Nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng và chuyển đổi xanh tại Việt Nam đang ngày càng gia tăng trong bối cảnh nền kinh tế theo đuổi các mục tiêu tăng trưởng bền vững và cam kết Net Zero vào năm 2050. Để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn này, bên cạnh việc mở rộng quy mô nguồn lực tài chính, giới chuyên gia cho rằng cần đa dạng hóa các kênh huy động vốn, hoàn thiện cấu trúc tài trợ dự án và tiếp tục hoàn thiện khung chính sách cho tài chính xanh.
Từ kinh nghiệm tham gia các giao dịch tài chính hạ tầng và tài chính bền vững, ông Nguyễn Quang Thuân - Chủ tịch Điều hành FiinGroup và FiinRatings cho biết, việc nâng cao khả năng huy động vốn cho các dự án hạ tầng cần bắt đầu từ việc thiết kế cấu trúc nguồn vốn phù hợp với đặc thù từng dự án. Để thu hút dòng vốn quốc tế, Việt Nam cần khai thác đồng bộ các công cụ của thị trường nợ.
 |
| Nhu cầu vốn cho phát triển hạ tầng và chuyển đổi xanh tại Việt Nam đang ngày càng gia tăng (trong ảnh: Cao tốc Nội Bài Lào Cai). Ảnh: An Thư |
Trong cấu trúc tài trợ cho các dự án hạ tầng, tín dụng ngân hàng vẫn giữ vai trò quan trọng, đặc biệt đối với các dự án quy mô lớn. Tuy nhiên, các khoản vay cần được thiết kế theo hướng đáp ứng tốt hơn nhu cầu vốn dài hạn, trong đó vay hợp vốn có thể đóng vai trò đáng kể. Bên cạnh đó, trái phiếu dự án, trái phiếu doanh nghiệp và các giải pháp tín dụng xuất khẩu cũng là những công cụ có thể góp phần đa dạng hóa nguồn tài trợ cho hạ tầng.
Theo ông Thuân, hiệu quả huy động vốn không chỉ phụ thuộc vào nguồn vốn sẵn có mà còn gắn với cách thức thiết kế giao dịch. Một trong những giải pháp cần được cân nhắc là sử dụng các cơ chế tăng cường tín dụng thông qua bảo lãnh của các tổ chức tài chính chuyên biệt. Đây là mô hình đã được áp dụng tại nhiều dự án hạ tầng tư nhân trong các lĩnh vực cấp nước, năng lượng tái tạo và giao thông.
Tiêu chuẩn xanh mở rộng cơ hội tiếp cận vốnÔng Richard Barnsley - Giám đốc cấp cao toàn quốc Khối Khách hàng doanh nghiệp - Mạng lưới ngân hàng toàn cầu HSBC cho biết, nguồn vốn xanh trên thị trường hiện khá dồi dào. Tuy nhiên, để tiếp cận nguồn vốn này, doanh nghiệp cần đáp ứng các tiêu chí về môi trường, quản trị và phát triển bền vững. Theo ông, việc tích hợp các yếu tố xanh ngay từ khâu thiết kế, xây dựng và vận hành sẽ giúp nâng cao khả năng đáp ứng yêu cầu thẩm định. Bên cạnh đó, báo cáo ESG và các chứng nhận công trình xanh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo dựng niềm tin với nhà đầu tư và các tổ chức tài chính. |
Cùng với đó, việc phân định rõ rủi ro giữa giai đoạn xây dựng và giai đoạn vận hành được xem là yếu tố quan trọng trong thiết kế cấu trúc vốn. Theo ông Thuân, cơ chế chia sẻ rủi ro và thiết kế đầu ra phù hợp là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với tính khả thi tài chính của dự án. Hồ sơ tín dụng và xếp hạng tín nhiệm của chủ đầu tư hoặc đơn vị tài trợ dự án cũng là cơ sở quan trọng để các bên cấp vốn đánh giá năng lực tài chính, khả năng tham gia vốn chủ sở hữu và mức độ cam kết đối với dự án.
