Theo Chính phủ, việc sớm đầu tư ba dự án là cấp thiết nhằm hiện thực hóa chủ trương, định hướng của Đảng, đáp ứng nhu cầu vận tải, tháo gỡ điểm nghẽn, từng bước hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch; thu hẹp khoảng cách phát triển vùng miền, xóa đói giảm nghèo, bảo đảm quốc phòng, an ninh.
 |
| Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh trình bày tờ trình tại Quốc hội. Ảnh: Đức Thanh |
Các quốc lộ hiện hữu kết nối Sơn La, Lai Châu, Quảng Ngãi với trung tâm kinh tế vùng có quy mô nhỏ, tiêu chuẩn thấp, thường xuyên sạt lở vào mùa mưa lũ. Khi có đường cao tốc, thời gian di chuyển rút ngắn khoảng 50 - 60%, tạo điều kiện thu hút đầu tư, phát huy tiềm năng địa phương.
Chính phủ cho biết, tuyến Bảo Hà - Lai Châu góp phần bảo đảm hệ thống đường cao tốc bao phủ 34/34 địa phương. Tuyến Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên kết nối các đoạn cao tốc liền kề, bảo đảm nối thông tuyến Hà Nội - Phú Thọ - Sơn La - Điện Biên vào năm 2030-2031. Tuyến Quảng Ngãi - Kon Tum tạo trục Đông - Tây kết nối cao tốc Bắc - Nam phía Đông với cao tốc Bắc - Nam phía Tây, liên kết Tây Nguyên với hệ thống cảng biển phía Đông.
Chính phủ đề xuất quy mô bốn làn xe cao tốc, tốc độ thiết kế 80 - 100 km/h. Tổng diện tích đất chiếm dụng sơ bộ khoảng 4.583 ha, trong đó diện tích đề xuất chuyển đổi mục đích sử dụng rừng khoảng 1.155 ha; chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 19.056 tỷ đồng.
Các dự án đã nghiên cứu phương thức đối tác công tư, loại hợp đồng BOT. Tuy nhiên, theo tờ trình, với mức vốn nhà nước hỗ trợ khoảng 50 - 70% sơ bộ tổng mức đầu tư vẫn không xác định được thời gian hoàn vốn. Các tuyến đi qua khu vực miền núi, biên giới, điều kiện kinh tế rất khó khăn, là công trình thiết yếu, liên vùng, cần giảm chi phí vận tải. Vì vậy, Chính phủ đề xuất đầu tư công.
Sơ bộ tổng mức đầu tư 3 dự án khoảng 162.393 tỷ đồng, gồm ngân sách trung ương khoảng 158.342 tỷ đồng, ngân sách địa phương khoảng 4.051 tỷ đồng. Trong đó, Lai Châu bố trí 2.004 tỷ đồng, Quảng Ngãi 2.047 tỷ đồng để bố trí khoảng 50% chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại hai địa phương.
Chính phủ dự kiến cân đối khoảng 119.398 tỷ đồng vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026 - 2030, bảo đảm đủ vốn để cơ bản hoàn thành năm 2030. Các dự án chuẩn bị đầu tư năm 2026 - 2027; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và khởi công năm 2027; đưa vào khai thác năm 2031.
Để triển khai các dự án, Chính phủ đề xuất 5 nhóm chính sách đặc biệt về thẩm quyền điều chỉnh chủ trương đầu tư; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; chỉ định thầu; điều chỉnh quy hoạch; bãi đổ chất thải rắn xây dựng.
Thẩm tra các dự án, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí về sự cần thiết đầu tư nhằm tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng, tăng cường kết nối liên vùng, mở rộng không gian phát triển.
