Cải cách thuế từ tư duy quản lý đến tinh thần đồng hành

Văn Tuấn
(TBTCO) - Năm 2026 đánh dấu bước ngoặt lớn trong tiến trình hoàn thiện thể chế chính sách quản lý thuế của Việt Nam. Cải cách không chỉ được đánh giá qua số lượng văn bản được ban hành, mà còn ở việc đơn giản hóa thủ tục và giảm thiểu chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Xung quanh nội dung này, phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Cúc, Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam.
aa

PV: Bà đánh giá thế nào về bức tranh chính sách và quản lý thuế của Việt Nam trong năm 2026, đặc biệt trong bối cảnh Bộ Tài chính đang đẩy mạnh cải cách thể chế và kiến tạo môi trường phát triển?

Cải cách thuế từ tư duy quản lý đến tinh thần đồng hành
Bà Nguyễn Thị Cúc

Bà Nguyễn Thị Cúc: Năm 2026 đánh dấu nhiều thay đổi đáng chú ý trong hệ thống chính sách và quản lý thuế của Việt Nam. Những thay đổi về ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế thu nhập cá nhân (TNCN), các khoản giảm trừ, miễn giảm, hoàn thuế... cùng với những quy định mới tại Luật Quản lý thuế đã thể hiện rõ tinh thần cải cách và kiến tạo môi trường phát triển của Chính phủ.

Bên cạnh đó, tiến trình chuyển đổi số và nâng cao trách nhiệm của cơ quan thuế cũng hướng đến mục tiêu tạo thuận lợi tối đa cho người nộp thuế thực hiện nghĩa vụ, đồng thời nâng cao tính tuân thủ pháp luật.

Từ thực tiễn tư vấn thuế cho doanh nghiệp, tôi cho rằng, cải cách không chỉ được đo lường qua số lượng luật, nghị định hay thông tư mới ban hành. Điều quan trọng hơn là thủ tục phải được đơn giản hóa thực sự, giúp doanh nghiệp thụ hưởng, hiểu đúng và thực hiện đúng các quy trình cải cách hành chính thuế. Đồng thời, chúng ta cần nhìn nhận nghiêm túc xem chi phí tuân thủ thực tế đã giảm được đúng như mục tiêu đề ra hay chưa.

PV: Một trong những vấn đề được cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia rất quan tâm, là tính thống nhất trong hướng dẫn và áp dụng các quy định về thuế. Bà chia sẻ gì về thực trạng này?

Bà Nguyễn Thị Cúc: Tính thống nhất trong hướng dẫn và áp dụng chính sách pháp luật thuế là mối quan tâm hàng đầu của nhiều doanh nghiệp. Đối với các doanh nghiệp quy mô lớn, đa ngành, đặc biệt là các tập đoàn đa quốc gia, các quy định pháp luật thường tác động đồng thời đến nhiều lĩnh vực, sắc thuế như thuế giá trị gia tăng (GTGT), thuế TNDN, thuế TNCN, hải quan, xuất xứ hàng hóa cho đến các ưu đãi đầu tư.

Nếu cùng một vấn đề mà lại được các địa phương áp dụng khác nhau, thậm chí chưa thống nhất về cách hiểu giữa cơ quan quản lý và người nộp thuế, thì doanh nghiệp sẽ gặp vướng mắc khi xác định nghĩa vụ và phần nào ảnh hưởng đến việc chủ động xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh.

Vì vậy, việc bảo đảm tính thống nhất và khả năng dự báo trong thực thi chính sách là vô cùng cấp thiết để các quy định ưu đãi phát huy hiệu quả thực tế.

Cải cách thuế từ tư duy quản lý đến tinh thần đồng hành
Công chức Thuế tỉnh Điện Biên hỗ trợ người nộp thuế thực hiện thủ tục. Ảnh: Đức Thanh

PV: Bà có thể nêu một số ví dụ cụ thể và đưa ra kiến nghị để khắc phục tình trạng này?

