trong cổ phần hóa và thoái vốn doanh nghiệp nhà nước. Theo ông Hoàng, tiến độ hiện còn chậm do khó khăn trong xác định giá trị doanh nghiệp, nhất là giá trị đất đai.
Không ít doanh nghiệp sau cổ phần hóa chỉ đăng ký giao dịch trên UPCoM với tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng thấp. Điều này khiến cổ phiếu chưa thực sự trở thành hàng hóa hấp dẫn đối với nhà đầu tư trong và ngoài nước. Vì vậy, đưa doanh nghiệp lên sàn cần đi cùng cải thiện khả năng tiếp cận và giao dịch cổ phiếu của nhà đầu tư.
Quy mô huy động vốn qua IPO tăng mạnhTheo số liệu tử Ủy ban Chứng khoán Nhà nước giai đoạn 2021 - 2024, có 16 doanh nghiệp thực hiện IPO với tổng giá trị huy động 6,5 nghìn tỷ đồng. Từ cuối năm 2025 đến nay, dù chỉ có 10 doanh nghiệp IPO, tổng vốn huy động đã đạt 60,9 nghìn tỷ đồng, gấp hơn 9 lần tổng giá trị của cả bốn năm trước đó. Số lượng doanh nghiệp ít hơn nhưng quy mô huy động lớn hơn cho thấy sự xuất hiện của những thương vụ có giá trị lớn, góp phần bổ sung nguồn vốn cho doanh nghiệp và hàng hóa mới cho thị trường. |
Để thúc đẩy quá trình này, ông Hoàng kiến nghị gắn cổ phần hóa với niêm yết trong thời hạn cụ thể, kèm lộ trình giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước rõ ràng. Quá trình thực hiện cần bám sát kế hoạch, tránh kéo dài hoặc làm giảm hiệu quả của phương án đã đề ra.
Theo chuyên gia VFS, ưu tiên của thị trường là đưa thêm doanh nghiệp lớn, quản trị tốt lên sàn thay vì chỉ tăng số lượng mã. Minh bạch thông tin giữa doanh nghiệp, cơ quan chức năng và nhà đầu tư là điều kiện cốt lõi để xây dựng lòng tin, giảm rủi ro và thu hút dòng vốn dài hạn.
Đi cùng huy động vốn phải là cơ chế giám sát sau phát hành, bảo đảm nguồn lực được sử dụng đúng mục đích, tránh lãng phí. Bên cạnh đó, phát triển nhà đầu tư tổ chức sẽ giúp thị trường vận hành hiệu quả hơn. Các định chế chuyên nghiệp còn góp phần gia tăng năng lực giám sát, thúc đẩy quản trị tại doanh nghiệp niêm yết.
Ở góc độ cơ quan quản lý, ông Hoàng Văn Thu - Phó Chủ tịch UBCKNN nhấn mạnh, nâng cao chất lượng hàng hóa và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp là một trong những nhóm chính sách được ưu tiên để phát triển thị trường. Doanh nghiệp hoạt động hiệu quả, có sức hấp dẫn sẽ tạo nền tảng thu hút dòng vốn.
Để đưa doanh nghiệp lớn lên sàn nhanh hơn, UBCKNN thúc đẩy cơ chế IPO gắn với niêm yết. Theo ông Thu, rút ngắn thời gian từ chào bán đến giao dịch là giải pháp quan trọng; hướng mở thêm cơ hội IPO gắn với niêm yết cho doanh nghiệp FDI cũng sẽ bổ sung nguồn hàng chất lượng.
Cùng với tạo thuận lợi trong chào bán, cơ quan quản lý tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý theo yêu cầu phát triển của thị trường. Ông Thu cho rằng quá trình này phải được thực hiện liên tục để theo kịp thay đổi trong hoạt động thị trường, nhu cầu của nhà đầu tư và yêu cầu quản lý.
Sửa đổi Luật Chứng khoán lần này tập trung tháo gỡ điều kiện, thủ tục hành chính và bổ sung một số cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Về dài hạn, cơ quan quản lý sẽ tiếp tục nghiên cứu tổng thể khuôn khổ pháp lý, hướng tới tạo thuận lợi hơn cho huy động vốn, gắn với yêu cầu minh bạch và trách nhiệm của các chủ thể.
Theo ông Thu, doanh nghiệp niêm yết không chỉ dừng ở tuân thủ pháp luật mà cần có chiến lược phát triển, nâng chuẩn quản trị theo yêu cầu đối với doanh nghiệp lợi ích công chúng và thông lệ quốc tế. Đây là điều kiện để gia tăng sức hấp dẫn, đặc biệt với nhà đầu tư nước ngoài.
Phát triển thị trường đòi hỏi sự phối hợp từ xây dựng chính sách đến tổ chức thực hiện. Bên cạnh cơ quan quản lý và doanh nghiệp, các công ty chứng khoán, công ty kiểm toán, tổ chức trung gian cần nâng chất lượng dịch vụ, chú trọng đạo đức nghề nghiệp. Khi mỗi chủ thể thực hiện đầy đủ trách nhiệm, các định hướng dài hạn mới có thể chuyển thành kết quả cụ thể...
