Nguồn vốn đã mở rộng, nhưng “nút thắt” nằm ở điều kiện tiếp cận

Nếu nhìn vào các chương trình tín dụng đang được triển khai, có thể thấy quy mô hỗ trợ dành cho doanh nghiệp chưa bao giờ lớn như hiện nay.

Theo bà Trần Thị Ngọc Liên - Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước (NHNN) Chi nhánh Khu vực 2, bên cạnh việc điều hành chính sách tiền tệ, ngành ngân hàng đang đồng thời triển khai nhiều chương trình tín dụng quy mô lớn nhằm hỗ trợ các lĩnh vực ưu tiên của nền kinh tế.

Đáng chú ý là gói tín dụng 185.000 tỷ đồng dành cho lĩnh vực lâm nghiệp và thủy sản với lãi suất thấp hơn từ 1-2%/năm so với lãi suất cho vay thông thường của chính ngân hàng. Chương trình có sự tham gia của 18 ngân hàng thương mại.

Song song đó là chương trình tín dụng 145.000 tỷ đồng phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân và cải tạo chung cư cũ. Từ ngày 1/5/2026, người mua nhà được vay với lãi suất 6,5%/năm, chủ đầu tư vay với lãi suất 7%/năm. Thời gian ưu đãi kéo dài từ 3 đến 15 năm tùy đối tượng.

Một chương trình khác cũng nhận được nhiều sự quan tâm là gói tín dụng 500.000 tỷ đồng phục vụ phát triển hạ tầng chiến lược và công nghệ số. Nguồn vốn hoàn toàn do các ngân hàng thương mại tự huy động, không sử dụng ngân sách nhà nước và được ưu đãi lãi suất thấp hơn từ 1 - 1,5%/năm trong tối thiểu hai năm.

Song song với tín dụng, ngành ngân hàng cũng thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính. NHNN Chi nhánh Khu vực 2 đã triển khai 24/32 dịch vụ công trực tuyến toàn trình, cho phép doanh nghiệp nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ và nhận kết quả hoàn toàn trên môi trường điện tử. Các lĩnh vực như quản lý ngoại hối, thanh toán hay thành lập, hoạt động ngân hàng đều đã được số hóa.

Hội nghị Đối thoại Doanh nghiệp - Chính quyền TP. Hồ Chí Minh chuyên đề lĩnh vực ngân hàng diễn ra ngày 10/7. Ảnh: Lạc Nguyên

Tuy nhiên, thực tế điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là quy mô các gói tín dụng mà là khả năng tiếp cận nguồn vốn. Nhiều ý kiến cho rằng, những rào cản về tài sản bảo đảm, lịch sử tài chính hay yêu cầu đối với các dự án chuyển đổi xanh vẫn là trở ngại khiến doanh nghiệp khó tiếp cận các khoản vay ưu đãi.

Cụ thể, đại diện Công ty Đông Nam phản ánh việc nhiều ngân hàng vẫn chủ yếu định giá tài sản bảo đảm theo bảng giá đất của Nhà nước, khiến giá trị tài sản thế chấp thấp hơn giá trị thực tế và ảnh hưởng đến hạn mức vay. Đại diện Công ty TNHH Phát triển Hạ tầng Khu công nghiệp Tân Tạo đề nghị có các chính sách tín dụng chuyên biệt hỗ trợ đầu tư khu công nghiệp xanh; đại diện một doanh nghiệp chế biến nông sản cũng cho biết dù công ty hoạt động có lãi và có đơn hàng xuất khẩu nhưng vẫn gặp khó khi vay vốn do mới thành lập, chưa có đủ lịch sử báo cáo tài chính theo yêu cầu của nhiều ngân hàng.

Có thể thấy, bên cạnh việc mở rộng các chương trình tín dụng ưu đãi, bài toán đặt ra hiện nay là làm thế nào để các điều kiện thẩm định theo kịp thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt với doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp xuất khẩu và doanh nghiệp đang đầu tư theo hướng xanh.

