Kết nối nguồn lực, tháo gỡ điểm nghẽn chuyển đổi xanh

Tại hội nghị diễn ra ngày 23/10, yêu cầu chuyển đổi xanh được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với năng lực cạnh tranh, khả năng thu hút đầu tư và chất lượng môi trường kinh doanh. Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh, chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc và tiêu chuẩn môi trường ngày càng khắt khe, hợp tác quốc tế không chỉ dừng ở trao đổi kinh nghiệm mà cần tạo ra nguồn lực thực chất cho doanh nghiệp và đô thị.

Ông Nguyễn Lộc Hà phát biểu tại sự kiện.

Phát biểu chào mừng hội nghị, ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh (HCM), cho rằng sự bứt phá của công nghệ và các tiêu chuẩn phát triển xanh đang định hình lại môi trường kinh doanh, đòi hỏi doanh nghiệp liên tục đổi mới để thích ứng và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo ông Nguyễn Lộc Hà, đổi mới sáng tạo không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn bao gồm đổi mới quản trị đô thị, xây dựng cơ chế hỗ trợ thiết thực và kết nối các nguồn lực phát triển. Thông qua mạng lưới BPC, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thêm cơ hội tiếp cận công nghệ, tri thức chuyên gia, nguồn vốn và thị trường mới.

Với không gian phát triển mở rộng và cơ cấu kinh tế đa dạng, TP.HCM có điều kiện tăng cường liên kết giữa dịch vụ tài chính, khoa học - công nghệ với các lĩnh vực công nghiệp quy mô lớn, năng lượng sạch và logistics cảng biển quốc tế. Đây là cơ sở để Thành phố vừa mở rộng dư địa đầu tư, vừa thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng hiệu quả và bền vững hơn.

Tuy nhiên, chuyển đổi xanh vẫn là bài toán về nguồn lực đối với nhiều doanh nghiệp, nhất là khu vực nhỏ và vừa. Chi phí đầu tư công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất và đáp ứng các tiêu chuẩn môi trường có thể tạo áp lực đáng kể nếu thiếu nguồn vốn và cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Ông Hà Văn Út, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP.HCM, cho rằng tăng trưởng kinh tế, tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường cần được thực hiện đồng thời. Để doanh nghiệp từng bước đáp ứng yêu cầu mới mà không làm gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh, cần tăng cường hỗ trợ thông qua tín dụng xanh, tư vấn kỹ thuật và lộ trình chuyển đổi phù hợp.

Từ góc độ xúc tiến thương mại, bà Zaimah Osman, Tham tán Thương mại của Cơ quan Xúc tiến Thương mại Malaysia (MATRADE) tại TP.HCM, nhấn mạnh vai trò bổ trợ giữa khu vực công và tư nhân. Nhà nước tạo môi trường chính sách thuận lợi, hỗ trợ tiếp cận tài chính và thúc đẩy hợp tác quốc tế; doanh nghiệp đóng góp vốn, công nghệ, sáng kiến và kinh nghiệm thị trường để đưa các giải pháp xanh vào ứng dụng thương mại.

Trong khi đó, ông Numero “Uno” G. Lim, Ủy viên Hội đồng Thành phố Manila (Philippines), lưu ý chính sách chỉ phát huy hiệu quả khi có quy định rõ ràng, ngân sách khả thi và sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp. Các thủ tục quá phức tạp hoặc chi phí tuân thủ cao có thể trở thành rào cản đối với hộ kinh doanh, tiểu thương và doanh nghiệp nhỏ.

Những ý kiến tại hội nghị cho thấy, để hợp tác quốc tế tạo ra giá trị kinh tế thực chất, bên cạnh kết nối đối tác, TP.HCM cần chú trọng khả năng tiếp cận nguồn lực và tính khả thi của chính sách. Đây cũng là điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình chuyển đổi xanh, thay vì coi các tiêu chuẩn môi trường chỉ là chi phí phải đáp ứng.

Hoàn thiện cơ chế, hạ tầng để thu hút dòng vốn dài hạn

Phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) là một hướng đi được TP.HCM quan tâm nhằm tổ chức lại không gian kinh tế, tăng cường kết nối hạ tầng và mở rộng cơ hội đầu tư.

Quang cảnh hội nghị. Ảnh: TTXVN

Ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Phó Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM, cho biết sau sắp xếp, Thành phố có diện tích hơn 6.772 km², dân số khoảng 14 triệu người. Quy mô mới đặt ra yêu cầu kết nối hiệu quả hơn giữa nơi ở, việc làm, dịch vụ và các trung tâm kinh tế.

