Sáng 20/8, các đại biểu Quốc hội đã thảo luận tại hội trường về việc tích hợp 4 chương trình mục tiêu quốc gia thành 1 Chương trình mục tiêu quốc gia.

Tích hợp chương trình là “khát khao, mong mỏi ở cơ sở”

Qua thảo luận, các đại biểu đánh giá rất cao sự chuẩn bị kỹ lưỡng của Chính phủ, trong một thời gian ngắn nhưng đã chuẩn bị bộ hồ sơ đầy đủ, có chất lượng, bám sát chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền để trình Quốc hội xem xét.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng và các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Tán thành rất cao với việc tích hợp bốn chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa; y tế; giáo dục; xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, nhiều đại biểu đánh giá đây là công tác đột phá trong xây dựng pháp luật. Có đại biểu cho rằng chủ trương này phù hợp với “khát khao, mong mỏi ở cơ sở”.

Bên cạnh đó, các đại biểu cũng đóng góp nhiều ý kiến để đảm bảo việc tích hợp đạt kết quả thực chất, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực và đưa kết quả đến được với từng người dân. Nhiều đại biểu đề nghị việc tích hợp phải đảm bảo không thay đổi, không thu hẹp về mục tiêu, phạm vi, đối tượng, mức độ ưu đãi.

Phát biểu tiếp thu, giải trình tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc tích hợp này “không thay đổi, không thu hẹp về mục tiêu, phạm vi, đối tượng, mức độ ưu đãi”.

Nội dung thay đổi là phương thức tổ chức thực hiện, nhằm sử dụng hiệu quả nhất nguồn lực của Nhà nước và nguồn lực của nhân dân, theo đúng tinh thần Nghị quyết, Kết luận 18 của Ban Chấp hành Trung ương.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn trình bày tại phiên họp. Ảnh: Đức Thanh

Về nguồn lực, Bộ trưởng cho biết vẫn nguồn lực của bốn chương trình vẫn giữ nguyên theo Quốc hội quyết định, với tổng số tiền 808.558 tỷ đồng. Trong đó, nguồn vốn Trung ương hỗ trợ là 345.000 tỷ đồng, địa phương đối ứng 395.392 tỷ đồng và các cấu phần khác.

Đối với mức độ phân bổ và ưu đãi, đa số đại biểu thống nhất cao với phương thức triển khai từ trước đến nay. Theo đó, ngân sách trung ương sẽ hỗ trợ các địa phương không tự cân đối ngân sách hoặc có cân đối nhưng không điều tiết về ngân sách trung ương.

“Mức phân bổ và hỗ trợ từ Trung ương theo nguyên tắc căn cứ vào mức độ khó khăn, căn cứ vào khoảng cách giữa hiện trạng và mục tiêu đặt ra. Trong đó có ưu tiên đánh giá về tiến độ giải ngân, hiệu quả sử dụng vốn, và đặc biệt trong dự thảo nghị quyết cũng khẳng định là đặc biệt ưu đãi đối với đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi”, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn giải trình.

Tích hợp hơn 50 văn bản hướng dẫn vào một Nghị quyết

Trước ý kiến của các đại biểu về mô hình quản lý sau khi hợp nhất, Bộ trưởng cho biết ngày 27/6/2026, Thủ tướng Chính phủ đã Quyết định 1158 thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia do Thủ tướng đứng đầu, với sự tham gia đầy đủ của các bộ, ngành liên quan.

Theo Bộ trưởng, việc thành lập Ban Chỉ đạo quốc gia thể hiện quyết tâm chính trị rất cao của Chính phủ đối với việc chỉ đạo thực hiện chương trình. Cơ quan thường trực được đặt tại Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Văn phòng điều phối trung ương, theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ, sẽ lựa chọn những chuyên gia, cán bộ có đủ trình độ, đủ tâm, đủ tầm để tham gia nhằm bảo đảm điều phối thông suốt, liên thông giữa các bộ, ngành và địa phương, Bộ trưởng cho biết.

Thủ tướng cũng yêu cầu ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin trong điều phối chương trình. Theo Bộ trưởng, đây cũng là kinh nghiệm rút ra từ quá trình thực hiện các chương trình trước đây. Trong quá trình triển khai từ cơ sở, khi phát sinh nhiều khó khăn, vướng mắc, một số địa phương đã có sáng kiến thành lập diễn đàn trực tuyến và phân công cơ quan trực tiếp theo dõi để kịp thời giải quyết, hướng dẫn.