Bà Nguyễn Thị Cúc: Ví dụ, về việc xác định điều kiện áp dụng thuế suất thuế GTGT 0% đối với hoạt động xuất khẩu, xuất nhập khẩu tại chỗ, hay việc hoàn thuế GTGT đối với hoạt động đầu tư, các hiệp hội và doanh nghiệp rất mong có quy trình rõ ràng, thống nhất, đơn giản để người nộp thuế, cơ quan thuế và cả cơ quan thanh tra, kiểm tra có chung một góc nhìn, cách hiểu và cách xử lý.

“Chìa khóa” thúc đẩy tinh thần tuân thủ tự nguyện

“Sự đồng hành nhịp nhàng giữa cơ quan quản lý, tổ chức nghề nghiệp và cộng đồng doanh nghiệp chính là “chìa khóa” để thúc đẩy tinh thần tuân thủ tự nguyện, xây dựng một môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, bền vững tại Việt Nam.”

Để chấm dứt hoặc giảm thiểu tối đa những trường hợp có cách hiểu khác nhau gây khó khăn trong thực thi, tôi kiến nghị các cơ quan quản lý cần tăng cường phối hợp để hướng dẫn những vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực như đầu tư, xuất nhập khẩu và hoạt động của các doanh nghiệp kinh doanh đa nền tảng, có vốn đầu tư nước ngoài. Đối với các vướng mắc phổ biến, cần ưu tiên ban hành hướng dẫn mang tính hệ thống để doanh nghiệp áp dụng ngay, tránh tình trạng “mỗi nơi hỏi một kiểu” và phải chờ xử lý từng vụ việc cụ thể.

Ngoài ra, với các chính sách tác động lớn đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, cần có “độ trễ hợp lý” trong hoạch định chính sách để doanh nghiệp có thời gian thu xếp chuyển hướng. Ngược lại, những thay đổi theo hướng giảm chi phí hay giảm thuế suất thì hoàn toàn có thể áp dụng ngay.

PV: Bên cạnh tính thống nhất, việc cân bằng giữa quản lý rủi ro và tạo thuận lợi cho dòng vốn của doanh nghiệp, đặc biệt là khâu hoàn thuế GTGT, cũng là nội dung rất được quan tâm. Quan điểm của bà về vấn đề này thế nào?

Bà Nguyễn Thị Cúc: Tôi hoàn toàn ủng hộ việc cơ quan thuế và hải quan tăng cường ứng dụng công nghệ, quản lý dựa trên dữ liệu và đánh giá rủi ro. Theo tôi, việc áp dụng các biện pháp quản lý nên có sự phân hóa rõ ràng, phân loại doanh nghiệp chấp hành tốt pháp luật, doanh nghiệp có mức độ tuân thủ trung bình và đối tượng có rủi ro cao để có phương thức quản lý, hoàn thuế tương thích.

Đặc biệt, đối với các thủ tục ảnh hưởng trực tiếp đến dòng tiền như hoàn thuế GTGT, việc xử lý kịp thời và phân loại hồ sơ khoa học đóng vai trò sống còn trong việc duy trì nguồn vốn lưu động cho doanh nghiệp. Quy trình thực tế phải vừa giúp cơ quan nhà nước kiểm soát rủi ro, bảo đảm nguồn thu, vừa không làm gia tăng chi phí tuân thủ của người nộp thuế.

Bên cạnh đó, công tác hỗ trợ cần chuyển dịch từ việc “giải đáp vướng mắc đơn lẻ” sang chủ động giúp doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro, nâng cao năng lực tự tuân thủ. Việc cung cấp kịp thời các tài liệu hướng dẫn kèm theo ví dụ thực tế sẽ giúp bộ phận kế toán, tài chính của doanh nghiệp nắm bắt đúng quy định ngay từ khi triển khai chính sách mới.

