Theo báo cáo của Bộ Tài chính, lũy kế đến ngày 8/10/2026, giải ngân vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước đạt 652.125,4 tỷ đồng, bằng 63,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với số liệu đến ngày 1/10, số vốn giải ngân tăng thêm 8.111,9 tỷ đồng trong một tuần.
Nếu loại trừ 30.675,4 tỷ đồng vốn ngân sách địa phương dành tiết kiệm 5% để thực hiện tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt 65,7% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Dù tiến độ tiếp tục được cải thiện, kết quả giữa các cơ quan, địa phương chưa đồng đều.
 |
| Thi công đường dẫn cầu Trần Hưng Đạo (Hà Nội). Ảnh: An Thư |
Đến thời điểm báo cáo, có 6 cơ quan trung ương và 19 địa phương đạt tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung. Ngược lại, 27 cơ quan trung ương và 15 địa phương vẫn ở dưới mức này. Trong đó, Bộ Xây dựng đạt 16,3%, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đạt 13,4%, Bộ Khoa học và Công nghệ đạt 6,9%; Liên minh Hợp tác xã Việt Nam chưa giải ngân.
Báo cáo của Bộ Tài chính cũng cho biết về một số bộ, địa phương có giá trị giải ngân lớn, trên 15.000 tỷ đồng gồm Bộ Quốc phòng với 34.400 tỷ đồng, Bộ Công an 32.300 tỷ đồng, Bộ Xây dựng 19.800 tỷ đồng. Trong nhóm địa phương, Hà Nội giải ngân 116.800 tỷ đồng, TP. Hồ Chí Minh 104.600 tỷ đồng, Hải Phòng 31.200 tỷ đồng, Hưng Yên 26.300 tỷ đồng, Tây Ninh 23.000 tỷ đồng, Đồng Nai 19.100 tỷ đồng, An Giang 16.800 tỷ đồng và Quảng Ninh 15.300 tỷ đồng.
Những con số này cho thấy yêu cầu thúc đẩy giải ngân không chỉ nằm ở việc tăng khối lượng thanh toán trong từng tuần, mà còn đòi hỏi các cơ quan, địa phương rà soát tiến độ thực hiện dự án, xử lý vướng mắc và phân bổ vốn phù hợp với khả năng triển khai. Trong bối cảnh đó, việc điều chỉnh cách chấm điểm giải ngân là một công cụ hỗ trợ đánh giá sát hơn tình hình thực tế, nhận diện những nơi thực hiện chậm để phục vụ công tác đôn đốc, tháo gỡ khó khăn và tham mưu điều hành vốn. Kết quả chấm điểm vì thế không chỉ phục vụ xếp loại, mà còn được đặt trong mối liên hệ với khả năng hoàn thành kế hoạch vốn của từng cơ quan, địa phương.
Bộ Tài chính vừa ban hành Văn bản số 16362/BTC-ĐTPT sửa đổi, bổ sung một số nội dung hướng dẫn phương án chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoach vốn đầu tư công. Theo đó, từ kỳ chấm điểm tháng 10/2026, Bộ Tài chính bổ sung điều kiện đối với mức xếp loại “Giải ngân rất tốt”. Đơn vị đạt vị trí xếp loại này phải đạt tổng điểm từ 90 trở lên, đồng thời có tỷ lệ giải ngân bằng hoặc cao hơn mức bình quân chung cả nước trong cùng kỳ. Trường hợp đạt từ 90 điểm nhưng tỷ lệ giải ngân thấp hơn bình quân chung sẽ được xếp loại “Giải ngân tốt”.
Chủ động nhận diện điểm nghẽn từ cơ sởĐể việc đánh giá tiến độ giải ngân phát huy tác dụng, khâu theo dõi tại từng đơn vị thực hiện có vai trò quan trọng. Bộ Tài chính đề nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng tiêu chí đánh giá cụ thể đối với đơn vị trực thuộc, chủ đầu tư và ban quản lý dự án. Qua đó, tiến độ triển khai được theo dõi thường xuyên, những khó khăn, vướng mắc được nhận diện, xác định trách nhiệm và đôn đốc xử lý. Yêu cầu đặt ra không chỉ là tổng hợp kết quả vào cuối kỳ, mà còn phải kịp thời phát hiện vấn đề trong quá trình thực hiện. Khi vướng mắc được chỉ rõ và trách nhiệm được xác định cụ thể, việc đôn đốc mới có địa chỉ, giải pháp xử lý mới sát thực tế. Đây cũng là cơ sở để các đơn vị rà soát tiến độ, nhu cầu vốn và khả năng thực hiện, hạn chế tình trạng kế hoạch vốn không phù hợp với yêu cầu triển khai dự án. |
Điểm đáng chú ý là kết quả chấm điểm không chỉ được sử dụng để xếp loại. Theo định hướng điều hành được nêu tại Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 về Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 9/2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với địa phương, từ kỳ chấm điểm chính thức tháng 10 này, Bộ Tài chính sử dụng kết quả đánh giá cùng tình hình thực hiện và khả năng hoàn thành kế hoạch vốn để tham mưu điều chỉnh kế hoạch năm 2026 và xây dựng kế hoạch năm 2027.
