Hướng tới chuẩn thị trường mới nổi

Tiến trình nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào giai đoạn quan trọng khi nhiều tiêu chí kỹ thuật và pháp lý đã được hoàn thiện, đồng thời các cơ quan quản lý tiếp tục triển khai các bước chuẩn bị nhằm hướng tới mục tiêu phát triển thị trường theo chiều sâu, nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp và thu hút dòng vốn quốc tế trong những năm tới.

Chia sẻ về quá trình nâng hạng, ông Nguyễn Sơn - Chủ tịch Hội đồng Thành viên Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) cho biết, công tác chuẩn bị của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng các đơn vị liên quan đã được triển khai liên tục trong khoảng 3 - 5 năm qua. Đến tháng 10/2025, Việt Nam đã được FTSE đánh giá tích cực và dự kiến sẽ được nâng hạng trong năm 2026. Sau kỳ rà soát vào tháng 3/2026, FTSE sẽ công bố kết quả chính thức.

Các chuyên gia trao đổi phiên thảo luận với chủ đề “Đối thoại với cơ quan quản lý: Từ nâng hạng thị trường đến nâng chuẩn hạ tầng, hàng hoá và điều kiện để thu hút dòng vốn dài hạn”.

Đây là bước nâng hạng từ thị trường cận biên lên nhóm Secondary Emerging Market (thị trường mới nổi thứ cấp) theo phân loại của FTSE, chưa phải cấp độ thị trường mới nổi cao hơn. Tuy nhiên, đây là bước tiến có ý nghĩa quan trọng đối với thị trường chứng khoán Việt Nam. Các tiêu chí mà FTSE đặt ra hiện đã được đáp ứng, đồng thời nhiều yêu cầu của các tổ chức đầu tư và quỹ đầu tư quốc tế lớn cũng đã được hoàn thành ở mức vượt yêu cầu.

Bên cạnh mục tiêu nâng hạng theo tiêu chuẩn của FTSE, Việt Nam cũng đang tiếp tục hướng tới các tiêu chí đánh giá của MSCI. Trước đây, mục tiêu được đặt ra là đến năm 2030 đạt tiêu chuẩn thị trường mới nổi theo phân loại của MSCI. Tuy nhiên, theo đánh giá của ông Sơn, tiến độ thực hiện có thể diễn ra sớm hơn, vào khoảng năm 2028 hoặc 2029 nếu các điều kiện cần thiết được đáp ứng đầy đủ.

Để đạt được mục tiêu này, một số yêu cầu quan trọng theo tiêu chuẩn của MSCI đang được tập trung triển khai. Trong đó, yêu cầu đầu tiên là xây dựng pháp nhân độc lập về đối tác bù trừ trung tâm (CCP) nhằm xử lý rủi ro trong hoạt động thanh toán, bù trừ và tăng cường cơ chế bảo vệ quyền lợi cho các thành viên thị trường. Yêu cầu thứ hai liên quan đến việc triển khai mô hình tài khoản tổng (omnibus account), một nội dung được nhiều tổ chức quốc tế quan tâm khi đánh giá mức độ phát triển của thị trường.

Ông Sơn cho biết với vai trò là đơn vị phụ trách hạ tầng lưu ký và bù trừ, VSDC đã hoàn thành các công việc chuẩn bị cần thiết. VSDC đã thành lập Công ty TNHH MTV Bù trừ Trung tâm và đang tiếp tục hoàn thiện các giải pháp công nghệ để tích hợp vào hệ thống vận hành. Song song với đó, các quy định pháp lý liên quan cũng đang được xây dựng và hoàn thiện. Theo kế hoạch, các nội dung này có thể hoàn tất trong quý I/2027.

Đối với mô hình tài khoản tổng, ông Sơn cho biết hiện nay trên thế giới đang tồn tại nhiều mô hình khác nhau, có nơi được tổ chức tại sở giao dịch, có nơi được triển khai tại tổ chức lưu ký. Vì vậy, Việt Nam đang phối hợp với các tổ chức quốc tế như IFC cùng các diễn đàn và nhóm công tác chuyên môn để nghiên cứu, lựa chọn mô hình phù hợp với điều kiện thực tiễn của thị trường trong nước trước khi triển khai.

Chất lượng thị trường quyết định dòng vốn

Không chỉ tập trung vào mục tiêu nâng hạng, chiến lược phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam còn hướng tới mục tiêu đưa quy mô vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 120% GDP vào năm 2028. Tuy nhiên, theo các cơ quan quản lý, mục tiêu này không chỉ phản ánh yêu cầu về quy mô mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng phát triển của thị trường.

Trao đổi về vấn đề này, ông Vũ Chí Dũng - Trưởng ban Pháp chế - Đối ngoại, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, chất lượng hàng hóa trên thị trường và năng lực quản trị doanh nghiệp là những yếu tố có ý nghĩa then chốt. Theo ông, quản trị doanh nghiệp tốt không chỉ bảo vệ quyền lợi của cổ đông mà còn góp phần gia tăng sức hấp dẫn của thị trường đối với các nhà đầu tư quốc tế.

Ông Dũng cho biết, khi đánh giá tác động của việc nâng hạng thị trường, cần nhìn nhận rằng dòng vốn quốc tế không chỉ đến từ các quỹ đầu tư thụ động mà còn từ các quỹ đầu tư chủ động đang theo dõi các bộ chỉ số của FTSE và MSCI. Mặc dù quy mô vốn của các quỹ thụ động thường lớn hơn, song cả hai nhóm nhà đầu tư này đều có vai trò quan trọng trong việc gia tăng thanh khoản và chiều sâu cho thị trường.

Trong bối cảnh đó, tính minh bạch và chất lượng quản trị doanh nghiệp trở thành yếu tố nền tảng. Theo ông Dũng, việc công bố thông tin đầy đủ, minh bạch về cơ cấu cổ đông, quyền sở hữu và các yếu tố quản trị là điều kiện quan trọng để thu hút dòng vốn quốc tế. Thực tế cho thấy tại một số thị trường, việc nhà đầu tư nước ngoài không thể gia tăng tỷ lệ sở hữu thường xuất phát từ những hạn chế về tỷ lệ sở hữu nước ngoài hoặc thiếu minh bạch trong công bố thông tin.

Bên cạnh đó, ông Dũng cũng nhấn mạnh vai trò của chiến lược phát triển doanh nghiệp theo hướng tập trung vào lĩnh vực kinh doanh cốt lõi. Theo ông, các nhà đầu tư quốc tế thường có khẩu vị đầu tư riêng đối với từng ngành nghề cụ thể. Do đó, doanh nghiệp cần xác định rõ lĩnh vực hoạt động chính, xây dựng lợi thế cạnh tranh và vị thế dẫn đầu trong ngành để nâng cao khả năng thu hút vốn.

Các bộ chỉ số quốc tế khi lựa chọn doanh nghiệp cũng đặc biệt quan tâm đến chất lượng quản trị, năng lực cạnh tranh và vị thế thị trường của doanh nghiệp. Đây là những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến quyết định phân bổ vốn cũng như tỷ trọng đầu tư của các quỹ quốc tế.

Ngoài các tiêu chí truyền thống, ông Dũng cho rằng các chỉ số phát triển bền vững, đặc biệt là ESG, ngày càng có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển thị trường. Những tiêu chí này không chỉ giúp đa dạng hóa các sản phẩm đầu tư mà còn đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của các nhóm nhà đầu tư trong và ngoài nước, qua đó mở rộng cơ hội thu hút dòng vốn chất lượng cao cho thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn tới.