Tư duy cho vay đang dịch chuyển

Theo bà Trần Thị Ngọc Liên, pháp luật hiện hành không quy định mọi khoản vay đều phải có tài sản bảo đảm. Thông tư số 39/2016/TT-NHNN cho phép tổ chức tín dụng và khách hàng tự thỏa thuận về biện pháp bảo đảm tiền vay. Quan trọng nhất vẫn là doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ các điều kiện vay vốn, đặc biệt là phương án sử dụng vốn khả thi và khả năng trả nợ.

Bà Liên cho biết, trong quý II/2026, nhiều tổ chức tín dụng đã chuyển mạnh sang mô hình thẩm định dựa trên uy tín và hiệu quả của phương án kinh doanh, giảm dần sự phụ thuộc vào tài sản thế chấp, nhất là đối với doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp công nghệ cao và xuất khẩu.

Trong quý II/2026, nhiều tổ chức tín dụng đã chuyển mạnh sang mô hình thẩm định dựa trên uy tín và hiệu quả của phương án kinh doanh. Ảnh minh hoạ.

Đại diện HDBank cho biết báo cáo tài chính chỉ là một trong nhiều yếu tố để thẩm định tín dụng, không phải điều kiện duy nhất. Với doanh nghiệp mới thành lập hoặc startup, ngân hàng quan tâm nhiều hơn đến thị trường đầu ra, hợp đồng tiêu thụ, dòng tiền, năng lực quản trị và tỷ lệ vốn tự có.

Đáng chú ý, HDBank đang triển khai mô hình tài trợ chuỗi cung ứng. Theo đó, nếu doanh nghiệp là nhà cung ứng cho các doanh nghiệp lớn, có dòng tiền ổn định và được ngân hàng đánh giá tích cực, doanh nghiệp có thể được cấp tín dụng mà không cần tài sản bảo đảm hoặc giảm đáng kể yêu cầu về tài sản thế chấp.

Đối với xu hướng chuyển đổi xanh, NHNN Chi nhánh Khu vực 2 cho biết, các dự án thuộc Danh mục phân loại xanh theo Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg có thể được tiếp cận các chương trình tín dụng xanh theo hướng dẫn của NHNN.

Danh mục này bao gồm nhiều hạng mục như đầu tư năng lượng tái tạo, xử lý nước thải, quản lý chất thải, công trình xanh hay hạ tầng giao thông xanh. Tuy nhiên, để được hưởng chính sách tín dụng ưu đãi, dự án phải đáp ứng đầy đủ các tiêu chí kỹ thuật và được cơ quan hoặc tổ chức có thẩm quyền xác nhận theo quy định.

Thực tế, nhiều ngân hàng đã chủ động xây dựng các chương trình tài chính dành riêng cho lĩnh vực này.

Đại diện Vietcombank chia sẻ, danh mục tín dụng xanh của ngân hàng đã tăng gần bốn lần trong giai đoạn 2020-2025, đạt khoảng 43.000 tỷ đồng và hiện đã tiến gần mức 50.000 tỷ đồng. Sau khi Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg được ban hành, ngân hàng đã xây dựng hướng dẫn nội bộ để thống nhất tiêu chí xác định các dự án đủ điều kiện tiếp cận tín dụng xanh.

Trong khi đó, BIDV cho biết ngân hàng đang triển khai các gói tín dụng xanh với lãi suất thấp hơn từ 1-2%/năm so với thông thường, đồng thời phát hành trái phiếu xanh, trái phiếu bền vững và phát triển các sản phẩm tiền gửi xanh nhằm tạo nguồn vốn dài hạn cho các dự án phát triển bền vững.

Không chỉ cung cấp vốn, BIDV còn tư vấn doanh nghiệp xây dựng chiến lược phát triển xanh, hoàn thiện hồ sơ dự án, phát hành trái phiếu xanh và kết nối với các tổ chức quốc tế nhằm nâng cao khả năng thu hút dòng vốn FDI./.