PV: Nghiên cứu chuyên sâu về chuyển biến của nền kinh tế trong và ngoài nước cũng như các dòng vốn đầu tư, ông có thể cho biết, đâu là xu hướng nổi bật của các doanh nghiệp FDI trong giai đoạn hiện nay?

TS. Lê Duy Bình

TS. Lê Duy Bình: Hiện nay, khi lựa chọn địa điểm đầu tư, ngoài những yếu tố thông thường được quan tâm trong những giai đoạn trước, như nguồn tài nguyên, quy mô thị trường, năng lực sản xuất, lao động giá rẻ..., các nhà đầu tư nước ngoài rất coi trọng chuỗi cung ứng xanh và tiêu chuẩn ESG. Bởi vì, bản thân nhà đầu tư nước ngoài cũng phải chịu áp lực từ các thị trường, từ người tiêu dùng. Phần lớn sản phẩm của các doanh nghiệp có vốn FDI sẽ phục vụ trở lại cho những thị trường như Mỹ, châu Âu, Nhật Bản, các nước thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD)...

Những thị trường này có một lượng khách hàng là người tiêu dùng cuối cùng, hay những doanh nghiệp nhập hàng hóa được sản xuất tại Việt Nam về để tiếp tục công đoạn tiếp theo trong quá trình sản xuất, thì đều quan tâm đến yếu tố tiêu chuẩn về môi trường, xã hội. Những áp lực từ thị trường buộc các doanh nghiệp FDI khi lựa chọn địa điểm đầu tư đều muốn hàng hóa sản xuất tại các nước nhận đầu tư sẽ đảm bảo được tiêu chí ESG để thuận lợi khi bán hàng ngược trở lại những thị trường xuất khẩu.

Có thể thấy, tiêu chuẩn ESG và chuỗi cung ứng xanh hiện nay không còn mang tính chất khuyến khích, mà đã được xem như “tấm hộ chiếu” bắt buộc, ảnh hưởng trực tiếp, toàn diện đến quyết định đầu tư, định vị dòng vốn của doanh nghiệp đến đất nước nào. Nhà đầu tư nước ngoài không chỉ tìm cách tối ưu hóa chi phí và vị trí địa lý, mà bắt đầu chú trọng hơn đến việc xây dựng những chuỗi cung ứng xanh. Khái niệm về chuỗi cung ứng xanh sẽ áp dụng với tất cả các địa điểm sản xuất, các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng cho doanh nghiệp FDI phải đảm bảo được tất cả tiêu chí xanh.

Nhà đầu tư nước ngoài đang có xu hướng lựa chọn điểm đến đáp ứng các tiêu chuẩn ESG và chuỗi cung ứng xanh. Trong ảnh: Khu công nghiệp Tràng Duệ (Hải Phòng). Ảnh: An Thư

PV: Theo ông, những yêu cầu về tiêu chuẩn ESG và chuỗi cung ứng xanh sẽ ảnh hưởng như thế nào tới doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu?

TS. Lê Duy Bình: Theo tôi, dòng vốn FDI này sẽ tạo áp lực đối với những nhà cung ứng nội địa, vì việc xây dựng chuỗi cung ứng xanh phải có hệ thống quản lý truy xuất nguồn gốc. Từ đó, doanh nghiệp FDI đánh giá, giám sát được toàn bộ quy trình sản xuất và chuỗi cung ứng.

Như vậy, ngay cả các nhà cung cấp 1, cấp 2 cũng phải đáp ứng được yêu cầu về ESG, sản xuất xanh, sản xuất có trách nhiệm với xã hội, lao động, môi trường và rất nhiều yếu tố khác. Đây là yêu cầu buộc các doanh nghiệp trong nước phải chuyển đổi nếu muốn trở thành nhà cung ứng cho doanh nghiệp FDI.

Đồng thời, cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu, các quy định chống phá rừng hay yêu cầu truy xuất nguồn gốc đang tạo sức ép lớn lên nhiều ngành xuất khẩu của Việt Nam. ESG không còn là lựa chọn, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để doanh nghiệp có thể tham gia thị trường toàn cầu. Các tập đoàn nước ngoài khi đầu tư vào Việt Nam cũng phải chứng minh được những điều này, nên hành lang pháp lý của Việt Nam cần hỗ trợ doanh nghiệp trong nước chuẩn bị sẵn sàng, giúp doanh nghiệp có thể chứng minh được khả năng đáp ứng các tiêu chí của chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam thu hút mạnh mẽ hơn dòng vốn FDI chất lượng cao trong thời gian tới.

Bên cạnh đó, cần chuẩn bị dòng vốn cho doanh nghiệp trong nước, vì vậy, thị trường vốn và tín dụng xanh sẽ đóng vai trò rất quan trọng. Hiện nay, quy mô trái phiếu xanh, trái phiếu xã hội tại Việt Nam mới đạt khoảng 1,4 tỷ USD và chỉ chiếm chưa tới 2,2% tổng dư nợ thị trường trái phiếu doanh nghiệp. Như vậy, có thể thấy, dư địa phát triển của thị trường tài chính xanh tại Việt Nam còn rất lớn.

Tôi cho rằng, ESG không còn là câu chuyện “làm đẹp thương hiệu” nữa, mà là yêu cầu bắt buộc, là bài toán mang tính chất sinh tồn. Từ góc độ đó, các doanh nghiệp FDI xác định được dòng vốn đầu tư phải lựa chọn một cách khắt khe hơn từ tiêu chuẩn ESG.

PV: Để tạo động lực bứt phá và đạt được mục tiêu tăng trưởng cao trong thời gian tới, theo ông, Việt Nam cần đặt ra những giải pháp gì để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao?

TS. Lê Duy Bình: Để thu hút FDI chất lượng cao, theo tôi, phải bắt đầu từ những cam kết chính trị Việt Nam đã có, nhưng phải chuyển hóa thành những cơ chế, chính sách cụ thể. Có rất nhiều chính sách cần phải lồng ghép những yếu tố về ESG quy định trong nhiều lĩnh vực khác nhau, không chỉ trong lĩnh vực thu hút đầu tư. Đồng thời, ESG phải trở thành một trong những yếu tố được lồng ghép trong công tác quản trị, điều hành công của các bộ, ngành, địa phương, kể cả cấp tỉnh, thành phố và cấp xã, phường.

Cùng với đó, Việt Nam phải chuẩn bị tốt hơn về cơ sở hạ tầng xanh để thu hút được dòng vốn FDI xanh. Như vậy, cần phải có một hệ sinh thái xanh và đạt được chuẩn ESG ở nhiều góc độ. Điều đó giúp Việt Nam tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Ngoài ra, theo tôi, cần đầu tư mạnh hạ tầng năng lượng xanh, đây là lợi thế để Việt Nam có được một tỷ trọng năng lượng cao trong tổng thể nguồn năng lượng như điện gió, điện mặt trời, từ đó thu hút được nguồn vốn FDI đầu tư xanh của những quốc gia quan tâm đến yếu tố ESG trong quá trình đầu tư nước ngoài.

PV: Xin cảm ơn ông!