Theo kinh nghiệm của FiinRatings, tính khả thi tài chính vẫn là yếu tố mang tính quyết định trong quá trình huy động vốn. Đối với một số dự án hạ tầng quy mô lớn, cơ chế xây dựng - chuyển giao có thể được áp dụng, trong đó nguồn thu được kỳ vọng từ giá trị bất động sản đóng vai trò hỗ trợ dòng tiền cho dự án. Tuy nhiên, mô hình này thường phù hợp hơn với các nhà đầu tư hoặc ngân hàng thương mại trong nước. Điều đó cho thấy việc lựa chọn cấu trúc nguồn vốn phù hợp với đặc thù từng dự án có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
Trong bối cảnh đó, trái phiếu dự án PPP được đánh giá là một trong những phương án có thể góp phần đa dạng hóa nguồn tài trợ cho hạ tầng khi khung pháp lý tiếp tục được hoàn thiện.
Bên cạnh bài toán vốn cho hạ tầng, đại diện FiinGroup và FiinRatings cho rằng việc áp dụng các chuẩn mực tài chính xanh và tài chính bền vững đang trở thành yêu cầu quan trọng đối với các giao dịch huy động vốn. Hiện nay, nhiều giao dịch trái phiếu xanh và khoản vay xanh tại Việt Nam đã áp dụng các chuẩn mực quốc tế nhằm xác định rõ tiêu chí của một giao dịch tài chính xanh, đồng thời hạn chế rủi ro “tẩy xanh”.
Theo đó, việc tham chiếu các bộ nguyên tắc và tiêu chuẩn quốc tế như của Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA) hay Tổ chức Sáng kiến Trái phiếu Khí hậu (CBI) có thể góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận nguồn vốn quốc tế. Đồng thời, các tiêu chuẩn này cần bảo đảm tính tương thích với các quy định trong nước khi các hướng dẫn chi tiết được ban hành.
“Để thu hút sự quan tâm của nhà đầu tư quốc tế, doanh nghiệp cần xây dựng khung chính sách tài chính bền vững, quy trình lựa chọn dự án xanh, cơ chế quản lý mục đích sử dụng vốn, báo cáo tác động và các đánh giá độc lập từ bên thứ ba” - ông Thuân nhấn mạnh.
Bên cạnh các công cụ huy động vốn truyền thống, ông Thuân cũng đề cập đến một số sản phẩm tài chính có thể hỗ trợ huy động nguồn vốn dài hạn cho hạ tầng và chuyển đổi xanh như trái phiếu hạ tầng bền vững, quỹ đầu tư theo cấu trúc nhiều tầng, quỹ bảo lãnh chuyên biệt hay hoạt động chứng khoán hóa danh mục các dự án đã có dòng tiền ổn định. Điểm chung của các công cụ này là tạo cơ chế luân chuyển vốn, mở rộng cơ hội tham gia cho các nhà đầu tư dài hạn và hỗ trợ quá trình phân bổ rủi ro phù hợp giữa các bên tham gia thị trường.
Từ kinh nghiệm tham gia các giao dịch tài chính bền vững, ông Thuân cho rằng khả năng huy động vốn còn phụ thuộc đáng kể vào môi trường pháp lý, cơ chế thực thi hợp đồng, giải quyết tranh chấp và năng lực của đơn vị tài trợ dự án. Đây là những yếu tố giúp giảm bất cân xứng thông tin, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và hỗ trợ quá trình đánh giá rủi ro đối với dự án.
Trong khi đó, việc hoàn thiện khung chính sách cho tài chính xanh được xem là một trong những điều kiện quan trọng để mở rộng quy mô và nâng cao hiệu quả phân bổ dòng vốn cho các dự án phát triển bền vững.
Ông Tạ Đức Bình - Chuyên gia Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam đang từng bước hoàn thiện khung chính sách phục vụ phát triển tài chính xanh nhằm hiện thực hóa cam kết Net Zero vào năm 2050.
Những năm gần đây, nhiều chính sách quan trọng về tăng trưởng xanh, thị trường carbon và tài chính xanh đã được ban hành. Đáng chú ý, Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Danh mục phân loại xanh được xem là nền tảng quan trọng để xác định và chuẩn hóa các dự án xanh, tạo cơ sở cho hoạt động huy động và phân bổ nguồn lực theo hướng bền vững.
Theo ông Bình, so với nhiều quốc gia trong khu vực ASEAN+3, Việt Nam đã hoàn thiện một trong những cấu phần quan trọng của hệ sinh thái tài chính xanh là khung phân loại xanh quốc gia. Tuy nhiên, để thúc đẩy dòng vốn xanh phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới, thị trường vẫn cần tiếp tục hoàn thiện các tiêu chuẩn phát hành trái phiếu xanh, cơ chế tài chính chuyển đổi cũng như hệ thống dữ liệu phục vụ hoạt động thẩm định đầu tư.