PV: Với vai trò là Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam, bà kỳ vọng thế nào về sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức nghề nghiệp trong thời gian tới?

Bà Nguyễn Thị Cúc: Thời gian qua, Hội Tư vấn thuế Việt Nam luôn nỗ lực làm tốt vai trò cầu nối, phản ánh vướng mắc và đưa chính sách pháp luật đến gần hơn với cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, quá trình phản biện chính sách đôi khi vẫn từ góc độ đơn lẻ của từng hiệp hội, doanh nghiệp mà thiếu đi cái nhìn tổng thể.

Vì vậy, chúng tôi mong muốn tiếp tục phối hợp chặt chẽ hơn nữa với Bộ Tài chính, Cục Thuế, Cục Hải quan cùng các hiệp hội doanh nghiệp để tham gia xuyên suốt từ khâu phản biện, xây dựng, sửa đổi pháp luật cho đến khâu tổ chức thực thi.

PV: Xin cảm ơn bà!

Tiếp tục hoàn thiện thể chế, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính

Thực hiện chủ trương đẩy mạnh cải cách, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, tại Nghị quyết số 66/NQ-CP, Chính phủ giao các bộ, ngành, trong đó có Bộ Tài chính, cắt giảm ít nhất 30% thời gian giải quyết và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính trong năm 2025, tiến tới giảm 50% trong năm 2026 so với năm 2024.

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Tài chính đã đẩy mạnh chuyển đổi số, rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính trong lĩnh vực tài chính. Đến nay, ngành Thuế đã hoàn thành mục tiêu cắt giảm tối thiểu 50% chi phí và thời gian giải quyết thủ tục hành chính. Trong lĩnh vực hải quan, 11 thủ tục hành chính được đơn giản hóa, 21 thủ tục hành chính được bãi bỏ; 14 điều kiện kinh doanh và 2 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện được cắt giảm.

Thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách; rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa thủ tục hành chính; nâng cao chất lượng phục vụ, xử lý kịp thời kiến nghị của doanh nghiệp, hướng tới môi trường kinh doanh bình đẳng, minh bạch và thuận lợi.

Văn Tuấn

Đọc thêm

Vietcombank hạ lãi vay cuối năm, gần 25.000 khách hàng hưởng lợi

Vietcombank hạ lãi vay cuối năm, gần 25.000 khách hàng hưởng lợi

(TBTCO) - Từ ngày 19/10 đến hết năm 2026, Vietcombank triển khai chương trình giảm lãi suất cho vay để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh với mức giảm 1,5 - 2%/năm, đặc biệt khoản vay ngắn hạn ở một số lĩnh vực thiết yếu với mức giảm tới 3%/năm. Trao đổi với báo chí, ông Bạch Thành Long, Phó Tổng Giám đốc Vietcombank cho biết, song song với các giải pháp hỗ trợ về lãi suất, Vietcombank đang từng bước đẩy mạnh phương thức cho vay dựa trên dòng tiền, qua đó nâng cao khả năng tiếp cận vốn và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đa dạng hàng hóa, mở rộng lựa chọn cho nhà đầu tư

Đa dạng hàng hóa, mở rộng lựa chọn cho nhà đầu tư

(TBTCO) - Sau khi được FTSE Russell nâng lên nhóm thị trường mới nổi thứ cấp, thị trường chứng khoán Việt Nam có thêm cơ hội thu hút dòng vốn trong và ngoài nước. Trao đổi với Báo Tài chính - Đầu tư, ông Nguyễn Minh Hoàng, Giám đốc phân tích Công ty cổ phần Chứng khoán Nhất Việt (VFS) cho rằng, để tận dụng cơ hội này, thị trường cần đưa thêm doanh nghiệp có chất lượng lên sàn, tạo thuận lợi cho hoạt động huy động vốn và phát triển các sản phẩm đáp ứng nhu cầu đầu tư, phòng ngừa rủi ro.
Chính phủ đồng hành, chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp

Chính phủ đồng hành, chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp

(TBTCO) - Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, TS. Nguyễn Đình Chiến - Phó Trưởng khoa Thuế và Hải quan (Học viện Tài chính) nhấn mạnh, Nghị định 398/2026/NĐ-CP quy định việc giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp của kỳ tính thuế năm 2026 và 2027 cho các đối tượng có doanh thu hằng năm không quá 10 tỷ đồng. Đây là một quyết sách kịp thời, thể hiện sự đồng hành sát sao của Chính phủ đối với khu vực kinh tế cơ sở.
Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực cho thị trường vốn

Hoàn thiện thể chế, khơi thông nguồn lực cho thị trường vốn

(TBTCO) - Việc cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa điều kiện huy động vốn và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho các sản phẩm, dịch vụ mới được kỳ vọng tạo thêm động lực phát triển thị trường chứng khoán. Trao đổi với Báo Tài chính - Đầu tư, ông Nguyễn Kim Long, Giám đốc bộ phận Luật và Kiểm soát Tuân thủ, Công ty cổ phần Chứng khoán SSI cho rằng, cải cách thủ tục cần gắn với nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm của các chủ thể và hiệu quả giám sát thị trường.
Phát triển kinh tế biển: Mở không gian tăng trưởng mới từ doanh nghiệp và công nghệ

Phát triển kinh tế biển: Mở không gian tăng trưởng mới từ doanh nghiệp và công nghệ

(TBTCO) - Nghị quyết số 20-NQ/TW, ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, khai thác hiệu quả không gian biển quốc gia và phát huy các động lực tăng trưởng mới. Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Dũng, Chủ tịch Hiệp hội Nuôi biển Việt Nam (VSA), để hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia biển mạnh, cần lấy doanh nghiệp làm chủ thể, công nghệ tiên tiến làm động lực và tích hợp đa ngành làm phương thức phát triển.
Mở dư địa huy động vốn dài hạn qua kênh trái phiếu chính phủ

Mở dư địa huy động vốn dài hạn qua kênh trái phiếu chính phủ

(TBTCO) - Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, bà Nguyễn Thảo Hạnh, Chuyên gia Nghiên cứu tín dụng và Tài chính bền vững, FiinRatings cho rằng, trước nhu cầu vốn dài hạn ngày càng lớn, việc cải thiện thanh khoản, phát triển các kỳ hạn và đa dạng hóa cơ sở nhà đầu tư có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng huy động vốn qua trái phiếu chính phủ.
Lãi suất trái phiếu tăng, doanh nghiệp thêm áp lực huy động vốn

Lãi suất trái phiếu tăng, doanh nghiệp thêm áp lực huy động vốn

(TBTCO) - Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Lê Tiến Trung, Giảng viên Tài chính Ngân hàng, Trường Kinh tế, Đại học Phenikaa cho rằng, chi phí vốn gia tăng đang ảnh hưởng đến kế hoạch phát hành trái phiếu doanh nghiệp, trong khi khả năng huy động vốn phụ thuộc đáng kể vào chất lượng tín dụng và năng lực trả nợ.
Nâng chuẩn hạ tầng, củng cố sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán

Nâng chuẩn hạ tầng, củng cố sức hấp dẫn của thị trường chứng khoán

(TBTCO) - Sau bước tiến về nâng hạng, thị trường chứng khoán Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tiếp tục hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng doanh nghiệp niêm yết và đổi mới cơ chế giao dịch. Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Lương Duy Phước – Giám đốc Phân tích, Công ty cổ phần Chứng khoán Kafi cho rằng, những cải cách về tổ chức thị trường, giao dịch và thanh toán cần được triển khai đồng bộ với nâng cao năng lực quản trị rủi ro, qua đó tạo nền tảng thu hút dòng vốn dài hạn.
Xem thêm

Mới nhất Đọc nhiều