Từ cải cách thủ tục đến cột mốc 1.000 tỷ USD

Theo Cục Hải quan, tính đến 29/10, tổng trị giá xuất nhập khẩu của cả nước đã đạt 1.001,30 tỷ USD. Trong đó, xuất khẩu đạt 493,64 tỷ USD, tăng 27,2%; nhập khẩu đạt 507,66 tỷ USD, tăng 37,6% so với cùng kỳ năm trước.

Đánh giá về dấu mốc này, ông Lưu Mạnh Tưởng, Phó Cục trưởng Cục Hải quan, cho rằng đây là mức cao nhất từ trước đến nay, khẳng định Việt Nam là điểm sáng của thương mại khu vực cũng như toàn cầu. Đóng góp vào kết quả đó, Cục Hải quan đã tích cực phối hợp với các bộ, ngành triển khai thủ tục hành chính trên Cổng một cửa quốc gia, Cổng một cửa ASEAN, đồng thời quyết liệt thực hiện các giải pháp tạo thuận lợi thương mại theo chỉ đạo của Chính phủ và Bộ Tài chính.

Cán bộ hải quan thông quan hàng hoá cho doanh nghiệp. Ảnh: CTV

Trao đổi với phóng viên, PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng (Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân) cho rằng, dấu mốc 1.000 tỷ USD không chỉ phản ánh quy mô thương mại ngày càng mở rộng mà còn cho thấy năng lực sản xuất, sức cạnh tranh và khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp Việt Nam. Trong quá trình đó, cần ghi nhận đóng góp của cơ quan hải quan trong việc cải cách thủ tục, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí xuất nhập khẩu, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Từ góc độ doanh nghiệp, ông Lê Tùng, Giám đốc Chiến lược Tập đoàn Sunhouse, cũng đánh giá tích cực về thủ tục hải quan qua đó giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, gia tăng sản xuất, xuất khẩu, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường quốc tế đối với sản phẩm điện tử.

Theo ghi nhận của Cục Hải quan, nhìn lại chặng đường phát triển, quy mô thương mại quốc tế của Việt Nam đã tăng nhanh trong gần hai thập kỷ. Năm 2007, kim ngạch xuất nhập khẩu lần đầu đạt 100 tỷ USD; đến năm 2011 đạt 200 tỷ USD, năm 2015 đạt 300 tỷ USD, năm 2017 đạt 400 tỷ USD, năm 2019 đạt 500 tỷ USD, năm 2021 đạt 600 tỷ USD, năm 2022 đạt 700 tỷ USD và năm 2025 đạt 900 tỷ USD. Chỉ sau một năm, thương mại Việt Nam tiếp tục chinh phục mốc 1.000 tỷ USD.

Giai đoạn 2016 - 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt khoảng 6.120 tỷ USD, bình quân 612 tỷ USD mỗi năm. Nếu như năm 2016, tổng trị giá xuất nhập khẩu mới đạt 351,38 tỷ USD thì đến năm 2025 đã tăng lên 929,92 tỷ USD, gấp 2,65 lần, tương ứng tốc độ tăng bình quân khoảng 11% mỗi năm.

Vị thế thương mại của Việt Nam cũng được nâng lên rõ rệt. Việt Nam hiện đứng thứ 18 thế giới về xuất khẩu, thứ 20 về nhập khẩu và đứng thứ hai trong ASEAN, sau Singapore. Hàng hóa Việt Nam đã hiện diện tại 237 quốc gia, vùng lãnh thổ; trong đó có 36 thị trường xuất khẩu và 31 thị trường nhập khẩu đạt quy mô trên 1 tỷ USD.

Theo ghi nhận của Cục Hải quan, đáng chú ý, tăng trưởng xuất khẩu không chỉ đến từ những thị trường truyền thống mà còn ghi nhận sự mở rộng tại nhiều thị trường có yêu cầu cao. Xuất khẩu sang Nhật Bản tăng 18,6%, Hàn Quốc tăng 19,1%, Canada tăng 14,4% và Mexico tăng 42,5%. Trung Quốc và Hoa Kỳ tiếp tục là những đối tác thương mại lớn của Việt Nam. Cục Hải quan dự báo, với tốc độ tăng trưởng hiện nay, kim ngạch xuất nhập khẩu cả năm 2026 có thể tăng khoảng 25%, cao hơn đáng kể so với mục tiêu tăng 15-16%.

Thực tế, cải cách thủ tục hải quan không chỉ dừng ở việc rút ngắn các khâu xử lý hồ sơ mà còn hướng tới thay đổi phương thức quản lý. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, số hóa chứng từ, kết nối và chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan quản lý giúp giảm yêu cầu cung cấp lại thông tin, hạn chế tiếp xúc trực tiếp và tiết kiệm thời gian thực hiện thủ tục cho doanh nghiệp.

