Tình trạng cố tình lách luật để trốn thuế ngày càng tinh vi

Sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, nền tảng số, thanh toán không dùng tiền mặt và các mô hình kinh doanh xuyên biên giới đã làm thay đổi căn bản cách thức tạo ra doanh thu, thực hiện giao dịch và lưu chuyển dòng tiền trong nền kinh tế. Đặc biệt, cơ chế tự khai, tự nộp thuế giúp rút ngắn thời gian và thủ tục hành chính, cho phép doanh nghiệp, tổ chức và cá nhân chủ động trong hoạt động kinh doanh mà không phải chờ cơ quan thuế tính toán trước.

Tuy nhiên, lợi dụng sự thông thoáng của chính sách, pháp luật, một bộ phận đối tượng người nộp thuế vẫn cố tình lách luật để trốn thuế. Các hành vi gian lận thuế, trốn thuế ngày càng tinh vi, phức tạp. Tình trạng này không chỉ gây thất thu cho ngân sách nhà nước mà còn gây bất công bằng trong xã hội, tạo ra môi trường cạnh tranh trong kinh doanh không lành mạnh.

Kinh doanh online không đăng ký thuế sẽ bị phạt hành chính và truy thu thuế. Ảnh: An Thư

Gần đây nhất, chiều 2/7, Tòa án nhân dân khu vực 2, TP. Hà Nội mở phiên xét xử đối với 3 bị cáo trong vụ án trốn thuế từ hoạt động kinh doanh online. Các bị cáo gồm: Nguyễn Thị Thu Hường, sinh năm 1987, trú tại phường Cầu Giấy, Hà Nội; Ngô Quốc Phú, sinh năm 1996, trú tại phường 2 Bảo Lộc, tỉnh Lâm Đồng và Tô Lan Phương, sinh năm 1981, trú tại phường Giảng Võ, Hà Nội. Cả 3 đối tượng đều bị truy tố về tội “trốn thuế”.

Theo cáo trạng, từ năm 2020 đến thời điểm cơ quan thuế phát hiện vi phạm (tháng 6/2025), bị cáo Hường kinh doanh bán hàng hóa cũ là túi xách, đồng hồ, kim cương, áo, phụ kiện... của nhiều thương hiệu nổi tiếng thế giới như Versace, Louis Vuitton, Cartier, Hermes... trên mạng xã hội Facebook. Trong quá trình kinh doanh, Hường không đăng ký kinh doanh, không đăng ký tài khoản kinh doanh với cơ quan thuế mà sử dụng tài khoản ngân hàng cá nhân để nhận tiền thanh toán bán hàng.

Theo dữ liệu bán hàng, cơ quan công an xác định doanh thu bán hàng từ năm 2020 đến tháng 6/2025 do Hường thực hiện là gần 835 tỷ đồng. Trong đó, doanh thu năm 2020 là hơn 9,3 tỷ đồng; năm 2021 là hơn 27,6 tỷ đồng; năm 2022 là hơn 164 tỷ đồng; năm 2023 là hơn 272 tỷ đồng; năm 2024 là hơn 216 tỷ đồng; nửa đầu năm 2025 là hơn 144 tỷ đồng.

Theo kết quả giám định của cơ quan cảnh sát điều tra, Hường đã không kê khai doanh thu bán hàng thực tế, không nộp tiền thuế giá trị gia tăng, không nộp thuế thu nhập cá nhân, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước 12,5 tỷ đồng (trong đó, thuế giá trị gia tăng là hơn 8,3 tỷ đồng, thuế thu nhập cá nhân là gần 4,2 tỷ đồng).

Mở rộng điều tra, cơ quan công an còn làm rõ 2 bị cáo là Ngô Quốc Phú và Tô Lan Phương đã nhiều lần có hành vi bán hàng hóa cho Hường mà không kê khai thuế. Trong đó, Phú được xác định trốn thuế 433 triệu đồng, Phương được xác định trốn thuế 157 triệu đồng. Tại tòa, các bị cáo thừa nhận hành vi phạm tội, cho rằng vi phạm do vô ý và không biết hành vi của mình trái pháp luật.

