Sức ép từ những “tân binh”

Ngày 15/7 tới, Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM (HOSE) sẽ công bố kết quả rà soát danh mục VN30 kỳ quý III/2026, với danh mục mới có hiệu lực từ ngày 3/8. Kỳ rà soát lần này đang thu hút sự chú ý khi nhiều công ty chứng khoán cùng dự báo rổ chỉ số sẽ đón hai gương mặt mới là Công ty cổ phần Chứng khoán Kỹ Thương (TCX) và Công ty cổ phần Hàng tiêu dùng Masan (MCH).

Hai doanh nghiệp này lần lượt chào sàn HOSE vào ngày 21/10/2025 và 25/12/2025, vừa vượt qua tiêu chí thời gian niêm yết tối thiểu 6 tháng. Cuộc cạnh tranh gia nhập nhóm VN30 - 30 cổ phiếu có giá trị vốn hóa và tính thanh khoản hàng đầu trên HOSE - đang trở nên gay gắt hơn giữa các doanh nghiệp niêm yết.

Nguồn: Tổng hợp BCTC. Đồ họa: Phương Anh

Theo dự báo của Chứng khoán BIDV (BSC), trong khi MCH và TCX được bổ sung vào VN30, cổ phiếu TPBank (TPB) và Petrolimex (PLX) sẽ được thay thế. Nguyên nhân do hai cổ phiếu mới đều đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của bộ chỉ số và nằm trong nhóm 20 doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất thị trường. ACBS và Mirae Asset Việt Nam cũng đưa ra kịch bản tương tự.

Trong khi đó, SSI Research xây dựng hai kịch bản, dù đều thống nhất việc MCH và TCX sẽ được thêm mới và loại hai cổ phiếu (bao gồm cổ phiếu TPB). Điểm khác nhau ở cổ phiếu bị loại là SSB hoặc PLX.

Mức độ đồng thuận cao giữa các công ty chứng khoán cho thấy khả năng thay đổi của kỳ rà soát lần này tương đối rõ nét. Thay đổi trên xuất phát từ việc thị trường xuất hiện thêm những doanh nghiệp quy mô lớn, đủ điều kiện cạnh tranh trực tiếp với các thành viên hiện hữu của nhóm VN30.

Theo các chuyên gia từ Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam, MCH và TCX hiện lần lượt nằm trong nhóm 10 và 20 doanh nghiệp có vốn hóa lớn nhất thị trường, trong khi TPB và PLX đã lùi xuống các vị trí 38 và 36. Sau giai đoạn thị trường đón nhận nhiều doanh nghiệp quy mô lớn niêm yết hoặc chuyển sàn, VN30 không còn là “sân chơi” tương đối ổn định như trước, mà đang chứng kiến cuộc cạnh tranh thực sự giữa các tổ chức niêm yết hàng đầu.

Nếu cổ phiếu của hai “gương mặt” ngành ngân hàng TPBank và SeABank cùng rời VN30 ở kỳ đảo danh mục lần này như một kịch bản dự báo của SSI Research, số lượng nhóm ngân hàng trong rổ danh mục VN30 sẽ giảm còn 12/30. Ưu thế về vốn hóa đã giúp cổ phiếu ngân hàng thường xuyên chiếm tỷ trọng lớn trong thời gian dài vừa qua. Quá trình sàng lọc liên tục này góp phần giúp rổ chỉ số ngày càng phản ánh sát hơn nhóm doanh nghiệp dẫn dắt nền kinh tế, đồng thời tạo nền tảng để thu hút dòng vốn đầu tư tổ chức trong và ngoài nước.

“Bộ lọc” nhóm doanh nghiệp dẫn dắt

Sức ép cạnh tranh vào VN30 ngày càng lớn cũng xuất phát từ chất lượng của chính rổ chỉ số này. Với danh mục hiện tại, sau khi cổ phiếu của Tổng Công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) thay thế Tập đoàn Hóa chất Đức Giang (DGC) trong quý II/2026, nhóm VN30 không chỉ đại diện cho 30 cổ phiếu vốn hóa lớn, thanh khoản cao, mà còn là tập hợp các doanh nghiệp có quy mô hoạt động vượt trội trên thị trường niêm yết.