Trong phương án quy hoạch tổng thể đang được nghiên cứu, TP.HCM định hướng phát triển theo mô hình siêu đô thị đa cực, đa tâm và đa tầng, với năm cực động lực: lõi trung tâm quốc tế; khu vực đổi mới sáng tạo phía Đông; khu vực công nghiệp công nghệ cao và logistics phía Bắc; khu vực cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng phía Nam; cùng khu vực đô thị giáo dục, y tế phía Tây.

Định hướng này mở ra dư địa phát triển các dự án thương mại, dịch vụ, logistics, công nghệ cao và hạ tầng tại những khu vực có khả năng kết nối tốt hơn. Tuy nhiên, quy hoạch mới chỉ tạo ra cơ hội ban đầu; khả năng thu hút vốn còn phụ thuộc vào cơ chế triển khai, tính đồng bộ của hạ tầng và hiệu quả khai thác dự án trong dài hạn.

Theo ông Nguyễn Vĩnh Toàn, Thành phố đang tập trung hoàn thiện thể chế, cụ thể hóa các quy định liên quan thông qua nghị quyết của HĐND Thành phố và quyết định của UBND Thành phố, tạo cơ sở phân cấp thẩm quyền và chủ động hơn trong triển khai. Thành phố cũng xây dựng danh mục dự án và các chính sách ưu đãi được đề cập, gồm miễn, giảm tiền sử dụng đất, ưu đãi thuế thu nhập doanh nghiệp và hỗ trợ lãi suất vay ngân hàng trong các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, logistics, công nghệ cao, y tế, giáo dục, văn hóa và hạ tầng.

Cùng với đó, nguồn vốn đầu tư công được định hướng ưu tiên hoàn thiện hạ tầng khung, gồm đường sắt, đường bộ và giao thông công cộng, tạo nền tảng kết nối đồng bộ cho các dự án đô thị. Việc kết hợp đầu tư công với nguồn lực tư nhân có ý nghĩa quan trọng trong phát triển các khu vực mới, nhất là những dự án cần vốn lớn và có thời gian thu hồi dài.

Dù vậy, triển khai TOD vẫn đối mặt với những thách thức về vốn, giải phóng mặt bằng, tái định cư và phối hợp tiến độ giữa các dự án đường sắt với quy hoạch đô thị. TP.HCM mong muốn các đối tác quốc tế hỗ trợ nghiên cứu, xây dựng một khu vực TOD điển hình, qua đó có thêm cơ sở thực tiễn để hoàn thiện cơ chế đầu tư, tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật.

Hiệu quả TOD cần được đánh giá trên nhiều phương diện, từ mức độ tích hợp giao thông với hoạt động đô thị, sự thuận tiện của hành trình đến khả năng chi trả, bảo đảm sinh kế của người dân, hiệu quả tài chính trong vòng đời dự án và khả năng thích ứng khí hậu. Điều này đòi hỏi nhà đầu tư đánh giá dự án trong tổng thể hạ tầng, môi trường và khả năng kết nối, thay vì chỉ dựa vào vị trí gần nhà ga.

Kinh nghiệm từ Melbourne cũng cho thấy thu hút đầu tư vào các ngành kinh tế mới phải đi cùng trách nhiệm sử dụng tài nguyên. Ông Kevin Louey, Ủy viên Hội đồng Thành phố Melbourne, Trưởng ban Kinh tế và Doanh nghiệp, cho biết sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đang thu hút nguồn vốn lớn vào các dự án trung tâm dữ liệu, nhưng loại hình hạ tầng này tiêu thụ đáng kể điện năng và nước.

Melbourne phối hợp với chính quyền bang và liên bang trong quy hoạch, đồng thời định hướng bố trí trung tâm dữ liệu tại các đô thị vệ tinh hoặc khu vực được quy hoạch tập trung nhằm giảm áp lực lên lõi nội đô. Thành phố không ngăn cản đầu tư, nhưng yêu cầu nhà đầu tư chú trọng công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng, tái sử dụng nước và đánh giá tác động môi trường trước khi dự án được phê duyệt.

Đối với TP.HCM, kinh nghiệm này cho thấy tiêu chí môi trường cần được tính đến ngay từ khâu quy hoạch và lựa chọn dự án. Cơ chế thu hút đầu tư không chỉ tạo thuận lợi cho dòng vốn mà còn phải hướng dòng vốn vào những lĩnh vực phù hợp với năng lực hạ tầng, khả năng sử dụng tài nguyên hiệu quả và mục tiêu phát triển dài hạn.