Khối lượng thi công tăng, dòng tiền phân hóa

Theo báo cáo kinh tế - xã hội quý III và 9 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), giá trị tăng thêm ngành xây dựng trong 9 tháng qua đã tăng 12,22% so với cùng kỳ. Đầu tư công được đẩy mạnh, tạo tác động lan tỏa đến sản xuất và xây dựng. Trong nhịp tăng trưởng ấy, khả năng chuyển khối lượng thi công thành tiền thu là yếu tố quan trọng để nhà thầu duy trì nguồn lực cuối năm.

Theo khảo sát xu hướng sản xuất, kinh doanh quý III/2026 của Cục Thống kê tại với 5.826 doanh nghiệp xây dựng, có khoảng 25,5% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn do nợ đọng chưa được thanh quyết toán đúng hạn; 22,2% thiếu vốn phục vụ sản xuất, kinh doanh. Kết quả phản ánh ý kiến của doanh nghiệp trong khảo sát toàn ngành phần nào cho thấy áp lực thu hồi công nợ và bố trí vốn vẫn hiện hữu khi hoạt động xây dựng tăng trưởng.

Bảo đảm dòng tiền giúp doanh nghiệp xây dựng duy trì nguồn lực và tiến độ thi công. Ảnh: Đức Thanh

Tại Dự án sân bay Long Thành, khâu nghiệm thu, thanh toán tiếp tục là vấn đề được đặt ra. Tại buổi kiểm tra tiến độ dự án mở rộng cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Long Thành mới đây, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc đánh giá tiến độ này còn chậm, nếu không kịp thời tháo gỡ sẽ ảnh hưởng đến tiến độ dự án. Phó Thủ tướng yêu cầu Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam và các nhà thầu thống nhất giải pháp, đẩy nhanh hoàn thiện hồ sơ, thủ tục để nghiệm thu, thanh toán đầy đủ, kịp thời khối lượng đã thực hiện. Cùng với đó, các cơ quan liên quan chủ động hỗ trợ, hướng dẫn tháo gỡ. Bộ Tài chính được giao phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan hỗ trợ chủ đầu tư xử lý vướng mắc về cơ chế tài chính, thanh toán trong tháng 10, bảo đảm mục tiêu hoàn thành dự án trong năm 2026.

Chỉ tiêu dòng tiền hoạt động kinh doanh cũng là một trong các yếu tố đáng chú ý tại nhóm doanh nghiệp xây dựng. Theo báo cáo tài chính bán niên của Tổng công ty Xây dựng số 1, chi phí sản xuất và kinh doanh dở dang đạt khoảng 3.005 tỷ đồng, tăng 25,3% so với đầu năm, trong đó dự án Long Thành tăng từ 424 tỷ đồng lên 674 tỷ đồng, Vành đai 4 Hà Nội tăng từ 115 tỷ đồng lên 571 tỷ đồng. Phải thu khách hàng ngắn hạn giảm 6,2%, nhưng vốn lớn ứng trước cho các nhà cung cấp lớn với khoản trả trước cho người bán tăng lên khoảng 5.760 tỷ đồng.

Tập đoàn CIENCO4 (mã C4G - sàn UPCoM) cũng ghi nhận chi phí dở dang tăng 19,4%, lên gần 843 tỷ đồng do có khối lượng đã nghiệm thu với nhà thầu phụ nhưng đang chờ chủ đầu tư nghiệm thu. Thời gian hoàn thiện các thủ tục này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thu tiền của nhà thầu.

Với Tập đoàn Xây dựng Hòa Bình (mã HBC - sàn HOSE), áp lực nằm ở quy mô công nợ. Cuối tháng 6, doanh nghiệp có khoảng 7.002 tỷ đồng phải thu khách hàng và 2.368 tỷ đồng phải thu theo tiến độ hợp đồng xây dựng. Dòng tiền kinh doanh dương 150,5 tỷ đồng, giảm 78,7% so với cùng kỳ. Trong tháng 9, doanh nghiệp công bố các gói thầu mới tổng giá trị gần 1.000 tỷ đồng, mở thêm nguồn việc, nhưng đồng thời đặt ra nhu cầu vốn triển khai.

