Cải cách mạnh mẽ, tạo thuận lợi thương mại

Chưa bao giờ thương mại hàng hóa của Việt Nam ghi dấu ấn mạnh mẽ như giai đoạn hiện nay. Theo ghi nhận của Cục Hải quan, trong vòng 10 năm, giai đoạn 2015 - 2024, tổng trị giá xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đã đạt 5.520 tỷ USD. Nếu năm 2015, kim ngạch mới ở mức khoảng 328 tỷ USD, thì đến năm 2024 đã tăng lên 786 tỷ USD, tức gấp 2,4 lần chỉ sau một thập kỷ. Đến năm 2025, thương mại Việt Nam tiếp tục bứt phá, ước đạt 920 tỷ USD, với kim ngạch xuất khẩu khoảng 470,59 tỷ USD, nhập khẩu khoảng 449,41 tỷ USD; thặng dư thương mại ước khoảng 21,2 tỷ USD là năm thứ 10 liên tiếp duy trì trạng thái xuất siêu.

Đằng sau các con số ấn tượng ấy là nỗ lực cải cách mạnh mẽ của ngành Hải quan chuyển từ đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm chi phí tuân thủ, đến triển khai đồng bộ ứng dụng công nghệ số, tự động hóa quy trình nghiệp vụ, từng bước xây dựng Hải quan số - Hải quan thông minh.

Lễ ghi nhận tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa đạt mốc 900 tỷ USD diễn ra ngày 26/12/2025. Ảnh: Nguyễn Tá

Phát biểu tại hội nghị tổng kết công tác năm 2025, triển khai nhiệm vụ năm 2026, ông Nguyễn Văn Thọ - Cục trưởng Cục Hải quan chia sẻ: “Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, kết quả xuất nhập khẩu đạt kỷ lục cho thấy những giải pháp cải cách, chuyển đổi số của ngành Hải quan đã phát huy hiệu quả thiết thực. Ngành kiên trì mục tiêu vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa bảo đảm hiệu lực quản lý nhà nước, kiểm soát chặt chẽ mã số, trị giá, xuất xứ hàng hóa, tăng cường kiểm tra sau thông quan và phòng, chống gian lận thương mại”.

Trên thực tế, trong năm 2025, ngành Hải quan đã triển khai nhiều cải cách mạnh mẽ, nhiều nền tảng số trọng yếu được đẩy mạnh triển khai như Cổng Thông tin một cửa quốc gia, kết nối với nhiều bộ, ngành; Hệ thống công nghệ thông tin thực hiện Hải quan số; Phân luồng tờ khai thông minh, tự động hóa quy trình giám sát; Ứng dụng seal định vị điện tử đối với hàng hóa vận chuyển chịu giám sát hải quan.

Các nền tảng này giúp rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí logistics, đồng thời tăng độ minh bạch trong quản lý.

Với sự chủ động cải cách này, tính đến cuối năm 2025, hàng chục triệu hồ sơ điện tử đã được xử lý qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến; hơn 83.000 doanh nghiệp đăng ký tài khoản trên Cổng Thông tin một cửa quốc gia. Đây là bước tiến quan trọng trên lộ trình hiện đại hóa, hướng tới môi trường giao thương số hóa toàn diện.

Song song với chuyển đổi số, công tác cải cách thể chế tiếp tục được thúc đẩy. Luật Hải quan sửa đổi và nhiều nghị định, thông tư liên quan đến thương mại điện tử, kiểm tra chuyên ngành, cơ chế một cửa quốc gia và ASEAN đang được hoàn thiện theo hướng minh bạch, phù hợp thông lệ quốc tế, đồng thời giảm rào cản hành chính, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.

Đòn bẩy cho thương mại Việt Nam bứt phá

Có thể thấy rằng, những nỗ lực không ngừng trong hơn 10 năm qua của Hải quan Việt Nam đến nay đã gặt hái thành quả, góp phần đưa Việt Nam vào nhóm 25 nền kinh tế có trị giá xuất nhập khẩu lớn nhất toàn cầu.

Theo đánh giá của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), Việt Nam hiện xếp thứ 21 về xuất khẩu và thứ 20 về nhập khẩu, tăng mạnh so với 10 năm trước. Với quy mô kim ngạch thương mại ngày càng lớn, Việt Nam đã gia nhập nhóm 25 nền kinh tế có trị giá xuất nhập khẩu lớn nhất toàn cầu, một bước tiến mang ý nghĩa chiến lược đối với vị thế kinh tế quốc gia.

