Hải quan cải cách, chuyển đổi số - Bệ phóng cho xuất nhập khẩu bứt phá

Lấy chuyển đổi số làm đột phá

Nhìn lại chặng đường của năm 2025, có thể thấy, cải cách hành chính của ngành Hải quan không phải là khẩu hiệu, mà là những bước đi cụ thể, đo đếm được bằng thời gian thông quan rút ngắn, chi phí doanh nghiệp giảm xuống, dòng chảy thương mại thông suốt hơn.

Năm 2025, trong bối cảnh sắp xếp tổ chức tinh gọn theo mô hình mới, đáp ứng chính quyền địa phương 2 cấp, ngành Hải quan đã nỗ lực hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, trong đó nổi bật là tổ chức quán triệt, triển khai có hiệu quả 4 Nghị quyết trụ cột của Bộ Chính trị (Nghị quyết 57, 59, 66, 68-NQ/TW) và các chỉ đạo của Bộ Tài chính, qua đó mang lại lợi ích cho nền kinh tế, cộng đồng doanh nghiệp.

Lãnh đạo Bộ Tài chính và tập thể lãnh đạo Cục Hải quan tại Lễ ghi nhận tổng giá trị xuất nhập khẩu hàng hóa cán mốc 900 tỷ USD. Ảnh: VGP/HT

Đối với nhiệm vụ đơn giản hóa thủ tục hành chính, trong năm 2025, ngành Hải quan đã tiến hành rà soát và chuẩn hóa hơn 200 quy trình nghiệp vụ; nhiều thủ tục được cắt giảm khâu trung gian, thay thế hồ sơ giấy bằng hồ sơ điện tử, chuyển mạnh sang xử lý trực tuyến. Tỷ lệ thủ tục mức độ 4 tiếp tục tăng, giúp doanh nghiệp có thể nộp hồ sơ, theo dõi trạng thái và nhận kết quả hoàn toàn trên môi trường số.

Những cải cách này mang lại tác động rõ rệt. Đó là thời gian thông quan hàng xuất khẩu giảm bình quân 10 - 15%; hàng nhập khẩu giảm 8 - 12% so với giai đoạn trước. Nhờ áp dụng quản lý rủi ro, phân luồng tự động, tỷ lệ kiểm tra thực tế tiếp tục giảm, giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí lưu kho, lưu bãi, tăng tốc độ quay vòng vốn, một yếu tố then chốt trong cạnh tranh thương mại toàn cầu.

Ông Nguyễn Văn Thọ - Cục trưởng Cục Hải quan nhấn mạnh: “Mỗi thủ tục được cải cách là một rào cản được gỡ bỏ cho dòng chảy thương mại. Chúng tôi luôn coi doanh nghiệp là đối tượng phục vụ trung tâm; cải cách phải được đo bằng chi phí và thời gian mà doanh nghiệp thực sự được giảm xuống”.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Thọ, trong năm 2025, nếu cải cách thủ tục là nền tảng thể chế, thì chuyển đổi số chính là động lực công nghệ giúp ngành Hải quan bước sang mô hình quản lý hiện đại hơn. Chuyển đổi số giúp cơ quan hải quan xây dựng một mô hình quản lý mới, thông minh hơn, minh bạch hơn và dựa trên dữ liệu. Đây là nền tảng để Việt Nam tiến gần hơn đến chuẩn mực hải quan hiện đại trên thế giới.

Trên thực tế, trong năm 2025, hệ thống công nghệ thông tin của ngành Hải quan được đầu tư theo hướng tự động hóa quy trình thông quan, ứng dụng phân tích dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo trong quản lý rủi ro. Kết quả, trên 99% tờ khai thực hiện qua hệ thống điện tử, nhiều khâu giám sát tại cảng, kho, bãi được hỗ trợ bằng camera, cảm biến, dữ liệu số. Chuyển đổi số không chỉ giúp giảm tỷ lệ kiểm tra thủ công, mà còn nâng cao năng lực dự báo, giám sát, phòng chống gian lận thương mại, trong khi vẫn đảm bảo thông quan nhanh, an toàn, thông suốt.