Xây dựng “hệ sinh thái” minh bạch về dòng tiền

Phó Cục trưởng Cục Thuế Đặng Ngọc Minh cho biết, hiện nay, nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, các giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và có tính xuyên biên giới. Những thay đổi này đã mang lại nhiều cơ hội thuận lợi cho phát triển kinh tế - xã hội, nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức đối với công tác quản lý nhà nước nói chung và công tác quản lý thuế nói riêng. Tuy nhiên, trong công tác quản lý thuế, nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống chủ yếu căn cứ trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm, thì trong một số trường hợp chưa phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế.

Từ thực tế công tác quản lý, ông Nguyễn Tiến Trung - Trưởng ban Kiểm tra (Cục Thuế) chỉ rõ, có khá nhiều hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh có phát sinh doanh thu, dòng tiền lớn thông qua hoạt động kinh doanh thương mại điện tử, song không thực hiện đăng ký, kê khai nộp thuế. Bên cạnh đó, có hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh đã thực hiện đăng ký thuế, nhưng thực hiện phân chia doanh thu vào các tài khoản của cá nhân khác không phải tài khoản đăng ký kinh doanh với cơ quan thuế, với mục đích che giấu dòng tiền, làm giảm nghĩa vụ kê khai nộp thuế.

Ông Đặng Ngọc Minh cho biết, trước thực tế đó, ngành Thuế đã triển khai nhiều giải pháp quan trọng nhằm hiện đại hóa công tác quản lý thuế. Điển hình là triển khai thành công hóa đơn điện tử, hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền trên phạm vi toàn quốc; xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong tất cả các khâu của quy trình quản lý thuế; triển khai Cổng thông tin dành cho nhà cung cấp nước ngoài; xóa bỏ cơ chế thuế khoán và thực hiện cơ chế tự kê khai, nộp thuế đối với hộ kinh doanh; xây dựng các hệ thống quản lý rủi ro và tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành và các tổ chức liên quan.

Nêu quan điểm về công tác quản lý thuế, bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn thuế Việt Nam cho rằng, với số lượng rất lớn doanh nghiệp, hộ, cá nhân kinh doanh và các hoạt động sản xuất, kinh doanh đa dạng, kinh doanh thương mại điện tử ngày càng phát triển, nếu không có sự kết nối hệ sinh thái số giữa ngân hàng, cơ quan thuế và các nền tảng công nghệ, thì việc quản lý doanh thu, chi phí, kiểm soát dòng tiền để thu đầy đủ tiền thuế vào ngân sách nhà nước có thể khẳng định là không thực hiện được.

“Do đó, việc kết nối hệ sinh thái số 3 bên sẽ giúp cơ quan quản lý phát hiện doanh thu kê khai thiếu, chi phí kê khai tăng, phát hiện các giao dịch bất thường, đặc biệt là hoạt động kinh doanh tiềm ẩn rủi ro trong lĩnh vực kinh doanh bất động sản, thương mại điện tử trên nền tảng số, đảm bảo công bằng trong việc thực hiện nghĩa vụ nộp thuế, tạo môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững” - bà Cúc nhấn mạnh.

Chỉ rõ công tác quản lý thuế hiện nay đối diện nhiều thách thức, ông Đặng Ngọc Minh nhấn mạnh, cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin cần được quy định rõ ràng, mang tính thường xuyên, tự động và theo thời gian thực. Khi đó, dữ liệu hóa đơn và thông tin dòng tiền từ các nguồn khác sẽ tạo nên một bức tranh toàn cảnh, một “hệ sinh thái” minh bạch về dòng tiền của một người nộp thuế hoặc nhóm người nộp thuế, từ đó có thể phát hiện sớm rủi ro và xác định được nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh. Điều này không chỉ góp phần chống thất thu ngân sách nhà nước, mà còn giúp nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, tạo môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh cho cộng đồng doanh nghiệp.

“Tiến tới, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử là trung tâm, là căn cứ để so sánh, đối chiếu với những dòng tiền khác của người nộp thuế, từ đó xác định nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, phân tích rủi ro và thực hiện kiểm tra nếu thực sự cần thiết. Đặc biệt, khi cơ sở pháp lý được hoàn thiện đồng bộ, ngành Thuế sẽ mạnh tay xử lý hoạt động kinh doanh online không đăng ký, kê khai, nộp thuế” - lãnh đạo Cục Thuế nhấn mạnh.