Năm 2017 có lẽ là năm đặt dấu chấm đỏ trên lộ trình phát triển hạ tầng giao thông của Phú Yên (cũ), nay là Đắk Lắk. Vào năm này, công trình hầm đường bộ Đèo Cả, Đèo Cổ Mã được đưa vào khai thác, chính thức mở toang cánh cửa về phía Nam để địa phương chào đón những dòng vốn đầu tư mới vào vịnh Vũng Rô huyền thoại và núi Đá Bia sừng sững, cũng đồng thời kết nối hai khu kinh tế ven biển tiềm năng Nam Phú Yên và Bắc Vân Phong (Khánh Hòa).
Hai năm sau, năm 2019, Hầm Cù Mông phía Bắc tiếp tục được Tập đoàn Đèo Cả khánh thành, đưa vào sử dụng. Một cánh cửa lớn được mở ra hướng Bắc thông qua Bình Định (cũ) nay là Gia Lai. Đường về Đắk Lắk hoàn toàn thông suốt theo trục Bắc - Nam; Nam - Bắc. Ranh giới địa lý là những ngọn đèo hiểm trở ngăn cách Đắk Lắk với bên ngoài hoàn toàn bị xóa bỏ. Một tương lai xán lạn bắt đầu mở ra và tiếp tục được mở rộng hơn nữa khi đầu năm 2023, các dự án thành phần cao tốc Quy Nhơn - Chí Thạnh dài 42,07 km và đoạn Chí Thạnh - Vân Phong dài 48,05 km thuộc tuyến đường bộ cao tốc Bắc Nam được khởi công xây dựng. Sau gần 3 năm thi công, các nhà thầu đang nỗ lực hoàn thành các phần việc còn lại để đưa vào khai thác an toàn trong thời gian tới.
 |
| Hạ tầng Bắc - Nam; Đông - Tây đang dần thông suốt tại Đắk Lắk Ảnh: Phạm Thảo Quyên |
Nếu Quốc lộ (QL) 1 và đường bộ cao tốc Bắc Nam đã đưa Đắk Lắk vươn lên khỏi vùng trũng về hạ tầng giao thông, thì tuyến ven biển có tổng chiều dài 132 km (nằm trong quy hoạch chi tiết đường bộ ven biển Việt Nam đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt) đang mở ra cánh cửa tiềm năng phía biển đối với Đắk Lắk. Đến nay, khoảng 95,5 km đã được đầu tư xây dựng hoàn thành và đưa vào khai thác, phần còn lại đang được tỉnh tập trung nguồn lực, phân kỳ đầu tư để khép kín toàn tuyến. Tuyến đường khi hoàn thành sẽ giải phóng tiềm năng quỹ đất hơn 4.000 ha ven biển, tạo động lực mạnh mẽ để thu hút các siêu dự án bất động sản, công nghiệp, logistics và dịch vụ du lịch cao cấp.
Hiện tại, tiềm năng của tuyến đường này cùng với lợi thế cạnh tranh là cảng nước sâu đã được các doanh nghiệp lớn đặt lộ trình đầu tư các dự án công nghiệp cốt lõi. Trong đó, Tập đoàn Hòa Phát với Tổ hợp dự án: Cảng nước sâu Bãi Gốc; Dự án luyện cán thép; Khu công nghiệp Hòa Tâm (giai đoạn 1) với tổng vốn đầu tư dự kiến lên tới 120.000 tỷ đồng.
Theo đánh giá của chuyên gia, tại Đắk Lắk, việc phát triển hạ tầng giao thông đang bước vào giai đoạn bứt phá mạnh mẽ, đóng vai trò “mở đường” để tỉnh củng cố vị thế đô thị trung tâm vùng Tây Nguyên. Một trong các dự án hạ tầng giao thông quan trọng và trọng điểm tại tỉnh hiện nay là Dự án Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột dài hơn 117 km theo trục Đông - Tây.
| Song song với các dự án huyết mạch trên, hệ thống hạ tầng đối nội và đối ngoại Đắk Lắk đang nhận được sự quan tâm đầu tư lớn của địa phương trong thời gian sắp đến, bao gồm: QL29, QL25 nối Buôn Ma Thuột - Tuy Hòa được xem là ưu tiên cốt lõi để thúc đẩy vận tải hành khách và hàng hóa logistics cũng như liên kết Đắk Lắk - Gia Lai; hệ thống 5 tuyến cao tốc (như CT.01, CT.02, CT.23...); đường sắt Buôn Ma Thuột - Tuy Hòa… sẽ mở ra phương thức vận tải đường sắt logistics hướng thẳng ra biển Nam Trung Bộ lần đầu tiên cho khu vực. |
Trong đó, tỉnh Đắk Lắk chịu trách nhiệm triển khai Dự án thành phần 3 có chiều dài hơn 48 km với tổng mức đầu tư hơn 4.293 tỷ đồng. Đây là dự án được kỳ vọng vì sẽ phá vỡ thế “độc đạo” của các tuyến quốc lộ cũ, rút ngắn thời gian di chuyển từ thủ phủ cà phê xuống đồng bằng duyên hải; kết nối trực tiếp vùng nguyên liệu nông sản lớn nhất Tây Nguyên tới cảng biển đón dòng hàng xuất khẩu, tạo trục động lực kinh tế Đông - Tây mạnh mẽ.
