Thị trường tỷ USD vướng “ba không”

Khi cuộc cách mạng thiết bị bay không người lái (UAV) mở ra kỷ nguyên kinh tế tầm thấp đầy năng động trên toàn cầu, Việt Nam cũng đang nhanh chóng nhập cuộc.

Bà Nguyễn Đặng Phương Trang - Nhà sáng lập, CEO Công ty TNHH Truyền thông WinWin, tại Việt Nam, khái niệm kinh tế tầm thấp còn tương đối mới, tuy nhiên hoạt động phát triển đã tăng tốc nhanh chóng. Các chuyên gia ước tính, kinh tế tầm thấp tại Việt Nam có thể đạt 2 - 3 tỷ USD vào năm 2030 và hướng tới 10 tỷ USD doanh thu cùng 1 triệu việc làm vào năm 2035.

Quan trọng hơn, UAV được xác định là một trong 6 sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia trong Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đã được Chính phủ phê duyệt tháng 12/2025. Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2027, Việt Nam làm chủ công nghệ thiết kế và tích hợp UAV, kiểm soát ít nhất 60% công nghệ lõi trong sản xuất drone.

Đặc biệt, Việt Nam có lợi thế rất lớn về địa lý khi có đường bờ biển 3.260 km, địa hình từ đồng bằng châu thổ đến vùng núi cao, mật độ đô thị trung bình. Đây là điều kiện lý tưởng để thử nghiệm UAV trong nhiều kịch bản khác nhau - logistics, giám sát nông nghiệp, cứu hộ vùng núi, quản lý đô thị, cứu hộ cứu nạn… mà không cần ra ngoài biên giới.

Riêng Đà Nẵng được đánh giá sở hữu nhiều lợi thế khi được định hướng phát triển thành phố thông minh, đang phát triển Khu thương mại tự do gắn với cảng Liên Chiểu, đồng thời là trung tâm logistics của miền Trung. Đây là nền tảng thuận lợi để tích hợp các công nghệ của kinh tế tầm thấp vào quản trị đô thị và phát triển kinh tế.

Đà Nẵng sẽ đầu tư, nâng cấp hạ tầng tại các không gian đổi mới sáng tạo, Khu công nghệ cao và các khu công nghệ thông tin tập trung. Trong ảnh: Khu công nghệ cao Đà Nẵng. Ảnh: Thanh Chung

Tuy nhiên, câu chuyện chuyển hóa tiềm năng thành dòng tiền thực tế của doanh nghiệp vẫn đang vấp phải những “rào cản”. Bà Trang thẳng thắn chỉ ra những “điểm nghẽn” về hạ tầng vật lý, tiêu chuẩn UAV và mô hình kinh doanh. Tất cả những biểu hiện này đều có chung một gốc rễ là thiếu sự rõ ràng về hành lang pháp lý. Ngoài ra, hiện Việt Nam chưa có bộ tiêu chuẩn kỹ thuật riêng cho UAV thương mại dân sự.

Ông Trần Thiên Phương - Phó Chủ tịch Mạng lưới Hàng không, Vũ trụ và Thiết bị bay không người lái Việt Nam cũng chỉ ra rằng, hiện tại, Việt Nam mới chỉ ứng dụng máy bay không người lái trong nông nghiệp và một số hoạt động bay giám sát biên phòng. Trong khi đó, toàn bộ mảng logistics vận chuyển hàng hóa đang vướng phải tình trạng “ba không”, thiếu hụt từ tần số, tín hiệu định vị, bãi đỗ cho đến công tác quy hoạch tổng thể.

Theo ông Phương, muốn phát triển UAV, phát triển kinh tế không gian tầm thấp, thì trước hết phải quy hoạch hạ tầng. Phải xác định bãi điểm ở đâu, xây dựng các bãi cất hạ cánh và đưa vào quy hoạch một cách bài bản. Bên cạnh đó là hạ tầng về tần số, tín hiệu định vị và các điều kiện kỹ thuật để bảo đảm hoạt động bay an toàn.

Để tháo gỡ triệt để nút thắt thể chế này, ông Phương đề xuất Nhà nước nên đặt hàng các doanh nghiệp công nghệ trong nước thực hiện các nhiệm vụ cụ thể, có đầu ra thực tế. Đặc biệt, các doanh nghiệp công nghệ cần có được cơ chế tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi với thời gian ân hạn dài hơn.

“Muốn phát triển kinh tế tầm thấp thì phải tạo ra nhu cầu sử dụng thực tế, đồng thời có sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và các viện nghiên cứu để giải quyết từng bài toán cụ thể. Đà Nẵng có đầy đủ điều kiện để làm trước, nếu làm tốt có thể nhân rộng ra các địa phương khác” - ông Phương chia sẻ.

Rót ngân sách, mở đường cho UAV “cất cánh”

Ông Hồ Quang Bửu - Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng cho hay, Đà Nẵng xác định kinh tế tầm thấp là lĩnh vực có nhiều tiềm năng, không chỉ ở góc độ công nghệ, mà còn mở ra không gian phát triển mới cho nền kinh tế.

“Đối với Đà Nẵng, kinh tế tầm thấp không chỉ là một xu hướng công nghệ, mà còn là cơ hội chiến lược để hình thành các ngành kinh tế mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo động lực phát triển bền vững” - ông Bửu nói.

Thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Đà Nẵng đã phê duyệt Chương trình phát triển công nghệ chiến lược và công nghiệp công nghệ số giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045. Trong đó, công nghệ hàng không vũ trụ, ưu tiên thiết bị UAV, được xác định là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, ông Hồ Quang Bửu cho hay, TP. Đà Nẵng sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và hành lang pháp lý thúc đẩy phát triển công nghệ chiến lược; triển khai cơ chế ưu tiên đối với hoạt động thử nghiệm có kiểm soát các sản phẩm công nghệ chiến lược và sản phẩm, dịch vụ công nghệ số mới; xây dựng chính sách phát triển, thu hút nguồn nhân lực chất lượng cao; thu hút các tập đoàn, doanh nghiệp và chuyên gia trong nước, quốc tế đầu tư xây dựng hoặc đặt các trung tâm nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược tại Đà Nẵng.

Đồng thời, Đà Nẵng ưu tiên bố trí ngân sách khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số để nghiên cứu, phát triển công nghệ chiến lược và các sản phẩm công nghệ chiến lược.

Song song với đó, thành phố sẽ đầu tư, nâng cấp hạ tầng tại các không gian đổi mới sáng tạo, Khu công nghệ cao và các khu công nghệ thông tin tập trung; mở rộng các khu vực được phép thực hiện thử nghiệm có kiểm soát công nghệ chiến lược; phát triển hạ tầng số, trung tâm dữ liệu, trung tâm tính toán hiệu năng cao và các nền tảng phục vụ nghiên cứu, phát triển công nghệ.

Thành phố cũng sẽ triển khai các nhiệm vụ khoa học và công nghệ theo hình thức tài trợ, đặt hàng; tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ trong và ngoài nước; phát triển thị trường khoa học và công nghệ; hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.