Theo dữ liệu kết quả kinh doanh quý I/2026, tổng doanh thu thuần (thu nhập lãi thuần đối với nhóm ngân hàng) của 30 doanh nghiệp trong VN30 đạt hơn 684.362 tỷ đồng. Con số này tăng khoảng 37% so với cùng kỳ. Trong khi đó, tổng lợi nhuận kế toán trước thuế đạt hơn 173.355 tỷ đồng, tăng khoảng 59%. Quy mô này cho thấy, VN30 không đơn thuần là một rổ chỉ số kỹ thuật, mà phản ánh đáng kể “sức khỏe” của lớp doanh nghiệp đầu ngành trong nền kinh tế.

Bức tranh kết quả kinh doanh quý I/2026 của nhóm cũng ghi nhận mức tăng trưởng cao lan tỏa khá rộng. Chỉ có 4/30 doanh nghiệp ghi nhận doanh thu giảm so với cùng kỳ là FPT, SHB, SeABank (SSB) và Sacombank (STB). Ở chỉ tiêu lợi nhuận trước thuế, cũng chỉ có 6 tổ chức niêm yết suy giảm lợi nhuận, gồm FPT, LPBank, Petrolimex, SeABank, Sacombank và TPBank.

Ở chiều ngược lại, nhiều doanh nghiệp ghi nhận mức tăng trưởng mạnh trong quý đầu năm. Vinhomes (VHM) đạt lợi nhuận trước thuế hơn 30.726 tỷ đồng, tăng hơn 7 lần cùng kỳ. Hòa Phát (HPG) báo lãi đột biến 10.762 tỷ đồng, gấp 2,8 lần so với quý I/2025 nhờ thoái vốn công ty thành viên. Lợi nhuận của Vingroup cũng đạt hơn 11.536 tỷ đồng, tăng 56%; VPBank đạt hơn 7.920 tỷ đồng, tăng 58%; VietinBank đạt hơn 11.139 tỷ đồng, tăng 63%. Nhóm doanh nghiệp tiêu dùng, bán lẻ và nguyên vật liệu cũng có sự cải thiện rõ nét với MSN, MWG, GVR đều tăng mạnh lợi nhuận.

Trường hợp BSR là ví dụ đáng chú ý cho thấy chất lượng lớp cổ phiếu dự phòng của VN30 đã được nâng lên. Sau khi DGC bị loại khỏi rổ chỉ số kể từ ngày 13/5/2026 do bị đưa vào diện kiểm soát, BSR đã nhanh chóng được lựa chọn thay thế. BSR là ưu tiên hàng đầu trong danh sách cổ phiếu dự phòng. Đồng thời, doanh nghiệp này cũng ghi nhận kết quả kinh doanh vượt trội trước xung đột địa chính trị tại Trung Đông. Bên cạnh là doanh nghiệp có quy mô lớn, BSR còn ghi nhận lợi nhuận trước thuế hơn 9.248 tỷ đồng, tăng gần 19 lần so với cùng kỳ.

Phía sau nhóm 30 cổ phiếu hiện hữu trong danh mục vẫn còn những doanh nghiệp có quy mô doanh thu hàng chục nghìn tỷ đồng, lợi nhuận hàng nghìn tỷ đồng, sẵn sàng gia nhập. Khi nguồn cung doanh nghiệp niêm yết chất lượng cao tăng lên, VN30 cũng trở thành “bộ lọc” khắt khe hơn đối với nhóm doanh nghiệp dẫn dắt. Quá trình sàng lọc này giúp VN30 duy trì vai trò là chỉ số tham chiếu quan trọng của thị trường, đồng thời tạo nền tảng cho dòng vốn ETF và nhà đầu tư tổ chức lựa chọn các doanh nghiệp có chất lượng cao hơn.