PV: Sau gần 10 năm thực hiện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, vì sao cần xây dựng luật mới? Việc đổi tên thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa thể hiện sự thay đổi gì trong tư duy chính sách, thưa ông?

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Việc xây dựng luật mới là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển với những mục tiêu cao hơn, đòi hỏi tốc độ tăng trưởng nhanh và chất lượng tăng trưởng tốt hơn.

Trong bối cảnh đó, không thể bỏ qua lực lượng doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) - nhóm chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp cả nước. Đây là nguồn lực lớn cần được khai thác hiệu quả hơn. Nếu không tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh, nền kinh tế sẽ tiếp tục phụ thuộc đáng kể vào khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, nhất là trong hoạt động xuất khẩu.

Đó cũng là ý nghĩa của việc chuyển từ tên gọi “hỗ trợ” sang “phát triển”. Nếu tư duy hỗ trợ chủ yếu tập trung giúp doanh nghiệp khắc phục khó khăn, duy trì hoạt động thì tư duy phát triển phải hướng tới tương lai, tạo lập không gian, hệ sinh thái và cơ hội để doanh nghiệp bứt phá. Luật mới cần tạo lộ trình để doanh nghiệp từ nhỏ lên vừa, từ vừa lên lớn, từng bước hình thành những doanh nghiệp có quy mô và năng lực cạnh tranh quốc tế.

PV: Dự thảo chuyển từ cách tiếp cận Nhà nước hỗ trợ những gì mình có sang đáp ứng nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, đồng thời bổ sung cơ chế phiếu hỗ trợ (voucher). Ông đánh giá thế nào về điểm mới này?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Đây là cách tiếp cận phù hợp với tư duy phát triển trong giai đoạn mới và là một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo do Bộ Tài chính xây dựng.

Yêu cầu hiện nay không chỉ là tháo gỡ từng khó khăn riêng lẻ, mà phải mở rộng không gian phát triển, hình thành hành lang thể chế ổn định để doanh nghiệp chủ động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Cơ chế voucher là một cách làm đáng quan tâm. Thay vì cấp tiền trực tiếp để doanh nghiệp tự sử dụng, phiếu hỗ trợ giúp doanh nghiệp tiếp cận những dịch vụ cụ thể theo mục tiêu chính sách như đào tạo, tư vấn, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ưu điểm của cách làm này là định hướng nguồn lực công vào đúng lĩnh vực cần khuyến khích, hạn chế nguy cơ sử dụng sai mục đích hoặc phân tán nguồn lực. Đồng thời, doanh nghiệp có quyền chủ động lựa chọn dịch vụ phù hợp với nhu cầu thực tế.

Điều quan trọng là phải thiết kế voucher đơn giản, minh bạch, có danh mục dịch vụ đủ chất lượng và thuận tiện tiếp cận. Chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp được lựa chọn đúng dịch vụ mình cần, thay vì phải sử dụng những chương trình được thiết kế sẵn nhưng không sát với nhu cầu.

Dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa mở ra nhiều cơ hội cho doanh nghiệp tư nhân phát triển. Ảnh: Hải Anh

PV: Dự thảo đề xuất nhiều chính sách về thuế, mặt bằng, tín dụng, hỗ trợ lãi suất, nghiên cứu và chuyển đổi số. Những chính sách này có thể tháo gỡ các điểm nghẽn nào cho DNNVV, đặc biệt là vấn đề vốn và năng lực cạnh tranh hay không, thưa ông?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Một trong những khó khăn dai dẳng nhất của DNNVV là thiếu vốn và khó tiếp cận tín dụng. Nhóm doanh nghiệp này thường có ít tài sản bảo đảm, quy mô hoạt động nhỏ, năng lực tài chính và khả năng chứng minh phương án kinh doanh còn hạn chế. Vì vậy, khi tiếp cận ngân hàng, họ thường gặp bất lợi so với doanh nghiệp lớn.

Bên cạnh vốn, mặt bằng sản xuất, chính sách thuế và khả năng tiếp cận công nghệ cũng tác động trực tiếp đến chi phí và sức cạnh tranh. Nếu chi phí thuê mặt bằng, vốn và thủ tục đều cao, doanh nghiệp sẽ khó tích lũy để đầu tư dài hạn.

Vì vậy, các chính sách trong dự thảo cần được thiết kế thành một hệ thống liên kết. Hỗ trợ vốn phải gắn với tiếp cận công nghệ; hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo phải gắn với nhu cầu sản xuất, kinh doanh; chuyển đổi số phải giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, giảm chi phí và mở rộng thị trường.

Bên cạnh vốn, mặt bằng sản xuất, chính sách thuế và khả năng tiếp cận công nghệ cũng tác động trực tiếp đến chi phí và sức cạnh tranh. Nếu chi phí thuê mặt bằng, vốn và thủ tục đều cao, doanh nghiệp sẽ khó tích lũy để đầu tư dài hạn.

Vì vậy, các chính sách trong dự thảo cần được thiết kế thành một hệ thống liên kết. Hỗ trợ vốn phải gắn với tiếp cận công nghệ; hỗ trợ nghiên cứu, đổi mới sáng tạo phải gắn với nhu cầu sản xuất, kinh doanh; chuyển đổi số phải giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất, giảm chi phí và mở rộng thị trường.

Nếu chỉ tập trung nguồn lực vào một số doanh nghiệp lớn mà không tạo điều kiện cho DNNVV phát triển, cơ cấu kinh tế có thể mất cân đối. Doanh nghiệp nhỏ cần có cơ hội tham gia chuỗi cung ứng, kết nối với doanh nghiệp lớn và tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Khi DNNVV phát triển, nền kinh tế sẽ có thêm nhiều chủ thể sản xuất, kinh doanh năng động, tăng khả năng kết nối và giảm sự phụ thuộc vào một số khu vực doanh nghiệp nhất định.

PV: Dự thảo dành nhiều chính sách cho hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp. Theo ông, đây có phải là hướng đi quan trọng để mở rộng lực lượng doanh nghiệp và cần làm gì để chính sách thực sự phát huy tác dụng?

PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng: Đây là hướng đi đúng và có tính thực tiễn cao. Với số lượng hộ kinh doanh lớn, khuyến khích những hộ đã có quy mô, hoạt động ổn định chuyển đổi thành doanh nghiệp sẽ giúp mở rộng khu vực kinh tế chính thức nhanh hơn so với chỉ trông chờ vào việc thành lập doanh nghiệp mới.

Khi chuyển đổi, hộ kinh doanh có cơ hội tổ chức hoạt động bài bản hơn, xây dựng bộ máy quản trị, sử dụng lao động chuyên nghiệp, thực hiện chế độ kế toán và tăng tính minh bạch. Từ đó, họ có điều kiện tiếp cận tốt hơn với nguồn vốn, thị trường, đối tác và mạng lưới kinh doanh.

Tuy nhiên, mục tiêu không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp, mà quan trọng hơn là nâng cấp chất lượng hoạt động của khu vực kinh tế tư nhân. Những cơ sở kinh doanh đã có thị trường, khách hàng và kinh nghiệm sản xuất nếu được tổ chức lại tốt sẽ có khả năng phát triển nhanh hơn, tạo thêm việc làm và đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế.q

PV: Xin cảm ơn ông!