Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu về dòng vốn, công nghệ và nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt, ngoại giao kinh tế được đặt trước yêu cầu mới. Không chỉ mở rộng quan hệ hợp tác, ngoại giao phải góp phần trực tiếp huy động các nguồn lực bên ngoài, tạo động lực cho tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đây cũng là thông điệp xuyên suốt được lãnh đạo Bộ Tài chính nhấn mạnh tại hai phiên làm việc ngày 4/8, tại Hà Nội của Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, ngoại giao kinh tế hiện nay “không chỉ dừng ở việc mở rộng quan hệ đối ngoại hay xúc tiến thương mại, đầu tư, mà đã trở thành một kênh quan trọng để huy động các nguồn lực phục vụ phát triển đất nước, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và củng cố vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu”.
 |
| Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc phát biểu tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 sáng 4/8/2026. Ảnh: Đức Thanh |
Nhận định này phản ánh rõ sự thay đổi trong tư duy điều hành. Nếu trước đây hoạt động đối ngoại thường được đánh giá qua số lượng các chuyến thăm, các văn kiện hợp tác hay các hội nghị xúc tiến đầu tư, thì nay mục tiêu cuối cùng phải là tạo ra nguồn lực thực chất cho nền kinh tế.
Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, thực tiễn thời gian qua cho thấy, nhiều kết quả nổi bật trong hội nhập kinh tế quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài, mở rộng hợp tác tài chính hay phát triển thị trường đều có sự đồng hành của Bộ Ngoại giao và hệ thống các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Đây không chỉ là cầu nối với các đối tác quốc tế mà còn là “tai mắt” của nền kinh tế ở nước ngoài, cung cấp thông tin chiến lược, quảng bá hình ảnh quốc gia, hỗ trợ doanh nghiệp và tạo dựng niềm tin cho cộng đồng nhà đầu tư quốc tế.
Từ góc nhìn của Bộ Tài chính, chính sự phối hợp giữa hai bộ trong nhiều năm qua đã góp phần tạo dựng môi trường thuận lợi để Việt Nam tranh thủ hiệu quả hơn các nguồn lực bên ngoài.
Đổi mới tư duy đối ngoại vì mục tiêu phát triểnPhát biểu chỉ đạo tại Phiên toàn thể Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, ngày 4/8, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhấn mạnh, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với sứ mệnh bứt phá, tăng tốc và nỗ lực, quyết tâm thực hiện thắng lợi 2 mục tiêu 100 năm và tình hình thế giới tiếp tục diễn biến nhanh chóng, phức tạp, ngành Ngoại giao cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ tư duy, phương thức triển khai công tác đối ngoại. Công tác đối ngoại phải được triển khai theo hướng chủ động hơn, thực chất hơn, lấy hiệu quả phục vụ phát triển làm thước đo, đồng hành chặt chẽ hơn với các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp nhằm góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số và đưa đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình. |
Sự phối hợp đó không chỉ thể hiện ở các hoạt động xúc tiến đầu tư, mà còn được cụ thể hóa bằng việc cùng hoàn thiện thể chế cho hoạt động đối ngoại; xây dựng các quy định mới về quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước đối với hoạt động của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài; ưu tiên bố trí nguồn lực tài chính cho công tác đối ngoại và từng bước nâng cao điều kiện làm việc của đội ngũ cán bộ ngoại giao.
Một điểm đáng chú ý là Bộ Tài chính đã bố trí công chức chuyên trách về xúc tiến đầu tư tại một số cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Đây không chỉ là lực lượng hỗ trợ thu hút đầu tư mà còn là “cánh tay nối dài” của ngành tài chính trong việc kết nối với các quỹ đầu tư, định chế tài chính và các tập đoàn đa quốc gia ngay tại địa bàn.
Theo Thứ trưởng Trần Quốc Phương, trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt trong thu hút đầu tư, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao, hiệu quả của ngoại giao kinh tế không thể đến từ nỗ lực của riêng một cơ quan mà phải là kết quả của sự phối hợp đồng bộ giữa Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính cùng các bộ, ngành, địa phương và hệ thống cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Chính sự phối hợp này sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp để huy động nguồn lực quốc tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Có thể thấy, nếu như trước đây sự phối hợp giữa hai bộ chủ yếu nhằm hỗ trợ triển khai các nhiệm vụ đối ngoại thì nay đã được mở rộng sang một yêu cầu cao hơn: cùng tham gia kiến tạo môi trường phát triển và nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước những biến động của thế giới.
Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Thị Bích Ngọc, trong điều kiện thế giới thay đổi nhanh chóng, nguồn lực quốc tế không còn vận động theo lợi thế chi phí hay quy mô thị trường như trước. Nhà đầu tư ngày càng quan tâm nhiều hơn đến chất lượng thể chế, khả năng dự báo chính sách và năng lực xử lý các vướng mắc phát sinh của cơ quan quản lý.
Điều đó đồng nghĩa với việc Việt Nam không thể tiếp tục theo đuổi mục tiêu thu hút thật nhiều vốn đầu tư bằng mọi giá. Quan trọng hơn là phải lựa chọn đúng nguồn lực, đúng đối tác và quan trọng nhất là chuyển hóa các nguồn lực đó thành năng suất, công nghệ, năng lực quản trị và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Từ tư duy đó, Bộ Tài chính xác định năm chuyển đổi lớn trong thu hút đầu tư nước ngoài. Đó là chuyển từ thu hút vốn sang thu hút tổng hợp các nguồn lực; từ thu hút đại trà sang lựa chọn nhà đầu tư chiến lược; từ ưu đãi đầu tư sang hỗ trợ theo kết quả đầu ra; từ thu hút từng dự án sang phát triển hệ sinh thái đầu tư; và từ xúc tiến đầu tư sang quản trị theo hiệu quả thực chất.
Để hiện thực hóa những chuyển đổi này, Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc đề xuất cùng Bộ Ngoại giao xây dựng một cơ chế phối hợp mới với nhiều nội dung mang tính chiến lược.
Điểm nhấn đầu tiên là xây dựng “bản đồ nguồn lực quốc tế” - cơ sở dữ liệu thường xuyên cập nhật về xu hướng dịch chuyển chuỗi cung ứng, kế hoạch mở rộng đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia, hoạt động của các quỹ đầu tư, định chế tài chính, chính sách của các nước sở tại cũng như những rủi ro về thương mại và đầu tư. Đây sẽ là “hệ thống radar” giúp các cơ quan trong nước chủ động hơn trong hoạch định chính sách và xúc tiến đầu tư.
Song song với đó là xây dựng danh mục nhà đầu tư mục tiêu; thành lập các nhóm công tác theo từng dự án lớn; tăng cường cơ chế cảnh báo sớm đối với những thay đổi về thuế carbon, công nghệ, kiểm soát xuất khẩu; đồng thời mở rộng hợp tác với các cơ quan thuế, hải quan, các quỹ đầu tư và định chế tài chính quốc tế.
Thứ trưởng Trần Quốc Phương cũng đề nghị Bộ Ngoại giao và các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài tiếp tục chia sẻ thường xuyên các thông tin về xu hướng chính sách tài chính, thuế, hải quan, tài chính xanh, trung tâm tài chính quốc tế, đổi mới sáng tạo và chiến lược đầu tư của các tập đoàn đa quốc gia. Những thông tin này sẽ giúp các cơ quan trong nước hoàn thiện chính sách, cải thiện môi trường đầu tư và chủ động đón bắt các cơ hội phát triển mới.
Thông điệp cô đọng nhất về định hướng phối hợp giữa hai bộ được Thứ trưởng Nguyễn Thị Bích Ngọc nhấn mạnh khi khẳng định: “Ngoại giao không chỉ mở cửa, ngoại giao phải mở vốn, mở đường cho vốn, công nghệ và cơ hội phát triển cho Việt Nam… Trên tinh thần đó, Bộ Tài chính cam kết sẽ phối hợp chặt chẽ, thực chất và có trách nhiệm với Bộ Ngoại giao cùng các bộ, ngành, địa phương để biến tiềm năng thành dự án, biến tiếp tân thành cam kết, biến cam kết thành dòng vốn để phát triển đất nước”.
