Vốn đã phân bổ gần hết, kết quả giải ngân vẫn chưa như kỳ vọng

Theo báo cáo của Bộ Tài chính, Thủ tướng Chính phủ đã giao kế hoạch đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước năm 2026 lên tới 1.013.443,4 tỷ đồng, tăng 22,7% so với năm 2025 và là mức cao nhất từ trước đến nay.

Đến hết tháng 5/2026, các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã phân bổ chi tiết khoảng 990.711 tỷ đồng, tương đương 97,8% kế hoạch vốn được giao. Số vốn chưa phân bổ chỉ còn hơn 22.700 tỷ đồng, chiếm khoảng 2,2%.

Có thể thấy, điểm nghẽn lớn của năm nay không còn nằm ở khâu giao kế hoạch vốn như những năm trước, mà đang chuyển dần sang khâu tổ chức thực hiện và giải ngân.

Tính đến ngày 31/5/2026, giải ngân kế hoạch vốn năm 2026 đạt 219.358,8 tỷ đồng, bằng 21,6% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. So với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ giải ngân tương đương, nhưng giá trị tuyệt đối tăng thêm hơn 34.800 tỷ đồng.

Cuộc đua tăng tốc giải ngân vốn đầu tư công bước vào giai đoạn quyết định. Ảnh minh họa

Tuy nhiên, với quy mô kế hoạch vốn rất lớn, kết quả này đồng nghĩa vẫn còn 794,1 nghìn tỷ đồng cần được giải ngân. Như vậy, từ nay đến cuối năm, bình quân mỗi tháng phải giải ngân khoảng 113,4 nghìn tỷ đồng, trong khi kết quả giải ngân trong tháng 5 tuy duy trì tốc độ ổn định, chưa cho thấy sự tăng tốc rõ nét tại nhiều bộ, ngành và địa phương. Đây là áp lực chưa từng có đối với các chủ đầu tư, ban quản lý dự án và chính quyền địa phương.

Tính đến hết tháng 5, có 8 bộ, ngành và 15 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt từ mức bình quân chung của cả nước trở lên. Ngược lại, vẫn còn 27 bộ, ngành và 19 địa phương giải ngân dưới mức bình quân chung.

Đáng chú ý, có 12 bộ, ngành có tỷ lệ giải ngân dưới 1% hoặc chưa thực hiện giải ngân, gồm Kiểm toán Nhà nước, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Văn phòng Quốc hội, Văn phòng Trung ương Đảng, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Thanh tra Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Đài Truyền hình Việt Nam, Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Liên minh Hợp tác xã Việt Nam.

Nhiều điểm nghẽn quen thuộc vẫn chưa được tháo gỡ

Báo cáo của Bộ Tài chính cho thấy, những khó khăn ảnh hưởng tới giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 phần lớn vẫn là các vấn đề đã tồn tại trong nhiều năm.

Nổi bật là tình trạng thiếu hụt cục bộ nguồn vật liệu xây dựng thông thường như cát đắp nền, đất đắp và đá xây dựng tại nhiều địa phương. Mặc dù năng lực sản xuất xi măng, vật liệu xây dựng cơ bản đáp ứng nhu cầu, nhưng việc đưa các mỏ vật liệu vào khai thác vẫn gặp nhiều vướng mắc liên quan đến cấp phép, nâng công suất, giải phóng mặt bằng, bến bãi và yêu cầu môi trường.

Cùng với đó, giá xăng dầu và chi phí vận chuyển tiếp tục biến động mạnh. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, tác động từ xung đột kéo dài tại Trung Đông đang làm gia tăng rủi ro đối với mặt bằng giá vật liệu xây dựng. Nhiều nhà thầu chịu áp lực chi phí lớn trong khi giá trị hợp đồng chưa được điều chỉnh kịp thời, dẫn đến tình trạng thi công cầm chừng, thậm chí xin trả lại dự án.

Một điểm nghẽn khác tiếp tục xuất hiện là công tác giải phóng mặt bằng. Nhiều dự án vẫn gặp vướng mắc trong xác định nguồn gốc đất, xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ tái định cư hoặc di dời hạ tầng kỹ thuật, khiến tiến độ thi công bị ảnh hưởng.

Bên cạnh đó, không ít dự án vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục đầu tư, điều chỉnh hồ sơ, xử lý các vấn đề liên quan đến đất đai, môi trường và quy hoạch. Điều này khiến khối lượng nghiệm thu và thanh toán trong các tháng đầu năm chưa cao.

Đáng chú ý, bên cạnh những khó khăn quen thuộc, năm 2026 còn xuất hiện một số thách thức mới phát sinh trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Cụ thể, tại một số xã, phường mới hình thành sau sắp xếp đơn vị hành chính, lực lượng cán bộ phụ trách đầu tư công còn thiếu do điều động công tác hoặc thực hiện tinh giản biên chế. Nhiều cán bộ phải kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ cùng lúc, ảnh hưởng nhất định đến công tác quản lý và triển khai dự án.

Quyết liệt hoàn thành mục tiêu giải ngân 100%

Để phấn đấu giải ngân toàn bộ kế hoạch vốn được giao trong năm 2026, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, cơ quan trung ương và địa phương tập trung triển khai quyết liệt các nhiệm vụ, giải pháp đã được Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo.

Cụ thể, các địa phương cần khẩn trương rà soát, hoàn thành quy hoạch các mỏ vật liệu trong quý II/2026 nhằm bảo đảm nguồn cung cho các dự án đầu tư công. Bộ Xây dựng tiếp tục theo dõi sát diễn biến thị trường vật liệu xây dựng, tăng cường quản lý giá, nghiên cứu cơ chế điều phối nguồn cung liên vùng và các giải pháp sử dụng vật liệu thay thế nhằm giảm áp lực thiếu hụt nguồn cung.

Đối với công tác giải phóng mặt bằng, các địa phương cần tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, bảo đảm có mặt bằng sạch để triển khai dự án, không để xảy ra tình trạng dự án chờ mặt bằng.

Bộ Tài chính cũng nhấn mạnh yêu cầu siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong quản lý đầu tư công; xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân thiếu trách nhiệm, gây chậm trễ trong phân bổ vốn, thực hiện dự án và giải ngân vốn đầu tư công. Đồng thời, có giải pháp bố trí đủ đội ngũ cán bộ có năng lực chuyên môn tại các xã, phường mới sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Cùng với đó, các bộ, ngành tiếp tục rà soát những vướng mắc về cơ chế, chính sách liên quan đến đất đai, xây dựng, môi trường, khoa học công nghệ và chuyển đổi số để kịp thời đề xuất cấp có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ, tạo điều kiện thúc đẩy giải ngân trong những tháng cuối năm.

Có thể thấy, trong bối cảnh khối lượng vốn còn lại rất lớn, khả năng tăng tốc trong quý III và quý IV sẽ là yếu tố quyết định đối với hiệu quả giải ngân vốn đầu tư công năm 2026, qua đó góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế theo các nghị quyết của Đảng, Quốc hội và Chính phủ.