Sáng 28/8, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thảo luận về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tạo “tổ ấm” cho “chim sẻ” sinh sống và lớn mạnh

Thảo luận tại phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất về sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, đồng tình đổi tên thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đánh giá cao vai trò, ý nghĩa của dự thảo Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải cho rằng, với hơn 98% số doanh nghiệp là nhỏ và vừa, chính sách dành cho khu vực này vì thế mang ý nghĩa xã hội sâu sắc, góp phần bảo đảm việc làm, ổn định xã hội, giữ gìn an ninh, trật tự và hỗ trợ các lĩnh vực khác phát triển.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn

“Nếu các địa phương vẫn có chính sách trải thảm đỏ để đón đại bàng, thì đây là những con chim sẻ mà chúng ta phải tạo tổ ấm để chim sẻ có thể sinh sống, phát triển và lớn mạnh” - bà Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh.

Theo Phó Tổng Thư ký Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Đậu Anh Tuấn, việc đổi tên Luật mang một thông điệp rất quan trọng, thể hiện sự quan tâm đầy đủ hơn tới quá trình phát triển của khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Các chính sách được thiết kế trong Luật được đại diện VCCI đánh giá là “hữu ích, thiết thực và có định hướng thị trường”, chẳng hạn chính sách hỗ trợ theo voucher. Theo ông Đậu Anh Tuấn, đây là cách thúc đẩy sự phát triển của thị trường thay vì Nhà nước trực tiếp đào tạo. Nếu được thông qua, đạo luật này “là món quà lớn cho cộng đồng doanh nghiệp siêu nhỏ”, mang ý nghĩa an sinh xã hội và tạo ra nhiều hiệu ứng tích cực đối với xã hội.

Để hoàn thiện dự thảo, Chủ nhiệm Nguyễn Thanh Hải đề nghị bổ sung chuỗi số liệu về kết quả tác động sau hỗ trợ, gồm năng suất, doanh thu, việc làm, mức độ chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, khả năng tiếp cận vốn, tỷ lệ tồn tại và khả năng tham gia chuỗi giá trị. Đây sẽ là căn cứ để đánh giá tính khả thi và theo dõi hiệu quả thi hành Luật.

Về phương thức hỗ trợ, ông Đậu Anh Tuấn đề nghị ưu tiên những chính sách có thể thực hiện ngay sau khi Luật được ban hành; tránh tình trạng chính sách có mục tiêu tốt nhưng thiếu bộ máy, nguồn lực và động lực thực hiện, khiến số doanh nghiệp thực tế được thụ hưởng rất ít.

Bên cạnh đó, một số ý kiến đề nghị dự thảo cần hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận công bằng hơn với dịch vụ công, các dự án và hoạt động mua sắm công; đơn giản hóa thủ tục chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp; nghiên cứu thủ tục phá sản, giải thể rút gọn để doanh nghiệp có thể rút lui khỏi thị trường thuận tiện hơn.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. Ảnh: Quochoi.vn

Tháo gỡ rào cản tín dụng là điểm đột phá then chốt

Phát biểu chỉ đạo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đánh giá cao Bộ Tài chính đã chuẩn bị dự thảo Luật trong thời gian ngắn và thống nhất tên gọi Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Đối với việc dự thảo mở rộng đối tượng ưu tiên, Chủ tịch Quốc hội đánh giá là phù hợp và tích cực, song cũng lưu ý ngưỡng 400 tỷ đồng vẫn có thể lọt một số doanh nghiệp đã có năng lực cạnh tranh tốt vào diện hỗ trợ, “làm loãng nguồn lực”. Tiêu chí lao động có thể chưa phản ánh đúng doanh nghiệp công nghệ cao, ít người nhưng doanh thu lớn, giá trị gia tăng cao.

Về khơi thông nguồn lực tài chính, tín dụng, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, đây là “điểm đột phá then chốt”, bởi rào cản lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay là tiếp cận vốn. Việc cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị, tài sản vô hình, quyền sở hữu trí tuệ và tài sản số cần có khung định giá rõ ràng cùng cơ chế chia sẻ rủi ro từ Quỹ Bảo lãnh tín dụng.

Chủ tịch Quốc hội cũng đánh giá việc cấp phiếu hỗ trợ từ ngân sách để doanh nghiệp chủ động lựa chọn đơn vị tư vấn, đào tạo, chuyển đổi số là điểm đổi mới tư duy rõ nét. Tuy nhiên, cần kiểm soát nguy cơ gian lận, chất lượng dịch vụ không đồng đều giữa các địa phương; xây dựng hệ thống đánh giá độc lập, công khai danh sách nhà cung cấp đạt chuẩn và cơ chế khiếu nại nhanh.

