Từ duy trì sinh kế...

Trong gần 4 thập kỷ đổi mới đất nước, khu vực hộ kinh doanh cá thể đã trở thành một trong những trụ cột quan trọng của nền kinh tế Việt Nam, góp phần tạo việc làm, duy trì sinh kế và thúc đẩy sức sống thương mại ở mọi địa phương. Với đặc thù là khu vực kinh tế gần dân nhất, gồm nhiều ngành nghề, lĩnh vực hoạt động đa dạng, khu vực hộ kinh doanh cá thể phản ánh rõ nét tinh thần tự chủ và khát vọng làm giàu chính đáng của mọi người dân Việt Nam.

Để thúc đẩy phát triển và phát huy mạnh mẽ hơn nữa vai trò của kinh tế tư nhân, trong đó có khu vực hộ kinh doanh, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 198/2025/QH15 về việc chuyển đổi hình thức thuế khoán, chuyển sang phương pháp kê khai để mở ra cơ hội cho hộ kinh doanh bứt phá, phát triển hơn nữa và khẳng định vị thế trong giai đoạn mới.

Thay vì ước lượng mức thuế, việc kê khai nộp thuế sẽ được phản ánh bằng dữ liệu. Ảnh: Đức Thanh

Dẫu ban đầu sẽ có những băn khoăn, e ngại khi chuẩn bị chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai, tuy nhiên, đây là bước đi tất yếu trong tiến trình phát triển và mang lại những lợi ích thiết thực cho chính bản thân hộ kinh doanh để khai thác hiệu quả tiềm năng phát triển và mở rộng quy mô doanh thu.

Việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai sẽ mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho khu vực hộ kinh doanh. Trước tiên, chuyển đổi sang kê khai không phải là thêm thủ tục, mà là sự thay đổi về cách tiếp cận và niềm tin. Trên cơ sở đặt niềm tin để người nộp thuế tự kê khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế phát sinh, cơ quan thuế sẽ tập trung thực hiện tốt vai trò hỗ trợ, xác thực và bảo đảm công bằng thông qua dữ liệu điện tử.

Thực tế cho thấy, doanh nghiệp đã có công cụ quản lý và nhân sự chuyên trách, trong khi nhiều hộ kinh doanh vẫn quen hoạt động theo kinh nghiệm, chưa có sổ sách, còn e ngại công nghệ và thủ tục. Điều này khiến việc triển khai các biện pháp hỗ trợ của cơ quan thuế như hóa đơn điện tử, dịch vụ thuế điện tử chưa đạt kết quả như mong muốn.

Khi ghi chép đầy đủ doanh thu và chi phí, hộ kinh doanh sẽ hiểu rõ hiệu quả làm ăn, tự điều chỉnh kế hoạch, nâng cao năng lực cạnh tranh. Việc sử dụng hóa đơn và thanh toán điện tử có giá trị pháp lý giúp hộ kinh doanh tăng uy tín, mở rộng cơ hội tiếp cận vốn tín dụng và tự tin phát triển.

Đến xây dựng nền tảng

Kê khai, nộp thuế trên doanh thu thực tế là nền tảng cho phát triển bền vững của hộ kinh doanh, bởi đây là công cụ cần thiết để hình thành một môi trường kinh doanh minh bạch, công bằng và dựa trên năng lực thực chất.

Khi hộ kinh doanh chủ động kê khai doanh thu thực tế, Nhà nước có được dữ liệu chính xác để xây dựng chính sách tín dụng, bảo hiểm, đào tạo nghề và hỗ trợ phù hợp, giúp hộ kinh doanh được tiếp cận các nguồn lực phát triển như doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, phương pháp kê khai cũng tạo thói quen quản trị tài chính, ghi chép doanh thu, chi phí rõ ràng, giúp hộ kinh doanh hiểu rõ hiệu quả hoạt động, giảm rủi ro và đưa ra quyết định đúng đắn hơn. Nhờ đó, hộ kinh doanh từng bước chuyển từ khu vực phi chính thức sang chính thức, được bảo vệ quyền lợi, được khuyến khích đầu tư và mở rộng quy mô. Chính sự minh bạch và chủ động ấy là nền tảng để hộ kinh doanh phát triển bền vững dựa trên năng lực thật, thông tin thật và cơ hội thật.

Song hành với hoàn thiện thể chế là hiện đại hóa phương thức quản lý thuế. Từ đây, mọi hoạt động doanh thu của hộ kinh doanh thay vì ước lượng mức thuế, sẽ được phản ánh bằng dữ liệu, thông qua việc triển khai hóa đơn điện tử, sổ ghi doanh thu điện tử, công cụ khai nộp thuế trực tuyến.