Bên cạnh đó, là tuyến đường Hồ Chí Minh đoạn tránh phía Đông TP. Buôn Ma Thuột dài gần 40 km được đưa vào sử dụng từ cuối năm 2025 đang phát huy vai trò liên kết trực tiếp với 3 quốc lộ đi qua địa bàn tỉnh là QL14, QL26 và QL27; cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột rút ngắn thời gian di chuyển từ Tây Nguyên xuống Nam Trung Bộ. Đồng thời, giúp liên kết thuận tiện đến sân bay Buôn Ma Thuột.
Phát triển giao thông đường bộ, Đắk Lắk cũng đồng thời phát triển hệ thống cảng biển và hàng không. Về cảng biển, là hệ thống cảng Vũng Rô hiện hữu, Dự án đầu tư xây dựng bến cảng Bãi Gốc đang được triển khai các thủ tục sớm đưa vào xây dựng. Hàng không tiếp tục là điểm cộng nổi bật khi địa phương sở hữu đồng thời hai sân bay Buôn Ma Thuột và Tuy Hòa. Theo quy hoạch đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050, công suất của cả hai cảng hàng không tiếp tục được mở rộng, tạo nên lợi thế đặc biệt về kết nối vùng.
Theo ông Trương Công Thái - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đắk Lắk, hạ tầng giao thông là một trong những yếu tố then chốt quyết định năng lực cạnh tranh và sức hấp dẫn của địa phương trong thu hút đầu tư. Khi hệ thống giao thông được đầu tư đồng bộ, kết nối thuận lợi giữa các khu công nghiệp, khu kinh tế, cảng biển, sân bay và các trung tâm đô thị sẽ giúp giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển hàng hóa, nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh cho doanh nghiệp.
Tại Nghị quyết số 12 về việc thông qua điều chỉnh quy hoạch tỉnh Đắk Lắk thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050, tỉnh Đắk Lắk thể hiện quyết tâm phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đồng bộ, tích hợp đa phương thức, giữ vai trò xương sống kết nối liên vùng và bứt phá kinh tế hướng biển.
Trong đó, về đường bộ, tập trung nguồn lực hoàn thành trục cao tốc Đông - Tây kết nối lõi cao nguyên trực tiếp xuống dải ven biển, nâng cấp các tuyến quốc lộ, vành đai đô thị gắn với số hóa hệ thống quản lý giao thông thông minh (ITS). Về đường sắt, nghiên cứu, chuẩn bị hạ tầng phát triển các tuyến đường sắt kết nối khu vực duyên hải với Tây Nguyên, thúc đẩy các khu chức năng phát triển theo định hướng giao thông công cộng (TOD) bám với hệ thống đường sắt Bắc - Nam và đường sắt cao tốc (trong tương lai).
Về hạ tầng cảng biển và cảng cạn, ưu tiên đầu tư nâng cấp cụm cảng biển nước sâu, xây dựng hệ thống cảng cạn (ICD) và các trung tâm logistics quy mô lớn; ứng dụng nền tảng số một cửa hải quan tự động để tối ưu hóa năng lực thông quan, ngoại thương. Về cảng hàng không, hiện đại hóa hạ tầng hai sân bay hiện hữu, ứng dụng công nghệ quản trị bay tiên tiến nhằm nâng cao công suất, bảo đảm an toàn tuyệt đối và kiến tạo các tổ hợp đô thị hàng không, đổi mới sáng tạo thúc đẩy hội nhập quốc tế. Ưu tiên nguồn vốn để hiện đại hóa hai cảng hàng không hiện hữu, biến các đầu mối này thành hạt nhân phát triển cho mô hình đô thị hàng không, khu thương mại tự do và khu kinh tế cửa khẩu kết nối xuyên biên giới.
Để có nguồn lực đầu tư, Nghị quyết thông qua nghiên cứu ban hành cơ chế ưu đãi vượt trội; đẩy mạnh cơ chế “luồng xanh” để thu hút các nhà đầu tư chiến lược. Đổi mới mạnh mẽ phương thức huy động vốn ngoài ngân sách thông qua đa dạng hóa các hình thức hợp tác công - tư, xác định các dự án, chương trình, công trình trọng điểm vay vốn từ các tổ chức tài chính quốc tế như WB, ADB đầu tư vào hạ tầng dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn, khu phi thuế quan, khu thương mại tự do và các hạ tầng giao thông quan trọng (cảng biển, cảng hàng không, đường bộ, đường sắt)./.
