Xây khung pháp lý cho Open API ngành chứng khoán

Vài năm trước, khó hình dung một nhà đầu tư có thể đăng ký vay vốn ngân hàng ngay trên ứng dụng của một công ty chứng khoán. Tuy nhiên, mô hình này đã bắt đầu xuất hiện trên thị trường từ một năm trước. Hợp tác giữa Ngân hàng CIMB Việt Nam và Công ty Chứng khoán DNSE đã tạo ra một đầu mục “Liên kết CIMBBank” trên ứng dụng Entrade X by DNSE. Đằng sau trải nghiệm này của khách hàng là các kết nối Open API giữa ngân hàng và công ty chứng khoán. So với phương thức truy cập dữ liệu bằng thông tin đăng nhập của khách hàng (screen scraping), giao diện lập trình ứng dụng mở (Open Application Programming Interface - Open API) cho phép bên thứ ba truy cập dữ liệu mà khách hàng không cần chia sẻ tên đăng nhập và mật khẩu.

Với những mô hình tương tự ngày càng phổ biến, câu chuyện không còn chỉ là đổi mới công nghệ, mà là nhu cầu xây dựng một khuôn khổ pháp lý để hoạt động kết nối dữ liệu được thực hiện an toàn, minh bạch và có thể kiểm soát.

Giao diện lập trình ứng dụng mở (Open API) được kỳ vọng sẽ giúp mở rộng hệ sinh thái dịch vụ tài chính cho nhà đầu tư tại các công ty chứng khoán. Ảnh: Đức Thanh

Tại dự thảo Thông tư về giao dịch điện tử trên thị trường chứng khoán thay thế Thông tư 134/2017/TT-BTC và Thông tư 73/2020/TT-BTC, thay vì chỉ tập trung chính vào giao dịch chứng khoán trực tuyến, Bộ Tài chính đã mở rộng phạm vi điều chỉnh sang nhiều hoạt động số hóa hơn. Trong đó, lần đầu tiên dành riêng một mục quy định về giao diện lập trình ứng dụng mở.

Đây được xem là một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo. Dự thảo đặt ra các nguyên tắc đối với việc kết nối giữa công ty chứng khoán và các bên thứ ba thông qua Open API. Từ điều kiện triển khai, trách nhiệm của các bên tham gia, yêu cầu bảo mật, cơ chế kiểm soát quyền truy cập cho đến việc lưu vết, giám sát và quản lý dữ liệu khách hàng.

Đáng chú ý, dự thảo yêu cầu công ty chứng khoán phải xây dựng quy trình quản lý hoạt động API, công khai danh sách đối tác được kết nối, kiểm soát phạm vi truy cập dữ liệu, đồng thời bảo đảm khách hàng có quyền chủ động đồng ý hoặc rút lại việc chia sẻ dữ liệu cá nhân. Bên cạnh đó, các kết nối cũng phải đáp ứng yêu cầu về xác thực, bảo mật, giới hạn tần suất truy cập và lưu nhật ký hoạt động nhằm phục vụ công tác kiểm tra, giám sát khi cần thiết.

Thực tế, việc xây dựng hành lang pháp lý cho Open API không phải là câu chuyện mới trong lĩnh vực tài chính. Trước đó, Ngân hàng Nhà nước đã ban hành Thông tư 64/2024/TT-NHNN quy định về triển khai Open API trong ngành ngân hàng, tạo nền tảng pháp lý cho mô hình Open Banking tại Việt Nam. Trong nhiều năm qua, không ít công ty chứng khoán đã chủ động ứng dụng để kết nối với ngân hàng, các nền tảng giao dịch, ứng dụng đầu tư hoặc đối tác công nghệ nhằm mở rộng dịch vụ cho khách hàng dựa trên cơ sở thỏa thuận riêng giữa các bên.