Cùng với đó, cần quy định cơ chế đánh giá tác động định kỳ 3 năm một lần; xây dựng khung pháp lý cho việc thế chấp tài sản vô hình và cấp tín dụng; ưu tiên nguồn lực và chỉ tiêu đánh giá kết quả thực hiện cho địa phương khó khăn…

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đã làm rõ nhiều vấn đề được nêu. Về tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ trưởng cho biết, dự thảo được thiết kế theo hướng thông thoáng hơn và giao Chính phủ quy định chi tiết. Theo đó, tiêu chí thứ nhất là số lao động bình quân dưới 300 người; doanh nghiệp lựa chọn thêm một trong hai tiêu chí là doanh thu dưới 400 tỷ đồng hoặc nguồn vốn dưới hoặc bằng 150 tỷ đồng.

Dự thảo đang thiết kế 11 chính sách hỗ trợ, gồm 10 chính sách hỗ trợ chung và một chính sách cụ thể dành riêng cho doanh nghiệp do phụ nữ, người dân tộc thiểu số miền núi và người khuyết tật làm chủ.

Sẽ có chính sách hỗ trợ lãi suất 2% cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Đối với điểm nghẽn về vốn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98,4% tổng số doanh nghiệp cả nước, nhưng tỷ lệ tiếp cận dư nợ tín dụng chỉ khoảng 19 - 20%.

Mức tiếp cận này thấp do doanh nghiệp nhỏ và vừa phần lớn mới thành lập, quy mô nhỏ, uy tín chưa cao, không có hoặc có rất ít tài sản thế chấp. Vì vậy, cần phải tháo gỡ điểm nghẽn này. “Chính phủ sẽ ban hành chính sách hỗ trợ lãi suất 2% cho doanh nghiệp nhỏ và vừa khi tham gia các lĩnh vực sinh thái tuần hoàn” - Bộ trưởng cho hay.

Về thực trạng các quỹ hỗ trợ, Bộ trưởng cho biết, hiện có Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Trung ương và các Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa tại địa phương. Trong số 24 quỹ địa phương, chỉ còn 19 quỹ hoạt động và tình hình hoạt động không thực sự hiệu quả.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tại phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Phân tích nguyên nhân, Bộ trưởng nhấn mạnh, khi cơ quan cho vay không kiểm soát được dòng tiền của đối tượng đi vay, thì không thể kiểm soát và thu hồi nợ. Các ngân hàng thương mại cho vay hiệu quả do có tài sản bảo đảm, kiểm soát được dòng tiền, doanh thu và chi phí của doanh nghiệp. Trong khi đó, các quỹ tài chính không có hệ thống quản lý dòng tiền này.

Sau 13 năm hoạt động, tổng doanh số bảo lãnh của các Quỹ Bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa đạt 43.000 tỷ đồng, với 2.100 hợp đồng bảo lãnh cho khoảng 1.000 doanh nghiệp.

Cũng sau 13 năm hoạt động, Quỹ Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa mới giải ngân cho vay khoảng 1.400 tỷ đồng, đã thu hồi 1.156 tỷ đồng để tiếp tục quay vòng. Với kết quả hoạt động như vậy, Bộ trưởng cho rằng, sẽ phải tính toán, nghiên cứu phương án mới hiệu quả hơn cho các quỹ này.

Về thuế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, Thủ tướng Chính phủ đang chỉ đạo quyết liệt việc rà soát, cắt giảm thủ tục hành chính về thuế và hải quan, rút ngắn thời gian tuân thủ, giảm chi phí cho doanh nghiệp.

Sau khi Luật được ban hành, Bộ Tài chính sẽ hướng dẫn cụ thể theo hướng doanh nghiệp có doanh thu dưới 10 tỷ đồng được nộp thuế theo phương pháp đơn giản, tính thuế theo tỷ lệ phần trăm trực tiếp trên doanh thu. Qua phối hợp khảo sát thực tế cùng VCCI và các hiệp hội doanh nghiệp, Bộ Tài chính nhận thấy phương án này cơ bản đáp ứng yêu cầu của cộng đồng doanh nghiệp.

Tiếp thu ý kiến về trách nhiệm của địa phương, Bộ trưởng cho rằng, khi quy định cơ chế hỗ trợ phải nghiên cứu thiết lập các tiêu chí KPI cụ thể, gắn với trách nhiệm của từng địa phương. Dự thảo sẽ thiết kế tiêu chí đánh giá cụ thể đối với HĐND, UBND cấp tỉnh và cấp xã trong tổ chức hỗ trợ doanh nghiệp.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu đầy đủ các ý kiến, nhằm xây dựng một đạo luật đáp ứng kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp và yêu cầu quản lý trong điều kiện mới./.