Với cao tốc Bảo Hà - Lai Châu, đoạn Bảo Hà - Tân Phong, dự án trước mắt đầu tư khoảng 119 km qua Lào Cai và Lai Châu, quy mô bốn làn xe hoàn chỉnh. Sơ bộ tổng mức đầu tư 50.990 tỷ đồng, gồm 48.986 tỷ đồng ngân sách trung ương và 2.004 tỷ đồng ngân sách Lai Châu.
 |
| Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày báo cáo thẩm tra. Ảnh: Đức Thanh |
Ủy ban đề nghị làm rõ lộ trình đầu tư đoạn còn lại đến cửa khẩu Ma Lù Thàng; xử lý chồng lấn với quy hoạch các mỏ khoáng sản; tiếp tục tối ưu hướng tuyến, giảm tác động đến rừng tự nhiên, khu bảo tồn. Do cầu, hầm chiếm khoảng 31% chiều dài tuyến, cơ quan thẩm tra đề nghị cần kiểm soát rủi ro địa chất, thủy văn, làm rõ năng lực cơ quan chủ quản.
Đồng thời, tính đúng, tính đủ chi phí, Chính phủ chịu trách nhiệm về tổng mức đầu tư, suất đầu tư, hiệu quả đầu tư, “không để thi công rồi mới điều chỉnh tổng mức đầu tư”, báo cáo thẩm tra nêu rõ.
Đối với cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum dài khoảng 132 km, Chính phủ đề xuất quy mô bốn làn xe, sơ bộ tổng mức đầu tư cả hai giai đoạn 48.283 tỷ đồng. Cơ quan thẩm tra đánh giá đây là tuyến huyết mạch, tối ưu hóa hiệu quả chuỗi hành lang kinh tế Tây Nguyên - Quảng Ngãi - Dung Quất.
Dự án dự kiến chuyển mục đích sử dụng khoảng 709 ha rừng, trong đó 405 ha rừng tự nhiên. Nhiều ý kiến đề nghị tối ưu phương án thiết kế, giảm thiểu tối đa diện tích rừng tự nhiên phải chuyển mục đích, nhất là rừng phòng hộ đầu nguồn; bảo đảm kinh phí, quỹ đất trồng rừng thay thế.
Ủy ban cũng đề nghị làm rõ phương án bố trí phần vốn còn thiếu, bảo đảm tiến độ, hiệu quả đầu tư, không ảnh hưởng khả năng cân đối vốn cho nhiệm vụ, dự án cấp thiết khác; đồng thời đề nghị rà soát, chịu trách nhiệm về tính chính xác, đầy đủ, thống nhất của hồ sơ.
Với cao tốc Mộc Châu - Sơn La - Điện Biên, địa phận Sơn La, nhiều ý kiến tán thành quy mô bốn làn xe hoàn chỉnh, tốc độ thiết kế 80 km/h. Ủy ban đề nghị khảo sát địa chất chi tiết, đánh giá kỹ hiện tượng karst, đứt gãy và điều kiện thủy văn tại lòng chảo Sơn La, bảo đảm an toàn khai thác, khả năng tiêu thoát lũ.
Dự án dự kiến sử dụng khoảng 2.230 ha đất, ảnh hưởng khoảng 4.968 hộ gia đình và 32 tổ chức; khoảng 920 hộ phải tái định cư tập trung. Cơ quan thẩm tra yêu cầu bảo đảm hạ tầng thiết yếu, tạo sinh kế bền vững, điều kiện sống nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ.
Đối với đề xuất sử dụng 100% vốn ngân sách trung ương, Ủy ban đề nghị bảo đảm tính khả thi của phương án bố trí vốn, nhất là sau năm 2030; làm rõ tiến độ khai thác năm 2031 và căn cứ phân chia 8 dự án thành phần.
Về cơ chế đặc biệt cho các dự án, cơ quan thẩm tra đề nghị xác định rõ phạm vi, điều kiện, trách nhiệm thực hiện; cân nhắc kỹ đề xuất chỉ định thầu. Các gói thầu đủ điều kiện cạnh tranh cần thực hiện đấu thầu; chỉ chỉ định thầu trong trường hợp đặc biệt, thực sự cần thiết, đáp ứng đầy đủ điều kiện pháp luật, bảo đảm công khai, minh bạch và hiệu quả sử dụng vốn nhà nước./.
