Thảo luận tại tổ chiều 3/8 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Hải quan, các đại biểu Quốc hội tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật nhằm xây dựng hải quan số, cải cách thủ tục hành chính và đáp ứng yêu cầu quản lý thương mại điện tử xuyên biên giới.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề nghị hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu, quản lý tuân thủ, kiểm định hàng hóa, kiểm tra sau thông quan và phòng, chống buôn lậu, bảo đảm vừa thông quan nhanh, vừa quản lý chặt chẽ.

Hướng tới nền hải quan hiện đại, quản trị bằng dữ liệu số

Thống nhất cao với Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra, đại biểu Vũ Ngọc Lâm (đoàn Quảng Ninh) đánh giá, dự thảo thể hiện rõ tinh thần chuyển đổi số theo Nghị quyết số 57-NQ/TW, hướng tới mô hình quản lý hải quan hiện đại. Dự thảo tập trung đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm chi phí quản lý trên cơ sở dữ liệu và quản lý rủi ro; đồng thời thể hiện tinh thần phân cấp, phân quyền rõ ràng.

Đại biểu Vũ Ngọc Lâm (đoàn Quảng Ninh) phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt (đoàn Hà Nội) đánh giá cao việc cơ quan soạn thảo đã bám sát định hướng về hải quan số, quản lý rủi ro, quản lý tuân thủ, đáp ứng hài hòa hai yêu cầu: vừa thông quan nhanh, không gây ùn tắc, vừa kiểm soát phòng, chống gian lận thương mại và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Để hoàn thiện dự thảo, các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến liên quan đến xác thực định danh điện tử trong thương mại điện tử xuyên biên giới, chia sẻ dữ liệu, quản lý tuân thủ…

Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm (đoàn Hà Nội) đồng tình với chủ trương bổ sung quy định về xác thực định danh điện tử nhằm phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại, trốn thuế và bảo đảm truy vết trách nhiệm. Tuy nhiên, Luật Thương mại điện tử cũng đã quy định về vấn đề này, do đó, đại biểu đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa hai Luật, tránh sự trùng lắp hay làm tăng thủ tục.

Đồng thời, đại biểu đề nghị việc xác thực định danh điện tử chỉ nên thực hiện một lần đối với mỗi tài khoản. Kết quả xác thực được chia sẻ, khai thác giữa các cơ quan nhà nước thông qua hệ thống định danh, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư và các cơ sở dữ liệu liên quan; không yêu cầu người dân, doanh nghiệp xác thực lại khi thông tin không thay đổi.

Thống nhất việc bổ sung Điều 16a về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu qua thương mại điện tử, đại biểu Trần Thị Kim Nhung (đoàn Quảng Ninh) cho rằng, quy định buộc người mua là tổ chức, cá nhân phải xác thực định danh điện tử sẽ giúp làm rõ trách nhiệm khi xảy ra vi phạm.

Tuy nhiên, các quy định mới chỉ mang tính chất khung. Đại biểu đề nghị bổ sung những nguyên tắc chi tiết hơn để làm cơ sở cho Chính phủ ban hành văn bản hướng dẫn.

Đại biểu Lê Trọng Hòa (đoàn Quảng Ninh) nhận định, mỗi ngày có lượng rất lớn đơn hàng giá trị nhỏ nhập khẩu qua các nền tảng số. Nếu quản lý theo phương thức truyền thống sẽ gây ách tắc, phát sinh chi phí; ngược lại, nếu quản lý lỏng lẻo có thể dẫn đến thất thu thuế, gian lận xuất xứ, hàng giả, hàng cấm.

Do đó, đại biểu đề nghị Luật quy định giao Chính phủ xây dựng cơ chế quản lý riêng đối với thương mại điện tử xuyên biên giới trên cơ sở quản lý rủi ro, định danh điện tử, chia sẻ dữ liệu thanh toán và logistics.

Các đại biểu đoàn Quảng Ninh, Đồng Tháp thảo luận tại tổ. Ảnh: Đức Thanh

Bước chuyển quan trọng từ tư duy kiểm tra sang khuyến khích tuân thủ

Đối với quy định về quản lý tuân thủ, các đại biểu đánh giá, đây là bước chuyển quan trọng, nhưng đề nghị quy định rõ tiêu chí đánh giá và quyền giải trình của doanh nghiệp.

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (đoàn Hà Nội) cho rằng, lần đầu tiên đưa quản lý tuân thủ vào dự thảo Luật là bước chuyển rất quan trọng từ tư duy kiểm tra sang khuyến khích tuân thủ. Tuy nhiên, Điều 17a mới quy định cơ quan hải quan xây dựng hồ sơ và đánh giá mức độ tuân thủ, chưa quy định nguyên tắc bảo đảm tính minh bạch.

Do đó, cần công khai tiêu chí đánh giá, cho phép doanh nghiệp biết kết quả và có quyền giải trình, đề nghị xem xét lại khi thấy kết quả đánh giá chưa chính xác. Doanh nghiệp tuân thủ tốt phải được hưởng những lợi ích cụ thể như thông quan nhanh, giảm tỷ lệ kiểm tra hồ sơ và luồng đỏ. Qua đó, tạo động lực để doanh nghiệp chủ động đầu tư cho quản trị, truy xuất nguồn gốc và tuân thủ pháp luật.

Góp ý về hệ thống tổ chức hải quan, đại biểu Nguyễn Phương Thủy (đoàn Hà Nội) cho biết, dự thảo đổi tên các cơ quan hải quan thành Cục Hải quan, Hải quan khu vực, Hải quan cửa khẩu và Hải quan ngoài cửa khẩu.

Theo đại biểu, tổ chức bộ máy của các cơ quan thuộc Chính phủ là thẩm quyền của Chính phủ, không nên quy định cứng trong Luật. Thực tiễn cho thấy, việc đưa tổ chức bộ máy vào Luật có thể gây vướng mắc khi sắp xếp, tinh gọn.

Đối với thẩm quyền công nhận chế độ ưu tiên, dự thảo giao Cục trưởng Cục Hải quan xét công nhận, gia hạn, đình chỉ chế độ ưu tiên. Đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị phân quyền mạnh hơn cho Hải quan khu vực, trong đó có Hải quan quản lý khu thương mại tự do, khu logistics, thực hiện thẩm quyền này./.