Nhiên liệu, vận tải và nguồn cung cùng gây sức ép

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, giá vật liệu xây dựng trong 8 tháng năm 2026 diễn biến theo hướng tăng hoặc duy trì ở mức cao. Đáng chú ý, giá thép tăng mạnh vào tháng 3 và giữ mặt bằng cao trong quý II, chủ yếu do giá xăng dầu tăng, kéo theo chi phí sản xuất và vận chuyển.

Đến tháng 8, giá thép giảm 0,9 - 4,32% so với tháng 7, dao động ở mức 15.360 - 16.928 đồng/kg. Mức giảm này được lý giải bởi giá phôi thép, thép cuộn trên thị trường quốc tế hạ nhiệt và nhu cầu thi công giảm do mưa bão kéo dài.

Xi măng tiếp tục giữ giá cao trong tháng 7 và 8, bình quân khoảng 2.000 - 2.400 đồng/kg. Ảnh: Đức Thanh

Trong khi đó, xi măng sau giai đoạn tăng mạnh từ tháng 3 tiếp tục giữ giá cao trong tháng 7 và 8, bình quân khoảng 2.000 - 2.400 đồng/kg. Giá tại Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc khoảng 2.136 đồng/kg, trong khi giá tại TP. Hồ Chí Minh và một số tỉnh phía Nam tăng lên khoảng 2.374 đồng/kg.

Đáng lưu ý hơn là nhóm vật liệu khai thác trong nước. Trong 8 tháng năm 2026, giá cát tăng đều, biến động mạnh nhất vào tháng 3 do nhu cầu xây dựng tăng và nhiên liệu tăng bởi xung đột tại Trung Đông. Tháng 8, giá cát dao động 810.000 - 1,15 triệu đồng/m3, tăng 0,34 - 0,65% so với tháng 7.

Tại cuộc họp báo thường kỳ mới đây, ông Trần Phương - Phó Cục trưởng Cục Địa chất và Khoáng sản Việt Nam (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho hay, tình trạng thiếu vật liệu, đặc biệt là cát và đá, không chỉ ảnh hưởng tiến độ thi công, mà còn tác động trực tiếp đến giá thị trường, gây khó khăn cho nhà thầu và chủ đầu tư.

Nguyên nhân được chỉ ra là quy trình cấp phép khai thác còn phức tạp; nhiều mỏ cát sông có quy mô nhỏ, không đáp ứng nhu cầu lớn của các dự án trọng điểm. Việc lựa chọn phương thức và số vòng đấu giá chưa phù hợp cũng khiến một số nhà đầu tư bỏ cọc, không đưa mỏ vào khai thác.

Nguồn cung còn chịu tác động bởi điều kiện tự nhiên. Một số địa phương ít tài nguyên cát tự nhiên phải vận chuyển từ tỉnh khác, làm tăng chi phí. Tại các tỉnh miền núi, cát, sỏi lòng sông, suối có trữ lượng nhỏ, tích tụ theo mùa nên nguồn cung thiếu ổn định.

Ngoài ra, thủ tục đất đai, thuê bãi tập kết, yêu cầu đo đạc lại trữ lượng và đánh giá nguy cơ sạt lở cũng khiến một số mỏ phải dừng hoặc chưa thể khai thác. Với các dự án cao tốc, công trình trọng điểm có nhu cầu rất lớn, một số nhà thầu chưa chủ động lập hồ sơ khai thác theo cơ chế đặc thù, mà vẫn mua vật liệu từ các mỏ thương mại, tạo thêm áp lực lên nguồn cung.

TS. Nguyễn Trí Hiếu - chuyên gia kinh tế phân tích, từ đầu năm 2026, căng thẳng tại Trung Đông đẩy giá xăng dầu tăng, kéo chi phí khai thác, sản xuất và vận chuyển lên cao, làm giá vật liệu xây dựng và tổng vốn đầu tư dự án tăng. Bên cạnh đó, hàng loạt dự án xây dựng, hạ tầng giao thông trọng điểm quốc gia được triển khai đồng loạt mà nhiều mỏ khai thác vật liệu lại có trữ lượng thấp, hoặc tạm dừng hoạt động do vướng pháp lý khiến nguồn cung bị hạn chế cũng là nguyên nhân tạo sức ép về giá.

Gỡ thủ tục, tăng công suất mỏ

Không chỉ cát, đá, giá nhựa đường cũng biến động mạnh do phụ thuộc vào dầu thô và sản phẩm hóa dầu. Giá nhựa đường tăng 31,3 - 32% trong tháng 3, tiếp tục tăng 11,2 - 13,9% trong tháng 4, sau đó giảm nhẹ. Từ tháng 7, giá nhựa đường lại tăng và tháng 8 tăng thêm 1,26 - 1,41% do chi phí nhập khẩu hóa dầu và cước vận tải biển quốc tế vẫn ở mức cao.

Những diễn biến này cho thấy, thị trường vật liệu xây dựng đang chịu tác động đồng thời từ giá năng lượng, vận tải quốc tế và những điểm nghẽn về nguồn cung trong nước.

Theo ông Trần Phương, Luật Địa chất và Khoáng sản, Luật Đất đai năm 2024 và Nghị định số 193/2025/NĐ-CP đã tháo gỡ đáng kể các vướng mắc về cấp phép. Tuy nhiên, hệ thống chính sách vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng nhanh hơn nhu cầu vật liệu cho các dự án hạ tầng.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang phối hợp với các bộ, ngành, địa phương xây dựng dự thảo Nghị quyết của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và Khoáng sản. Một trong những hướng đề xuất là mở rộng đối tượng không phải đấu giá quyền khai thác đối với khu vực cung cấp vật liệu cho công trình quan trọng quốc gia, dự án trọng điểm, đầu tư công, PPP và công trình khẩn cấp.

Cùng với đó, xây dựng cơ chế cấp phép linh hoạt: dự án lớn có thể cấp quyền khai thác cho nhà đầu tư, nhà thầu thi công; dự án nhỏ cấp phép cho tổ chức, cá nhân đủ điều kiện để cung cấp vật liệu cho nhiều công trình.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất tăng công suất các mỏ vật liệu xây dựng thông thường thông qua thủ tục đơn giản hơn, đồng thời rà soát, rút ngắn thủ tục liên quan đến chấp thuận chủ trương đầu tư, đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường. Việc điều chỉnh kế hoạch sử dụng đất hằng năm để kịp thời bổ sung khu vực khai thác vật liệu cho các công trình trọng điểm cũng được đặt ra.