Cách tiếp cận này giúp nhận diện mức độ đáp ứng các tiêu chí, còn tỷ lệ giải ngân, tình hình triển khai và khả năng hoàn thành kế hoạch cung cấp thêm căn cứ để xem xét kết quả ấy trong bối cảnh cụ thể của từng đơn vị.
Theo Bộ Tài chính, đây chính là điểm có ý nghĩa đối với công tác thúc đẩy giải ngân. Nếu việc chấm điểm chỉ dừng ở xếp loại, tác dụng chủ yếu là phản ánh kết quả đã đạt được. Khi kết quả đánh giá được sử dụng cùng thông tin về tiến độ và khả năng hoàn thành kế hoạch vốn, nó có thể hỗ trợ cơ quan quản lý xác định những nơi cần tập trung đôn đốc, rà soát vướng mắc và xem xét việc bố trí vốn trong giai đoạn tiếp theo.
Tuy nhiên, chấm điểm không thể thay thế việc xử lý những nguyên nhân trực tiếp khiến dự án chậm triển khai. Tiến độ giải ngân còn phụ thuộc vào tình hình thực hiện dự án, thủ tục đầu tư, khả năng tổ chức thực hiện và việc bố trí vốn có phù hợp với nhu cầu, tiến độ hay không. Vì vậy, giá trị của kết quả đánh giá nằm ở việc cung cấp căn cứ để theo dõi, nhận diện vấn đề và phục vụ quyết định điều hành, chứ không phải bản thân điểm số có thể làm thay đổi tiến độ dự án.
Báo cáo của Bộ Tài chính cũng cho thấy đến ngày 8/10/2026, còn 12.826,5 tỷ đồng kế hoạch vốn chưa được phân bổ chi tiết, thuộc 6 cơ quan trung ương và 20 địa phương. Nguyên nhân gồm các dự án mới chưa hoàn thiện thủ tục đầu tư, dự án chưa nằm trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và một số nhiệm vụ tiếp tục hoàn thiện thủ tục phân bổ. Có trường hợp cơ quan, địa phương đề xuất giảm vốn do không có nhu cầu sử dụng hoặc chuyển sang đơn vị có nhu cầu.
Thực trạng này cho thấy, thúc đẩy giải ngân không chỉ là yêu cầu tăng tốc thanh toán ở những tháng cuối năm. Việc phân bổ vốn, tiến độ thực hiện dự án và khả năng sử dụng vốn cần được xem xét đồng thời. Nếu kế hoạch chưa được phân bổ chi tiết hoặc vốn bố trí không phù hợp với khả năng thực hiện, áp lực giải ngân khó có thể được giải quyết chỉ bằng việc đôn đốc các đơn vị.
Theo đó, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương xây dựng tiêu chí đánh giá đối với đơn vị trực thuộc, chủ đầu tư và ban quản lý dự án để theo dõi tiến độ, xác định khó khăn, vướng mắc và đôn đốc xử lý. Khi điều chỉnh kế hoạch vốn năm 2026 và xây dựng kế hoạch năm 2027, các đơn vị cần rà soát tình hình triển khai dự án, bảo đảm vốn bố trí phù hợp với tiến độ, nhu cầu và khả năng giải ngân.
Như vậy, điều chỉnh cách chấm điểm là một phần trong công tác theo dõi và điều hành kế hoạch đầu tư công, không phải giải pháp độc lập để xử lý mọi nguyên nhân chậm giải ngân. Đồng thời, kết quả đánh giá chỉ thực sự có ý nghĩa khi được sử dụng để nhìn rõ tiến độ thực hiện, nhận diện những điểm nghẽn và hỗ trợ quyết định về kế hoạch vốn.
Do đó, trong những tháng cuối năm, yêu cầu đặt ra vẫn là biến kế hoạch đã giao thành khối lượng thực hiện và thanh toán thực tế, đồng thời hạn chế tình trạng vốn chưa được phân bổ hoặc bố trí chưa sát với khả năng triển khai.