Chia sẻ với phóng viên, ông Nguyễn Văn Thọ tự tin khẳng định, năm 2025, những nỗ lực cải cách và chuyển đổi số đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng thương mại của đất nước, lần đầu tiên kim ngạch xuất nhập khẩu vượt mốc 900 tỷ USD, góp phần đưa Việt Nam vào nhóm 25 nền kinh tế có giá trị thương mại lớn nhất thế giới - một vị thế được tạo nên không chỉ từ năng lực sản xuất, mà còn từ môi trường thủ tục thuận lợi, minh bạch, hiện đại.

Kiến tạo hệ sinh thái hải quan số

Nhìn lại chặng đường cải cách và chuyển đổi số, có thể thấy: từng thủ tục được đơn giản hóa, từng quy trình được số hóa, từng hệ thống được kết nối… đã tạo nên mạch cải cách liên tục, đóng góp vào bức tranh kinh tế khởi sắc.

Cục trưởng Nguyễn Văn Thọ chia sẻ, mục tiêu năm 2026 là tiếp tục cải cách, hiện đại hóa theo hướng hải quan số, lấy dữ liệu làm trung tâm, lấy doanh nghiệp làm đối tượng phục vụ. Thủ tục phải đơn giản hơn, thời gian nhanh hơn, chi phí thấp hơn, nhưng quản lý vẫn chặt chẽ, minh bạch và hiệu quả.

Đó không chỉ là cam kết quản lý, mà còn là cam kết đồng hành cùng cộng đồng doanh nghiệp trên hành trình hội nhập sâu rộng. Theo định hướng đó, ngành Hải quan tiếp tục tập trung vào ba trụ cột: đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ; hoàn thiện pháp luật theo hướng minh bạch, hiện đại; tăng tốc chuyển đổi số, mở rộng kết nối dữ liệu với các bộ, ngành, địa phương, logistics và đối tác quốc tế.

Bước vào năm 2026, lãnh đạo Cục Hải quan cũng xác định, tình hình thế giới tiếp tục có những biến động khó lường, khối lượng công việc lớn và phức tạp. Từ nền tảng đã tạo dựng trong năm 2025, ngành Hải quan bước vào năm 2026 với khí thế mới của mùa xuân mới, khí thế của niềm tin, của khát vọng tiếp tục cải cách, hiện đại hóa, tạo thuận lợi thương mại đi đôi với nâng cao hiệu quả quản lý. Ngành Hải quan chung sức, đồng lòng, vượt qua khó khăn, hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao.

Theo đó, ngành Hải quan tiếp tục nỗ lực tập trung hoàn thiện thể chế, đặc biệt là Luật Hải quan sửa đổi nhằm đáp ứng yêu cầu của mô hình Hải quan số, thông quan tập trung, cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi thương mại...

Quyết liệt triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, trong đó tập trung nguồn lực triển khai thành công Dự án xây dựng Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số, hoàn thành phần thông quan của Hệ thống, đảm bảo kết nối liên thông với Trung tâm dữ liệu Quốc gia, cung cấp, chia sẻ dữ liệu đúng, đủ, sạch, sống phục vụ chỉ đạo điều hành của Chính phủ, Bộ Tài chính.

Quyết tâm triển khai thí điểm mô hình thông quan tập trung, phi giấy tờ nhằm tạo cải cách đột phá trong công tác quản lý hải quan, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp và tăng cường minh bạch, giảm tối đa sự tiếp xúc giữa công chức hải quan và doanh nghiệp.

Tạo thuận lợi thương mại tạo đà thu vượt chỉ tiêu Năm 2025, ngành Hải quan đã hoàn thành tốt nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước với kết quả nổi bật, đạt 468.398 tỷ đồng, bằng 114% dự toán, bằng 99,7% chỉ tiêu phấn đấu. Năm 2026, ngành đặt mục tiêu quyết tâm triển khai đồng bộ các giải pháp tạo thuận lợi thương mại, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, chống thất thu trong triển khai nhiệm vụ, quyết tâm hoàn thành vượt chỉ tiêu thu ngân sách nhà nước được Quốc hội giao. Ảnh minh họa tư liệu