Điều đáng nói là, những công nghệ này không làm khó người dân, mà ngược lại, khiến việc nộp thuế trở nên dễ dàng, thuận tiện. Từ tiểu thương bán hàng ở chợ, chủ quán cà phê, tiệm tạp hóa, đến hộ kinh doanh online, tất cả đều có thể kê khai, nộp thuế chỉ bằng vài thao tác trên thiết bị di động.

Bên cạnh đó, ngành Thuế cũng triển khai các chương trình hỗ trợ, hướng dẫn, tập huấn, phối hợp với các đơn vị cung cấp giải pháp để họ cung cấp phần mềm miễn phí hoặc với chi phí thấp, giúp hộ kinh doanh tiếp cận dễ dàng, thuận lợi nhất. Khi mỗi hộ kinh doanh đều được nhìn nhận khách quan qua dữ liệu minh bạch, khi mọi giao dịch đều rõ ràng, sẽ tạo nên môi trường kinh doanh bình đẳng, công bằng, niềm tin của người dân được củng cố và nền tài chính công trở nên vững mạnh hơn.

Và phát triển bứt phá

Việc chuyển đổi từ thuế khoán sang kê khai là cơ hội để hộ kinh doanh nâng cao uy tín, niềm tin với thị trường. Khi hộ kinh doanh sử dụng hóa đơn điện tử và kê khai doanh thu, giao dịch trở nên minh bạch, có chứng từ hợp pháp để bên mua hạch toán chi phí được trừ khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp.

Hóa đơn chính là “giấy thông hành” để hộ kinh doanh tham gia chuỗi cung ứng chính thức. Theo quy định của pháp luật thuế, hóa đơn của hộ kinh doanh kê khai, nộp thuế là chứng từ hợp lệ để doanh nghiệp, tổ chức ghi nhận chi phí. Điều này giúp doanh nghiệp yên tâm ký hợp đồng, thanh toán qua ngân hàng, đặt hàng số lượng lớn. Nhờ đó, hộ kinh doanh không chỉ bán cho khách lẻ, mà còn mở rộng sang khách hàng tổ chức - nhóm khách hàng có sức mua cao, ổn định và lâu dài.

Đồng thời, khi kê khai doanh thu, chi phí, lợi nhuận minh bạch, những thông tin này trở thành dữ liệu tín dụng tin cậy để ngân hàng và tổ chức tài chính đánh giá năng lực. Những con số cụ thể trên tờ khai thuế chính là bằng chứng cho năng lực kinh doanh, giúp hộ vay vốn lưu động, mua sắm thiết bị, thuê mặt bằng mới hoặc mở thêm điểm bán.

Cùng với đó, việc giao dịch qua tài khoản, hóa đơn điện tử và POS giúp hình thành lịch sử tài chính rõ ràng, nâng mức tín nhiệm với đối tác và nhà cung ứng. Khi nguồn vốn và hợp tác mở rộng, doanh thu tăng không chỉ do bán nhiều hơn, mà do hộ kinh doanh có đủ năng lực đáp ứng quy mô khách hàng cao hơn.

Hình thức thuế khoán trước đây chưa tạo động lực để hộ kinh doanh vượt mức doanh thu trung bình, dẫn tới hoạt động cầm chừng, thiếu khát vọng mở rộng. Trong khi đó, thực hiện kê khai doanh thu, hộ kinh doanh sẽ hình thành thói quen quản trị và hạch toán rõ ràng, biết chính xác doanh thu, chi phí, lợi nhuận của mình.

Có thể khẳng định, việc chuyển từ thuế khoán sang kê khai là để tạo ra nền kinh tế hiệu quả hơn, tạo mọi điều kiện để kinh tế tư nhân phát triển hơn. Đồng hành cùng hộ kinh doanh trong quá trình chuyển đổi, cơ quan thuế đã và đang triển khai nhiều giải pháp về chính sách, nguồn lực, phương pháp quản lý, tuyên truyền hỗ trợ để đảm bảo hộ kinh doanh có đủ nguồn lực, công cụ hỗ trợ cần thiết khi chuyển đổi, vừa tuân thủ đúng quy định mới, vừa tiếp tục phát triển hoạt động kinh doanh.

Khi minh bạch và công bằng trở thành chuẩn mực, hộ kinh doanh được tự tin mở rộng, hợp tác và hội nhập, thì doanh thu sẽ tự nhiên tăng lên. Khi đó, hộ kinh doanh được nhìn nhận đúng với vai trò của mình - là lực lượng kinh tế năng động, minh bạch và có sức cạnh tranh, cùng góp phần thúc đẩy tăng trưởng và sự phát triển bền vững của đất nước.