Cân đối vốn cho chặng cuối năm

Khi các công trình bước vào giai đoạn nước rút, chi phí vật tư, nhân công, thiết bị liên tục phát sinh, trong khi tiền từ chủ đầu tư phụ thuộc vào hoạt động nghiệm thu và hồ sơ thanh toán. Doanh nghiệp cần phối hợp các nguồn tài trợ, kiểm soát thời gian thu hồi công nợ để hạn chế áp lực vay ngắn hạn.

Tại Tổng công ty Xây dựng số 1, tiền ứng trước của khách hàng là nguồn hỗ trợ đáng kể. Số liệu tại thời điểm cuối tháng 6/2026 cho thấy nguồn vốn từ khoản mục người mua trả tiền trước ngắn hạn đạt gần 3.579 tỷ đồng, tăng 60% so với đầu năm. Riêng khoản ứng trước từ Công ty cổ phần Đường cao tốc Vành đai 4 là khoảng 1.956 tỷ đồng. Tuy nhiên, tạm ứng cũng đi cùng nghĩa vụ thực hiện hợp đồng và thu hồi tạm ứng theo tiến độ thanh toán, đòi hỏi doanh nghiệp cân đối nguồn tiền theo từng dự án.

Ngày 30/9, Tổng công ty Xây dựng số 1 thông qua sử dụng hạn mức tín dụng 4.900 tỷ đồng tại BIDV Chi nhánh TP. Hồ Chí Minh. Trong đó, hạn mức tối đa dành cho vay, bảo lãnh thanh toán và thư tín dụng là 1.500 tỷ đồng, phục vụ bổ sung vốn lưu động. Hạn mức tạo thêm khả năng tiếp cận nguồn tài trợ, chưa phải số tiền đã giải ngân. Việc sử dụng cần bám sát nhu cầu thi công và lịch thu tiền để kiểm soát chi phí vốn.

Trong khi đó, tập đoàn Xây dựng Hòa Bình lựa chọn giảm nghĩa vụ thanh toán thông qua hoán đổi công nợ. Trong tháng 9/2026, doanh nghiệp hoàn tất phát hành hơn 51,4 triệu cổ phiếu cho 99 chủ nợ, chuyển 514,2 tỷ đồng nợ thành vốn chủ sở hữu. Các bên tham gia gồm nhà thầu phụ, đơn vị cung cấp vật liệu, thiết bị. Phương án giúp giảm áp lực chi trả bằng tiền, song không tạo thêm tiền mặt để triển khai hợp đồng mới. Ngoài cơ cấu các khoản công nợ, Hòa Bình xác định tiếp tục thu hồi các khoản phải thu tồn đọng, bao gồm giải quyết tranh chấp thông qua tòa án và trọng tài.

Tập đoàn CIENCO4 ghi nhận dòng tiền kinh doanh bán niên dương gần 96 tỷ đồng, đồng thời giảm tổng vay và nợ thuê tài chính khoảng 115 tỷ đồng so với đầu năm. Tuy nhiên, chi phí dở dang tiếp tục tăng. Với khối lượng và điều chỉnh giá đang chờ xác nhận, hoàn thiện hồ sơ nghiệm thu, thanh toán là bước cần thiết để giải phóng vốn, bổ sung nguồn tiền cho hoạt động.

Việc cân đối vốn cần bắt đầu từ từng hợp đồng. Tỷ lệ tạm ứng, kỳ thanh toán, thời gian xác nhận khối lượng và điều khoản điều chỉnh giá phải được tính cùng lịch trả nhà cung cấp, nhà thầu phụ và ngân hàng. Kiểm soát tốt các mốc này sẽ giúp doanh nghiệp chủ động nguồn lực, giảm nhu cầu vay bù đắp khoảng chờ thanh toán.