Thể chế quản lý nợ công ngày một hoàn thiện

Ông Nguyễn Quốc Phương - Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) cho biết, trong năm 2025, thực hiện các định hướng lớn của Đảng và Chính phủ, Bộ Tài chính xác định cải cách thể chế là “khâu đột phá mang tính chiến lược”, là “then chốt của những khâu then chốt” trong mục tiêu phát triển đất nước.

Triển khai các nghị quyết quan trọng của Đảng và Chính phủ, Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại nhận thức sâu sắc công tác hoàn thiện thể chế về quản lý nợ công, quản lý sử dụng nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài và công tác nội luật hóa cam kết của Việt Nam tại các hiệp định thương mại tự do được đặt trong tổng thể cải cách hành chính, đổi mới phương thức quản trị quốc gia hiện đại, hiệu quả là cơ sở để tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm giải trình và bền vững tài khóa trong giai đoạn tới.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Bộ Tài chính đã chủ trì rà soát, trình Chính phủ, trình Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Quản lý nợ công (Luật số 141/2025/QH15), theo trình tự, thủ tục rút gọn tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Cùng với đó, Bộ cũng đang khẩn trương triển khai xây dựng các nghị định sửa đổi, trình Chính phủ xem xét, ban hành.

Theo đánh giá của các chuyên gia trong nước, các tổ chức nước ngoài và các đối tác phát triển, Luật số 141/2025/QH15 được sửa đổi công phu, toàn diện, thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, định hướng của Đảng, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm đồng bộ trong cải cách thể chế và tháo gỡ một số khó khăn, vướng mắc thực tế phát sinh.

Một trong những nội dung mới của Luật là Chính phủ quyết định điều hành linh hoạt khi hạn mức bảo lãnh Chính phủ có thể vượt tăng trưởng GDP năm trước. Luật cũng giao Chính phủ quy định chi tiết quy trình lập, phê duyệt và công bố kế hoạch vay trả nợ công hàng năm. Đồng thời, cắt giảm quy trình thủ tục đối với các dự án sử dụng vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài, như đơn giản hóa nội dung đề xuất khoản vay nhằm đẩy nhanh tiếp cận nguồn vốn vay ODA, vay ưu đãi.

Đáng chú ý, đối tượng được đề xuất vay được mở rộng, bao gồm các bộ, ngành trung ương, UBND cấp tỉnh và doanh nghiệp nhà nước. Để tăng cường minh bạch dữ liệu nợ công, Luật bổ sung quy định theo hướng Bộ Tài chính được giao xây dựng cơ sở dữ liệu nợ công thống nhất, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và thực hiện báo cáo hàng tháng về nợ công…

Nhằm hoàn thiện thể chế về quản lý nợ công, trong năm 2025, Bộ Tài chính cũng đã trình Chính phủ thông qua Đề án Kế hoạch vay, trả nợ công 5 năm giai đoạn 2026 - 2030; đồng thời trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt kế hoạch vay trả nợ công năm 2025, chương trình quản lý nợ công 3 năm 2025 - 2027 và hạn mức cho vay lại, bảo lãnh Chính phủ năm 2025; tham mưu các giải pháp để huy động nguồn vốn bù đắp bội chi ngân sách nhà nước, phục vụ đầu tư phát triển với chi phí vay hợp lý; kiểm soát các chỉ tiêu an toàn nợ công, tỷ lệ bội chi ngân sách nhà nước được phê duyệt.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính đã chủ trì trình Chính phủ ban hành 8 nghị định; ban hành theo thẩm quyền 2 thông tư, 3 quy chế liên quan về quản lý, sử dụng vốn ODA, vay ưu đãi, viện trợ, biểu thuế ưu đãi thực thi các hiệp định thương mại…

Nợ công duy trì trong ngưỡng an toàn

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, dự kiến nợ công/GDP năm 2025 đạt 35 - 36%; nợ Chính phủ/GDP khoảng 33 - 34%; nghĩa vụ trả nợ/thu ngân sách nhà nước khoảng 19 - 20%. Các chỉ số này đều thấp hơn so với các ngưỡng cảnh báo được Quốc hội quy định tại Nghị quyết số 23/QH15.

Như vậy, nợ công của Việt Nam hiện thấp hơn khoảng 20 điểm phần trăm so với trần, cho thấy dư địa tài khóa còn rất lớn. Đây là yếu tố quan trọng giúp Việt Nam duy trì ổn định vĩ mô, củng cố niềm tin thị trường tài chính và nâng cao uy tín tín dụng quốc gia.

Để đáp ứng nhu cầu vốn cho các dự án trọng điểm “thay đổi trạng thái - xoay chuyển tình thế”, Bộ Tài chính đã triển khai khối lượng lớn các công việc liên quan đến huy động, đàm phán và ký kết các hiệp định khung, thỏa thuận vay cụ thể mới về vốn ODA, vay ưu đãi nước ngoài từ các đối tác đa phương và song phương trong các lĩnh vực hạ tầng giao thông, đô thị, chống biến đổi khí hậu, các khoản vay hỗ trợ ngân sách; tiếp nhận nguồn vốn viện trợ của nước ngoài.

Kết quả lũy kế đến hết ngày 31/12/2025, đã thực hiện ký kết 8 thỏa thuận vay nước ngoài với tổng giá trị ký kết khoảng 591 triệu USD (tương đương 14.856 tỷ đồng), đồng thời đã hoàn thành đàm phán các thỏa thuận vay trị giá 378 triệu USD để có thể ký kết vào đầu năm 2026. Công tác trả nợ, cho vay lại, bảo lãnh chính phủ tiếp tục được triển khai theo quy định, dự toán được duyệt góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nợ công, tài chính ngân sách.

Bộ Tài chính đã chủ trì tổ chức các phiên làm việc với các tổ chức xếp hạng tín nhiệm, gồm Moody’s, Standard & Poor’s và Fitch Ratings. Các tổ chức này đều đã công bố tiếp tục giữ xếp hạng tín nhiệm quốc gia của Việt Nam. Cụ thể, Standard & Poor’s đánh giá ở mức BB+, Moody’s đánh giá ở mức Ba2, với triển vọng Ổn định. Đặc biệt, mới đây, ngày 22/1/2026, Fitch Ratings đã chính thức nâng xếp hạng tín nhiệm đối với các công cụ nợ dài hạn có bảo đảm của Việt Nam từ mức "BB+" lên mức "BBB-".

Trong bối cảnh một số quốc gia trong khu vực bị hạ triển vọng xuống “Tiêu cực”, kết quả xếp hạng tín nhiệm nói trên đã phản ánh những điểm mạnh của Việt Nam như: chủ động ứng phó với các biến động địa chính trị quốc tế; có triển vọng tăng trưởng dài hạn mạnh mẽ; thương mại năng động; là điểm đến đầu tư nước ngoài hấp dẫn; vị thế tài khóa vững chắc với mức nợ Chính phủ tương đối thấp và ổn định... Qua đó, thể hiện sự đánh giá tích cực của cộng đồng quốc tế về nỗ lực chỉ đạo, điều hành của Đảng, Quốc hội và Chính phủ cũng như Bộ Tài chính trong thời gian qua nhằm ổn định vĩ mô, cải cách bộ máy hành chính, củng cố nền tảng chính trị - xã hội.

Có thể khẳng định, công tác quản lý nợ công của Việt Nam trong thời gian qua đã được thực hiện theo hướng chủ động, thận trọng và hiệu quả, bảo đảm nguồn vốn phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, nhưng vẫn giữ vững kỷ luật tài chính, không để vượt trần nợ công đã được Quốc hội phê duyệt.