Việc phối hợp với các bộ, ngành triển khai Cơ chế một cửa quốc gia và Cơ chế một cửa ASEAN cũng là một trong những hướng cải cách quan trọng. Thay vì phải thực hiện nhiều thủ tục riêng lẻ tại các cơ quan khác nhau, doanh nghiệp từng bước được hưởng lợi từ việc kết nối, trao đổi thông tin và xử lý hồ sơ trên môi trường điện tử.

Hải quan sẽ tiếp tục cải cách, hiện đại hoá, nhằm đáp ứng yêu cầu vừa phải bảo đảm thông quan nhanh chóng, vừa kiểm soát chặt chẽ hàng hóa, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và các hành vi vi phạm.

Hải quan thi đua đổi mới, góp phần tăng trưởng hai con số

Trong bối cảnh nền kinh tế đặt mục tiêu tăng trưởng cao hơn trong giai đoạn tới, ngành Hải quan xác định tiếp tục cải cách, hiện đại hóa và nâng cao hiệu quả thực thi công vụ là những nhiệm vụ trọng tâm. Cục Hải quan ban hành Quyết định 1518/QĐ-CHQ về kế hoạch triển khai phong trào thi đua “Quyết tâm thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng bền vững hai con số giai đoạn 2026 - 2030”.

Phong trào thi đua hướng tới tạo chuyển biến thực chất trong thực hiện nhiệm vụ chính trị, gắn trách nhiệm của từng đơn vị, công chức với kết quả công việc. Trọng tâm là đổi mới phương thức quản lý, đẩy mạnh cải cách hành chính, hiện đại hóa hải quan, tạo thuận lợi thương mại, đồng thời bảo đảm yêu cầu quản lý nhà nước về hải quan trong tình hình mới.

Cùng với cải cách quy trình, mô hình thông quan tập trung tại các Chi cục Hải quan khu vực được xác định là một hướng đổi mới trong tổ chức thực hiện nghiệp vụ. Việc tập trung xử lý, phân công và điều phối công việc theo hướng chuyên sâu góp phần sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực, nâng cao năng suất xử lý hồ sơ và bảo đảm tính thống nhất trong thực thi pháp luật hải quan.

Đồ họa: Đan Nguyễn

Mục tiêu đến năm 2030 là hoàn thành xây dựng Hải quan số, Hải quan thông minh; quản lý toàn diện hoạt động của doanh nghiệp, hàng hóa, phương tiện xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh và quá cảnh trên nền tảng số. Theo kế hoạch, 100% chứng từ, hồ sơ thuộc phạm vi quản lý được số hóa; việc tiếp nhận, xử lý và trả kết quả hồ sơ được tự động hóa, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin thông qua Cơ chế một cửa quốc gia.

Trong lĩnh vực thu ngân sách nhà nước, phong trào thi đua đặt mục tiêu phấn đấu hoàn thành nhiệm vụ thu hằng năm, đồng thời phối hợp với các đơn vị liên quan để cân đối nguồn thu, bảo đảm tốc độ tăng thu tương xứng với tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất nhập khẩu và tăng trưởng kinh tế. Yêu cầu đặt ra là vừa tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại hợp pháp, vừa quản lý chặt chẽ nguồn thu, chống thất thu ngân sách.

Công tác đấu tranh phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, hàng giả và ma túy tiếp tục được xác định là nhiệm vụ quan trọng. Cục Hải quan định hướng tăng cường ứng dụng công nghệ, đầu tư trang thiết bị chuyên dùng, nâng cao năng lực kiểm soát và đẩy mạnh hợp tác quốc tế nhằm phát hiện, ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm, trong bối cảnh hoạt động thương mại xuyên biên giới ngày càng đa dạng, thay đổi nhanh...

Để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, ngành Hải quan đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ công chức, tiếp tục sắp xếp tổ chức bộ máy tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Việc đánh giá công chức được định hướng thực hiện trên nền tảng số, gắn với kết quả và sản phẩm công việc; đề cao kỷ luật, kỷ cương hành chính, trách nhiệm thực thi công vụ, kiên quyết phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực.

Việc phát hiện, biểu dương, khen thưởng kịp thời các tập thể, cá nhân có thành tích, sáng kiến và giải pháp hiệu quả được đặt song song với nhiệm vụ tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai. Những mô hình mới, cách làm hay cần được bồi dưỡng, nhân rộng để tạo sức lan tỏa trong toàn ngành.