Tại chương trình CEO 500, trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026, diễn ra chiều 26/10, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM, nhấn mạnh: “VIFC-HCMC cần trở thành một bộ điều phối phát triển, kết nối và điều hướng vốn quốc tế vào các ngành có giá trị gia tăng cao”.

Theo ông Huân, dòng vốn cần giúp Việt Nam làm chủ công nghệ, nâng năng suất và phát triển doanh nghiệp đủ sức cạnh tranh toàn cầu. Vì vậy, hiệu quả thu hút vốn không chỉ đo bằng quy mô đầu tư, mà còn ở khả năng tạo ra năng lực sản xuất, công nghệ và giá trị gia tăng trong nước.

9 tháng đầu năm 2026, vốn FDI đăng ký đạt 50,36 tỷ USD, vốn thực hiện đạt 21,07 tỷ USD. Tuy nhiên, để đánh giá hiệu quả của dòng vốn này, cần xem xét thêm mức độ đóng góp vào xuất khẩu, năng lực công nghệ và giá trị gia tăng trong nước.

Trong tổng kim ngạch xuất khẩu 434,30 tỷ USD, khu vực FDI, kể cả dầu thô, đóng góp 350,41 tỷ USD, chiếm 80,7%; khu vực kinh tế trong nước chỉ chiếm 19,3%. Tỷ trọng này cho thấy xuất khẩu vẫn phụ thuộc lớn vào khu vực FDI, trong khi khả năng tham gia thị trường quốc tế của doanh nghiệp nội địa còn hạn chế.

Sự phụ thuộc này cũng khiến nền kinh tế dễ chịu tác động khi các tập đoàn quốc tế điều chỉnh đơn hàng, thị trường hoặc địa điểm sản xuất. Vì vậy, bên cạnh thu hút vốn mới, cần nâng năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam.

Đáng chú ý, kim ngạch xuất khẩu chưa phản ánh đầy đủ giá trị được tạo ra trong nước. Theo OECD, năm 2020, giá trị gia tăng có nguồn gốc nước ngoài chiếm khoảng 48% tổng giá trị xuất khẩu của Việt Nam, cao hơn Indonesia, Malaysia và Thái Lan.

Điều này cho thấy yêu cầu nâng cấp không chỉ là mở rộng sản xuất mà còn phải tiến tới các khâu có giá trị cao hơn như nghiên cứu, thiết kế, sản xuất linh kiện cốt lõi và phát triển thương hiệu. Nếu chủ yếu nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện để gia công, lắp ráp, giá trị giữ lại trong nước và khả năng làm chủ công nghệ sẽ khó tăng tương xứng với quy mô xuất khẩu.

Năng lực nghiên cứu và chất lượng nhân lực cũng là những hạn chế cần khắc phục. Báo cáo OECD năm 2026 cho biết, trong các dự án FDI đầu tư mới được công bố giai đoạn 2020–2024, nghiên cứu và phát triển chỉ chiếm khoảng 1,9% tổng vốn đầu tư. Trong khi đó, Báo cáo Việt Nam 2045 của Ngân hàng Thế giới, công bố năm 2024, cho thấy chỉ khoảng 5% lao động ngành chế biến, chế tạo thuộc nhóm kỹ năng cao.

Do đó, thu hút FDI cần gắn với nghiên cứu và phát triển, đào tạo kỹ sư, chuyển giao công nghệ và nâng cấp nhà cung ứng trong nước. Mục tiêu không chỉ là tăng số lượng dự án, mà còn giúp doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào quá trình phát triển sản phẩm, làm chủ công nghệ và mở rộng thị trường.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM chia sẻ tại sự kiện. Ảnh: Lê Toàn

Từ yêu cầu nâng cao chất lượng dòng vốn, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng, vai trò của VIFC-HCMC không chỉ là kết nối nhà đầu tư với cơ hội kinh doanh mà còn phải góp phần chuyển các ưu tiên phát triển thành danh mục dự án có khả năng thu hút vốn. Đồng thời, trung tâm cần kết nối các nguồn lực về tài chính, công nghệ, nhân lực và thị trường để nâng hiệu quả đầu tư.

Theo ông Huân, việc điều phối cần bắt đầu từ xác định những ngành có khả năng tạo giá trị gia tăng cao, nhận diện khoảng trống công nghệ và lựa chọn đối tác phù hợp. Nguồn vốn cho nghiên cứu cần gắn với chuyên gia, phòng thí nghiệm; vốn thương mại hóa cần đi cùng khách hàng và thị trường; vốn đầu tư sản xuất cần hỗ trợ hình thành chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Cách tiếp cận này giúp các nguồn lực bổ trợ lẫn nhau, thay vì để từng dự án hoạt động riêng lẻ và khó tạo tác động lan tỏa.

Các lĩnh vực được định hướng ưu tiên gồm trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số, bán dẫn, robot và tự động hóa, công nghệ sinh học, năng lượng sạch, vật liệu tiên tiến và tài chính số. Với từng lĩnh vực, việc thu hút vốn cần gắn với những khâu Việt Nam có khả năng xây dựng năng lực riêng, từ thiết kế chip, phát triển giải pháp AI đến chế tạo linh kiện và sở hữu công nghệ.

Song song với lựa chọn lĩnh vực đầu tư, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tiếp nhận, cải tiến và từng bước làm chủ công nghệ, tiến tới sáng tạo ở những lĩnh vực được lựa chọn. Hiệu quả cần được đánh giá qua năng lực thiết kế, tài sản trí tuệ, sản phẩm thương mại hóa và vị trí của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng, thay vì chỉ dựa vào quy mô vốn đăng ký.

Ông Huân cũng nhấn mạnh, kết nối tài chính phải đi cùng phát triển nhân lực. Trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp cần phối hợp trong đào tạo, nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm. Các dự án công nghệ không chỉ cần vốn và đối tác quốc tế mà còn cần đội ngũ chuyên gia, kỹ sư tại chỗ đủ năng lực tiếp tục cải tiến và làm chủ công nghệ sau khi dự án đi vào hoạt động.

Định hướng này phù hợp với yêu cầu thúc đẩy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Nghị quyết 57-NQ/TW, đồng thời gắn với chủ trương nâng cao chất lượng FDI và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp nước ngoài với doanh nghiệp trong nước./.