Giải trình băn khoăn của đại biểu về việc bảo đảm chương trình được triển khai liên tục, không bị gián đoạn, Bộ trưởng cho biết Thủ tướng đã chỉ đạo chuẩn bị ngay các điều kiện cần thiết.

Ngay sau khi Quốc hội ban hành nghị quyết thống nhất chủ trương đầu tư chương trình mục tiêu quốc gia, Chính phủ sẽ ban hành nghị quyết trên cơ sở tích hợp hơn 50 văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành liên quan vào một văn bản duy nhất.

Toàn cảnh phiên họp. Ảnh: Quochoi.vn

Sau khi nghị quyết được ban hành, Thủ tướng sẽ chỉ đạo tổ chức một hội nghị toàn quốc để quán triệt, triển khai nghị quyết của Quốc hội và nghị quyết của Chính phủ, trong đó phân công, phân nhiệm rất cụ thể cho từng bộ, ngành.

Về điều kiện chuyển tiếp, Bộ trưởng cho biết dự thảo đã ghi rõ việc triển khai dự toán năm 2026 tiếp tục thực hiện và quyết toán theo quy định hiện hành. Thủ tướng cũng đã chỉ đạo xây dựng dự toán năm 2027 theo quy định hiện hành. Bộ Tài chính có trách nhiệm tổng hợp nguồn lực, báo cáo Thủ tướng, báo cáo Quốc hội phân bổ và triển khai kịp thời để bảo đảm chương trình không bị gián đoạn.

Nghiên cứu sự cần thiết duy trì chương trình mục tiêu quốc gia

Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho hay, qua thảo luận tổ có ý kiến băn khoăn rằng đã đến lúc cần đánh giá, xem xét lại có cần thiết phải tiếp tục duy trì chương trình mục tiêu quốc gia hay không, trong bối cảnh thực hiện Kết luận 18, quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp với yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ.

“Mục tiêu của chúng ta là dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, và tất cả các khoản chi ngân sách đều phục vụ mục tiêu này, nay đã phân cấp mạnh cho địa phương rồi thì liệu có còn cần nữa?” - Bộ trưởng nêu lại vấn đề được đại biểu đặt ra. Đối với nội dung này, Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu để báo cáo cơ quan có thẩm quyền vào thời điểm thích hợp.

Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia thể hiện sự ưu việt của chế độ, sự quan tâm của Đảng và Nhà nước đối với địa bàn khó khăn, đồng bào dân tộc và người yếu thế.

Bên cạnh chương trình, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ cũng đã chỉ đạo quyết liệt nhiều giải pháp để người nghèo, người khó khăn tự vươn lên làm chủ, cải thiện cuộc sống cả về vật chất lẫn tinh thần, với phương châm “cho cần câu chứ không cho con cá”.

Đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh, Chính phủ cũng đã chỉ đạo các giải pháp khuyến khích hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp vừa và nhỏ vươn lên, trong đó có chính sách ưu đãi về miễn, giảm thuế. “Sắp tới, chúng tôi sẽ tiếp tục báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và báo cáo Quốc hội về việc miễn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp cho hộ cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đồng thời, chúng tôi cũng cải tiến để giảm chi phí tuân thủ, giảm chi phí nộp thuế để người dân và doanh nghiệp an tâm sản xuất kinh doanh”, Bộ trưởng cho biết.

Trong lĩnh vực y tế, giáo dục, Thủ tướng cũng vừa chỉ đạo Bộ Tài chính khẩn trương nghiên cứu, báo cáo việc miễn, giảm thuế đối với các cơ sở cung cấp suất ăn cho trường học và bệnh viện, nhằm tạo điều kiện nâng cao chất lượng bữa ăn cho học sinh, sinh viên và người bệnh.

Như vậy, “Chương trình mục tiêu quốc gia chỉ là một trong tổng thể các giải pháp mà Đảng và Nhà nước chỉ đạo thực hiện nhằm không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đặc biệt là những người yếu thế, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau” - Bộ trưởng nhấn mạnh.