Tại cuộc tọa đàm Từ “Made in Vietnam” đến “Made in CPTPP”: Tái cấu trúc nguồn cung để đáp ứng xuất xứ và tăng sức chống chịu" do Tạp chí Công thương tổ chức ngày 2/10, bà Trần Thanh Bình - Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa - Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) cho biết, bắt đầu từ năm 2019, khi Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) có hiệu lực, tỷ lệ tận dụng C/O mới chỉ đạt 2% tổng kim ngạch Việt Nam xuất khẩu sang khối CPTPP. Lý do thời điểm đó chỉ có Canada và Mexico chấp nhận và sử dụng mẫu C/O (giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa) này. Đến năm 2025, tỷ lệ tận dụng C/O đã lên 10%, đạt hơn 6 tỷ USD kim ngạch.
Giai đoạn 2019 - 2025, tỷ lệ tận dụng C/O (giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa) tăng bình quân 1 - 2% mỗi năm, gấp khoảng 4 lần so với thời điểm bắt đầu thực thi Hiệp định.
Với một khu vực địa lý xa xôi và cam kết mở bao gồm cả 4 châu lục so với các FTA khác, đây là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam hưởng ưu đãi và tận dụng thực sự. Xuất khẩu sang CPTPP không chỉ mang tính thương hiệu mà đã có sự hiện diện thực tế của các sản phẩm từ nông sản, dệt may, da giày. Những thị trường như Mexico, Chile, Canada trước đây chỉ biết sản phẩm Việt Nam qua thông tin mơ hồ thì nay hàng hóa gắn nhãn “Made in Vietnam” kèm C/O đã hiện diện tại đây. Đó là minh chứng cho bước tiến thực sự của doanh nghiệp.
| Cùng với dệt may thì sắt thép và một nhóm hàng đáng ghi nhận là mây tre đan và thủ công mỹ nghệ - những sản phẩm từ bàn tay người nông dân đã xuất khẩu thành công sang các thị trường CPTPP. |
Từ thực tế của ngành dệt may, ông Trương Văn Cẩm - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam thông tin, đối với ngành dệt may, CPTPP trước hết tạo cơ hội khai thác một thị trường rất tiềm năng.
Các nước trong khối chiếm khoảng 14,4% GDP toàn cầu, 22,2% thương mại toàn cầu và khoảng 600 triệu dân với mức sống cao. Đây là một thị trường xuất khẩu đầy tiềm năng.
Bên cạnh đó, CPTPP tạo điều kiện cho doanh nghiệp tận dụng ưu đãi thuế quan vì mức thuế giảm rất nhanh và sâu, nếu tận dụng được thuế quan thì doanh nghiệp có thể nâng cao hiệu quả sản phẩm xuất khẩu. Tuy nhiên, ngoại trừ Nhật Bản, Australia và Malaysia, các nước còn lại trong CPTPP hầu như không sản xuất và xuất khẩu nguyên phụ liệu.
 |
| Chủ động nguồn cung, khai thác sâu CPTPP. Ảnh minh họa |
CPTPP hiện có 12 thành viên, gồm Việt Nam, Australia, Brunei, Canada, Chile, Malaysia, Nhật Bản, Mexico, New Zealand, Peru, Singapore và Vương quốc Anh. Năm 2026, Việt Nam đảm nhiệm vai trò Chủ tịch CPTPP.
Ông Ngô Chung Khanh - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công thương) chia sẻ, Việt Nam với vai trò Chủ tịch CPTPP năm 2026, đang thúc đẩy kết nối chuỗi cung ứng và tăng liên kết doanh nghiệp trong nội khối, đồng thời phối hợp với Canada thúc đẩy đối thoại CPTPP-EU.
Tại SOM3 năm 2026, Việt Nam lần đầu tổ chức diễn đàn và kết nối doanh nghiệp, hướng tới coi CPTPP không chỉ là thị trường tiêu thụ mà còn là nguồn cung nguyên liệu cho doanh nghiệp Việt Nam.
Thực tế hiện nay cho thấy, điểm nghẽn của doanh nghiệp không chỉ nằm ở thị trường mà còn ở khả năng kiểm soát nguồn nguyên liệu và hồ sơ xuất xứ.
Bà Trần Thanh Bình nhấn mạnh, đáp ứng quy tắc xuất xứ không phải việc riêng của doanh nghiệp xuất khẩu mà cần một hệ sinh thái cung cấp nguyên phụ liệu, doanh nghiệp liên kết và các cơ quan, tổ chức cấp C/O. Nếu không kiểm soát được nguồn nguyên liệu đầu vào và dữ liệu liên quan, doanh nghiệp sẽ khó chứng minh hàng hóa đáp ứng tiêu chí xuất xứ khi cần.
Vì vậy, yêu cầu đặt ra trước hết là doanh nghiệp phải chủ động xây dựng hồ sơ, dữ liệu về nguyên liệu và quá trình sản xuất theo hướng minh bạch, có khả năng truy xuất. Đây cũng là cơ sở để doanh nghiệp linh hoạt hơn khi nguồn cung thay đổi...
Đối với những ngành phụ thuộc lớn vào nguyên phụ liệu nhập khẩu như dệt may, doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các cơ sở cung ứng hoặc nguồn nguyên liệu phù hợp từ các nước có khả năng đáp ứng yêu cầu CPTPP. Khi chuỗi cung ứng được tổ chức lại, doanh nghiệp vừa giảm rủi ro thiếu nguyên liệu, vừa có thể tận dụng các quy tắc cộng gộp để đáp ứng xuất xứ.
Cùng với nguyên liệu là yêu cầu về dữ liệu. Theo bà Bình, khi các chuỗi liên kết được hình thành, cần có cả “chuỗi” về hồ sơ, dữ liệu và thông tin, trên cả không gian mạng và hệ thống dữ liệu điện tử. Đây sẽ là nền tảng để doanh nghiệp chủ động hơn trong chứng minh xuất xứ, thay vì chỉ hoàn thiện hồ sơ khi phát sinh nhu cầu cấp C/O.
Để mở rộng xuất khẩu sang các thị trường CPTPP, ông Trần Minh Hiếu - Tổng giám đốc Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại TNG cũng khuyến nghị doanh nghiệp dệt may chủ động xây dựng dữ liệu về nguồn nguyên liệu, đánh giá khả năng đáp ứng quy tắc xuất xứ ngay từ khâu phát triển sản phẩm và chào giá. Đồng thời, cần hình thành quan hệ hợp tác dài hạn, ổn định với các nhà cung cấp nguyên phụ liệu đạt chuẩn, bởi tính ổn định của nguồn cung có ý nghĩa quyết định đến khả năng đáp ứng đơn hàng.
| CPTPP là một trong những hiệp định đầu tiên đưa ra yêu cầu tiến tới cơ chế doanh nghiệp tự chứng nhận đủ điều kiện về xuất xứ. Bộ Công thương đang xây dựng nghị định thay thế Nghị định số 31/2018/NĐ-CP, trong đó đề xuất cơ chế cho doanh nghiệp xuất khẩu đủ điều kiện tự chứng nhận xuất xứ. Theo cam kết CPTPP, năm 2029 Việt Nam sẽ phải triển khai cơ chế này. Khi đó, doanh nghiệp đủ điều kiện có thể tự xác định hàng hóa của mình đáp ứng quy tắc xuất xứ để được hưởng ưu đãi, thay vì phải đến cơ quan, tổ chức cấp C/O để xin cấp như hiện nay. |
