Nhằm khắc phục khoảng trống pháp lý này, Bộ Công thương đã trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định tiêu chí xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa lưu thông trong nước.

Theo Bộ Công thương, Việt Nam hiện đã có hệ thống quy định về xuất xứ hàng hóa, song các quy định này chủ yếu phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu và thực thi các cam kết trong các hiệp định thương mại tự do. Trong khi đó, hàng hóa lưu thông trên thị trường nội địa vẫn chưa có một khung pháp lý thống nhất để xác định thế nào là hàng có xuất xứ Việt Nam.

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp chỉ thực hiện các công đoạn gia công, lắp ráp hoặc chế biến đơn giản nhưng vẫn tự gắn nhãn “Sản xuất tại Việt Nam”, “Sản phẩm của Việt Nam”. Thậm chí, có trường hợp hàng hóa được sản xuất hoàn toàn ở nước ngoài hoặc đặt gia công tại nước ngoài nhưng vẫn mang nhãn “Made in Vietnam”, gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng và tạo ra hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

Bộ Công thương cho rằng quá trình toàn cầu hóa đã làm thay đổi cách hiểu truyền thống về xuất xứ hàng hóa. Bên cạnh các cụm từ quen thuộc như “Sản xuất tại...” hay “Sản phẩm của...”, ngày càng xuất hiện nhiều cách ghi nhãn khác như “Lắp ráp tại...” hoặc “Chế tạo bởi...”, khiến việc xác định nguồn gốc thực sự của sản phẩm trở nên phức tạp hơn.

Bộ Công thương siết chặt tiêu chí “Made in Vietnam”, tăng cường ngăn chặn gian lận xuất xứ. Ảnh minh họa

Không chỉ một số doanh nghiệp cố tình lợi dụng kẽ hở để gian lận thương mại, nhiều đơn vị còn thiếu hiểu biết đầy đủ về khái niệm xuất xứ hàng hóa và tác động của việc ghi nhãn sai đối với uy tín của doanh nghiệp cũng như hình ảnh sản xuất quốc gia. Trong khi đó, người tiêu dùng cũng chưa có cơ sở rõ ràng để nhận biết đâu là hàng hóa thực sự mang xuất xứ Việt Nam.

Theo Bộ Công thương, việc ban hành Nghị định mới sẽ góp phần tạo lập môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, đồng thời giúp cơ quan quản lý có căn cứ pháp lý để xử lý các hành vi vi phạm và giải quyết tranh chấp liên quan đến xuất xứ hàng hóa.

Dự thảo quy định rõ các trường hợp hàng hóa được coi là có xuất xứ hoàn toàn Việt Nam. Đối với sản phẩm sử dụng nguyên liệu nhập khẩu, hàng hóa vẫn có thể được xác định là có xuất xứ Việt Nam nếu đáp ứng các quy tắc về hàm lượng giá trị gia tăng trong nước và các tiêu chí xuất xứ liên quan.

Đáng chú ý, các công đoạn gia công, chế biến đơn giản hoặc những yếu tố không làm thay đổi bản chất của hàng hóa sẽ không được tính đến khi xác định xuất xứ Việt Nam. Quy định này nhằm ngăn chặn tình trạng lợi dụng các hoạt động sản xuất tối thiểu để gắn mác hàng Việt.

Việc ghi thông tin xuất xứ trên nhãn hàng hóa tiếp tục được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện và tự kê khai. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải có trách nhiệm chứng minh sản phẩm đáp ứng đầy đủ các tiêu chí xuất xứ khi cơ quan chức năng yêu cầu. Bộ Công thương cũng khẳng định dự thảo Nghị định không phát sinh thêm thủ tục hành chính mới cho doanh nghiệp.

Khi được ban hành, Nghị định được kỳ vọng sẽ trở thành công cụ quan trọng để bảo vệ thương hiệu hàng Việt, nâng cao trách nhiệm của doanh nghiệp và tăng cường niềm tin của người tiêu dùng đối với các sản phẩm mang nhãn “Made in Vietnam”./.