Tuy nhiên, khi ngày càng nhiều dịch vụ tài chính được kết nối với nhau, câu hỏi về việc dữ liệu khách hàng được phép chia sẻ đến đâu, phạm vi truy cập của bên thứ ba hay việc thu hồi quyền chia sẻ dữ liệu khi khách hàng không còn nhu cầu sử dụng dịch vụ. Các quy định về sự đồng ý của khách hàng, kiểm soát quyền truy cập, bảo mật hệ thống, lưu vết giao dịch hay trách nhiệm của công ty chứng khoán đều hướng tới mục tiêu bảo đảm hoạt động kết nối dữ liệu được thực hiện minh bạch, an toàn và có thể kiểm soát.

Hệ sinh thái từ những kết nối

Trong cơ cấu tài khoản chứng khoán mở mới năm 2025 vừa qua, tỷ trọng các tài khoản mới từ kênh hợp tác với đối tác B2B2C tăng lên đáng kể. Cụ thể, tại Chứng khoán DNSE, đã có gần 400.000 tài khoản chứng khoán mở mới nhờ hình thức này, chiếm tới 77% số tài khoản mở mới của riêng công ty chứng khoán này và 15% tài khoản mở mới của toàn thị trường. Hoạt động phát triển đối tác B2B2C, điển hình là Zalo Pay, MBBank, Cake by VPBank, CIMBBank thực tế đang là động lực quan trọng trong chiến lược mở rộng tệp khách hàng của DNSE.

Đồng thời, việc kết nối với nhiều đối tác như TradingView, ZaloPay và một số ngân hàng, mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ đầu tư cho các khách hàng. Thay vì chỉ phát triển ứng dụng giao dịch cho nhà đầu tư cá nhân, DNSE xây dựng nền tảng theo hướng mở, cho phép các đối tác và nhà đầu tư chuyên nghiệp phát triển các ứng dụng, phần mềm giao dịch riêng trên hạ tầng API của doanh nghiệp.

Nhiều năm trước, lợi thế cạnh tranh của một công ty chứng khoán chủ yếu nằm ở phí giao dịch, lãi suất cho vay ký quỹ hay đội ngũ môi giới. Tuy nhiên, khi giao dịch trực tuyến và xu hướng số hóa đã trở nên phổ biến, khoảng cách này ngày càng thu hẹp. Cuộc cạnh tranh đang dịch chuyển sang khả năng xây dựng hệ sinh thái dịch vụ và trải nghiệm khách hàng. Đây cũng là lý do nhiều công ty chứng khoán lớn không còn đơn thuần định vị bản thân trong vai trò trung gian giao dịch sang nhà cung cấp giải pháp tài chính toàn diện.

Tại Đại hội đồng cổ đông năm 2026, SHS đặt mục tiêu phát triển mô hình cung cấp giải pháp tài chính toàn diện, xây dựng nền tảng quản lý tài sản đồng thời đầu tư mạnh vào công nghệ nhằm nâng cao trải nghiệm khách hàng. Hay TCBS cũng nhấn mạnh sẽ tiếp tục mở rộng hệ sinh thái sản phẩm tài chính theo hướng cá nhân hóa, từ chứng chỉ quỹ, chiến lược đầu tư thông minh đến các sản phẩm tài sản mã hoá khi điều kiện pháp lý cho phép. Một số công ty chứng khoán thuộc sở hữu chi phối của các ngân hàng cũng đã tích hợp tính năng mở tài khoản và giao dịch chứng khoán trên ứng dụng ngân hàng.

Open API không còn chỉ là câu chuyện công nghệ, mà đang trở thành hạ tầng kết nối để các tổ chức tài chính mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, qua đó mở ra dư địa phát triển nhiều dịch vụ mới trên thị trường chứng khoán. Đi cùng đó, yêu cầu quản trị càng trở nên quan trọng. Những thay đổi trong dự thảo Thông tư không chỉ mở đường cho các mô hình kết nối mới, mà đồng thời thiết lập các nguyên tắc quản trị ngay từ đầu. Khi thị trường bước vào giai đoạn phát triển hệ sinh thái dịch vụ tài chính số, khung pháp lý sẽ đóng vai trò hơn vừa tạo không gian đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm dữ liệu của nhà đầu tư được sử dụng đúng mục đích, đúng phạm vi và dưới sự kiểm soát của chính khách hàng.