Cán mốc lịch sử, định hình vị thế mới

Đi qua giai đoạn đầy biến động của kinh tế và thương mại toàn cầu, năm 2025 ghi dấu ấn đặc biệt đối với thương mại Việt Nam khi tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa lần đầu tiên vượt mốc 930 tỷ USD. Thành tích này đã đưa Việt Nam chính thức gia nhập nhóm 15 nền kinh tế có quy mô thương mại lớn nhất thế giới, khẳng định bước tiến dài về vị thế và năng lực hội nhập.

Không chỉ là một kỷ lục về quy mô, kết quả trên còn phản ánh sức chống chịu và khả năng thích ứng đáng kể của nền kinh tế trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy cục bộ, căng thẳng địa chính trị gia tăng và xu hướng bảo hộ thương mại quay trở lại tại nhiều quốc gia.

Ảnh minh họa: Đức Thanh

Theo ông Nguyễn Anh Sơn - Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), giai đoạn 2020 - 2025 đánh dấu bước phát triển mạnh mẽ của hoạt động xuất nhập khẩu Việt Nam, khẳng định rõ hơn vai trò trụ cột của lĩnh vực thương mại đối với tăng trưởng kinh tế và phát triển kinh tế - xã hội.

Trong giai đoạn 2020 - 2025, tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân của Việt Nam đạt khoảng 10%/năm. Đặc biệt, Việt Nam đã duy trì xuất siêu liên tục trong suốt 10 năm, đóng góp quan trọng vào ổn định kinh tế vĩ mô, gia tăng dự trữ ngoại hối và tạo dư địa cho điều hành chính sách tiền tệ, tài khóa.

Một chỉ dấu quan trọng về chất lượng tăng trưởng là sự đa dạng hóa cơ cấu hàng hóa xuất khẩu. Nếu như năm 2007, Việt Nam chỉ có khoảng 10 nhóm hàng đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD, thì đến năm 2025, con số này đã tăng lên 36 nhóm, cho thấy mức độ giảm phụ thuộc vào một số mặt hàng truyền thống và khả năng chống chịu trước biến động thị trường quốc tế được nâng cao rõ rệt.

Việt Nam không chỉ duy trì các thị trường xuất khẩu chủ lực như Hoa Kỳ, châu Âu, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, mà còn từng bước tạo đột phá tại các thị trường mới, giàu tiềm năng như Mỹ Latin, Trung Đông - châu Phi, Trung Á và Đông Âu. Việc ký kết mới 4 hiệp định thương mại tự do (FTA), nâng tổng số FTA lên 17 hiệp định với 65 quốc gia và vùng lãnh thổ, đã mở rộng không gian thị trường cho hàng hóa Việt Nam trong dài hạn.

Một điểm nhấn nổi bật trong cơ cấu xuất khẩu những năm gần đây là sự gia tăng nhanh chóng của nhóm hàng công nghiệp công nghệ cao. Các mặt hàng như điện tử, máy tính và linh kiện; máy móc, thiết bị; phương tiện vận tải và phụ tùng tiếp tục giữ vai trò chủ lực, đóng góp lớn vào tăng trưởng kim ngạch và từng bước nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Song song với đó, xuất khẩu nông, lâm, thủy sản cũng chuyển dịch rõ nét theo hướng chế biến sâu, nâng cao giá trị gia tăng. Nhiều mặt hàng nông sản đã tận dụng hiệu quả các FTA thế hệ mới để thâm nhập sâu hơn vào những thị trường khó tính như châu Âu, Nhật Bản và Bắc Mỹ, từng bước xây dựng thương hiệu và hình ảnh hàng hóa Việt Nam gắn với chất lượng, an toàn và phát triển bền vững.

Nâng cấp chuỗi giá trị, mở dư địa tăng trưởng

Bước vào năm 2026, xuất nhập khẩu Việt Nam được kỳ vọng tiếp tục duy trì vai trò là một trong những động lực tăng trưởng quan trọng của nền kinh tế. Chính phủ đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu tăng trên 8%, đồng thời phấn đấu xuất siêu khoảng 25 tỷ USD, tăng 15% so với năm 2025.

Đây là mục tiêu đầy thách thức, bởi được xây dựng trên nền tăng trưởng kỷ lục của năm trước, trong khi bối cảnh kinh tế - thương mại toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra là gắn kết chặt chẽ chính sách thương mại với chiến lược phát triển công nghiệp, khoa học - công nghệ và chuyển đổi xanh. Việc nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, thúc đẩy liên kết giữa khu vực FDI và doanh nghiệp nội địa được xem là chìa khóa để nâng cao chất lượng tăng trưởng xuất khẩu.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Minh Phong cho rằng, trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động phức tạp, doanh nghiệp Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội nếu chủ động nâng cao năng lực sản xuất, xây dựng chiến lược sản phẩm bài bản và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đồng thời, cơ quan quản lý nhà nước cần tiếp tục cắt giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường kinh doanh, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở góc nhìn dài hạn, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng - Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế (Đại học Kinh tế Quốc dân) nhận định, kim ngạch xuất nhập khẩu Việt Nam có thể vượt mốc 1.000 tỷ USD trong những năm tới. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần xây dựng các chuỗi cung ứng mạnh mẽ, đồng bộ; phát triển thị trường theo cả chiều rộng và chiều sâu, đồng thời tăng cường sự kết nối giữa chính sách sản xuất và chính sách thương mại.

Với nền tảng đã được tích lũy và định hướng chính sách ngày càng rõ ràng, xuất nhập khẩu Việt Nam năm 2026 được kỳ vọng sẽ tiếp tục vượt qua những rào cản bất định, khẳng định vị thế của một nền kinh tế năng động, chủ động hội nhập và có sức cạnh tranh ngày càng cao trên trường quốc tế.

Doanh nghiệp Việt Nam giới thiệu hàng hóa tới nhà mua hàng của Pháp. Ảnh: Thanh Tân