Theo báo cáo từ Bộ Tài chính, tổng kế hoạch vốn ngân sách nhà nước năm 2026 được Bộ Xây dựng và các địa phương phân bổ chi tiết cho các dự án giao thông trọng điểm là 244.957,3 tỷ đồng, trong đó vốn ngân sách trung ương là hơn 195.356 tỷ đồng, còn lại là vốn ngân sách địa phương. Hiện còn 913,375 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương chưa được phân bổ chi tiết do dự án cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng chưa hoàn thiện thủ tục đầu tư theo quy định.

Lũy kế đến hết ngày 31/7/2026, các dự án giao thông trọng điểm giải ngân được 77.069,1 tỷ đồng, đạt 31,5% kế hoạch vốn đã phân bổ. Trong đó, vốn ngân sách trung ương giải ngân 52.685,5 tỷ đồng, đạt 27% kế hoạch; vốn ngân sách địa phương giải ngân 24.631,3 tỷ đồng, đạt 49,6% kế hoạch.

Giải ngân các dự án giao thông trọng điểm tính đến hết ngày 31/7 đạt hơn 77.000 tỷ đồng. Ảnh minh họa

Đáng chú ý, 2 dự án quan trọng quốc gia lĩnh vực đường sắt được giao kế hoạch vốn lớn, khoảng 92.000 tỷ đồng, chiếm 76,3% kế hoạch vốn năm 2026 của Bộ Xây dựng đang có tiến độ giải ngân rất chậm.

Cụ thể, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc - Nam mới giải ngân khoảng 1.068,8 tỷ đồng, đạt 2,3% kế hoạch vốn (56.846,1 tỷ đồng); dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng giải ngân 1.353,4 tỷ đồng, đạt 3,8% kế hoạch vốn (35.825,4 tỷ đồng).

Theo báo cáo, nếu loại trừ 2 dự án đường sắt này, tỷ lệ giải ngân của các dự án giao thông trọng điểm cao hơn mức bình quân chung của cả nước, nhưng vẫn còn 22 dự án hoặc dự án thành phần có tỷ lệ giải ngân dưới 5% kế hoạch, trong đó có 13 dự án chưa giải ngân kế hoạch vốn.

Báo cáo cũng chỉ rõ một số khó khăn, vướng mắc đang ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân. Trong đó, dự án cao tốc Bắc Kạn - Cao Bằng chưa hoàn thành phê duyệt đầu tư nên chưa thể giao kế hoạch vốn để khởi công. Bên cạnh đó, công tác giải phóng mặt bằng tại một số dự án còn chậm; nguồn vật liệu gặp nhiều khó khăn; giá nhiên liệu tăng làm tăng chi phí sản xuất, ảnh hưởng đến việc huy động nguồn lực và tổ chức thi công của các nhà thầu, khiến tiến độ một số gói thầu chưa đáp ứng yêu cầu.

Đối với các dự án có kế hoạch hoàn thành năm 2026 theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ như Hữu Nghị - Chi Lăng, Đồng Đăng - Trà Lĩnh, các dự án thành phần Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng, Cao Lãnh - An Hữu…, báo cáo cho biết, khối lượng công việc lớn trong khi tiến độ thi công còn chậm và thời tiết đã bước vào mùa mưa. Vì vậy, cần quyết liệt chỉ đạo các nhà thầu tăng cường máy móc, thiết bị, bổ sung mũi thi công, tăng ca và chủ động nguồn vật liệu để bảo đảm tiến độ.

Ngoài ra, một số dự án khởi công trong năm 2025 như các dự án thành phần 1, 3 tuyến Quy Nhơn - Pleiku; Tân Phú - Bảo Lộc; Bảo Lộc - Liên Khương; Dầu Giây - Tân Phú; TP. Hồ Chí Minh - Mộc Bài; TP. Hồ Chí Minh - Long Thành; dự án thành phần 3 Vành đai 4 vùng Thủ đô Hà Nội; TP. Hồ Chí Minh - Thủ Dầu Một - Chơn Thành; Gia Nghĩa - Chơn Thành; Ninh Bình - Hải Phòng (theo phương thức PPP); Chợ Mới - Bắc Kạn cũng đang triển khai thi công chậm.

Đối với 2 dự án đường sắt, trên cơ sở nhu cầu vốn và khả năng giải ngân thực tế, Bộ Xây dựng đề nghị giảm 72.092 tỷ đồng kế hoạch vốn năm 2026, trong đó giảm 63.217 tỷ đồng do chưa có nhu cầu sử dụng và chưa có khả năng giải ngân của 2 dự án đường sắt, đồng thời điều chuyển 8.875 tỷ đồng cho 12 địa phương để thực hiện các dự án độc lập bồi thường, hỗ trợ tái định cư của dự án đường sắt tốc độ cao.

Theo báo cáo, nếu không có giải pháp điều chuyển, bổ sung kịp thời sang các dự án có khả năng giải ngân cao, việc điều chỉnh này sẽ làm giảm quy mô vốn đầu tư công đưa vào nền kinh tế, qua đó ảnh hưởng đến mục tiêu giải ngân đầu tư công và tăng trưởng kinh tế năm 2026./.