Điều đáng chú ý là, dù kinh tế thế giới trải qua nhiều biến động, xung đột địa chính trị, đứt gãy chuỗi cung ứng, chính sách bảo hộ gia tăng, nhưng thương mại Việt Nam vẫn giữ vững tốc độ tăng trưởng, duy trì xuất siêu bền vững, đặc biệt trong ba năm gần đây đều ghi nhận mức thặng dư trên 20 tỷ USD.

Nguồn: Cục Hải quan. Đồ họa: Phương Anh

Trong cơ cấu thương mại, khu vực doanh nghiệp FDI tiếp tục giữ vai trò chủ lực, với kim ngạch xuất, nhập khẩu ước đạt 663 tỷ USD năm 2025, chiếm khoảng 72% tổng kim ngạch cả nước; trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước đạt khoảng 257 tỷ USD, cho thấy dư địa phát triển nội lực vẫn còn lớn, cần tiếp tục được khơi thông thông qua các chính sách hỗ trợ và cải cách thủ tục hành chính.

Theo ông Nguyễn Văn Thọ, ở góc độ quản lý nhà nước, ngành Hải quan không chỉ đóng vai trò tạo thuận lợi thương mại, mà còn là lực lượng bảo vệ an ninh kinh tế, bảo đảm tuân thủ pháp luật, thông qua các giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát rủi ro, chống gian lận xuất xứ, chuyển giá, buôn lậu và gian lận thương mại.

Đến ngày 18/12/2025, số thu ngân sách nhà nước của ngành Hải quan đạt 448.503 tỷ đồng, bằng 109,1% dự toán, đồng thời ngành đã tiếp nhận và xử lý hơn 6.500 mẫu phân tích, phân loại hàng hóa, kịp thời ban hành kết quả, góp phần rút ngắn thời gian thông quan và hỗ trợ hoạt động sản xuất, xuất khẩu.

Ông Nguyễn Văn Thọ nhấn mạnh, để duy trì vị thế mới trên bản đồ thương mại thế giới, ngành Hải quan tiếp tục vừa cải cách, vừa siết chặt kỷ cương quản lý, chủ động phối hợp liên ngành, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, qua đó bảo đảm dòng chảy thương mại hợp pháp, bền vững và an toàn.

Bước sang năm 2026, mục tiêu không chỉ là gia tăng quy mô kim ngạch, mà còn hướng tới chất lượng tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, ngành Hải quan xác định chuyển đổi số và Hải quan số là trọng tâm, gắn với triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Các định hướng lớn được ưu tiên gồm: Hoàn thiện hệ thống công nghệ thông tin Hải quan số theo kiến trúc tổng thể hiện đại. Mở rộng Cơ chế một cửa quốc gia, Cơ chế một cửa ASEAN; Tăng cường chia sẻ, khai thác dữ liệu liên thông giữa các cơ quan quản lý; tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục, giảm tối thiểu 30% thời gian và chi phí tuân thủ theo yêu cầu chung của Chính phủ; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực hải quan, gắn đào tạo với năng lực vận hành hệ thống số hóa, phân tích dữ liệu lớn. Song song đó, ngành Hải quan tiếp tục giữ vững kỷ luật, kỷ cương, chú trọng kiểm soát rủi ro, phòng chống gian lận thương mại, bảo đảm an toàn chuỗi cung ứng, bảo vệ lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp và Nhà nước.

Nhìn lại năm 2025 nhiều thách thức, có thể khẳng định, sự bứt phá của thương mại Việt Nam với mốc 900 tỷ USD không chỉ là câu chuyện về quy mô kim ngạch, mà còn là minh chứng cho tư duy cải cách, hành động quyết liệt, chuyển đổi số mạnh mẽ của ngành Hải quan. Hải quan số đang trở thành đòn bẩy chiến lược, góp phần định hình vị thế mới của Việt Nam trên bản đồ thương mại toàn cầu - một nền kinh tế năng động, hội nhập sâu rộng và ngày càng khẳng định vai trò trong chuỗi cung ứng thế giới.