PV: Thưa bà, qua thực tiễn theo dõi doanh nghiệp, đâu là những điểm yếu đáng chú ý trong quản trị công ty hiện nay, đặc biệt về minh bạch thông tin và trách nhiệm của Hội đồng quản trị?

Bà Hà Thu Thanh

Bà Hà Thu Thanh: Trước hết, cần nhìn nhận mối quan hệ giữa quản trị công ty và chất lượng báo cáo tài chính đã được kiểm toán. Báo cáo tài chính do doanh nghiệp lập và cần có một bên thứ ba độc lập xác nhận tính trung thực, hợp lý của những thông tin được trình bày.

Sau khi báo cáo tài chính được kiểm toán, trách nhiệm về thông tin công bố không chỉ nằm ở Tổng giám đốc và kế toán trưởng - những người ký báo cáo tài chính - mà hội đồng quản trị (HĐQT) và Chủ tịch HĐQT phải chịu trách nhiệm về việc công bố và những thông tin đã được công bố.

Quản trị công ty hướng tới công bố thông tin, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Điều nhà đầu tư và các bên liên quan quan tâm là thông tin doanh nghiệp công bố có đúng, đủ, kịp thời và đáp ứng không chỉ yêu cầu của pháp luật mà cả nhu cầu của cổ đông, nhà đầu tư hay không.

Điểm yếu hiện nay là doanh nghiệp chưa công bố đầy đủ những thông tin về hiện tại và tương lai, đồng thời còn tập trung nhiều vào thông tin tài chính. Trong khi thông tin tài chính chủ yếu phản ánh những gì đã diễn ra trong quá khứ hoặc các con số ước tính, nhà đầu tư còn cần những thông tin phi tài chính từ hệ thống quản trị.

Do đó, doanh nghiệp cần hướng tới hệ thống báo cáo quản trị đầy đủ hơn, bao gồm thông tin quá khứ, hiện tại và tương lai, cả thông tin tài chính và phi tài chính.

Một điểm yếu khác là việc nhận diện trách nhiệm, năng lực của HĐQT, cùng với công tác đào tạo, bổ nhiệm, định hướng và đánh giá HĐQT. Việc đánh giá hiệu quả, chất lượng của các thành viên HĐQT tại Việt Nam hiện vẫn còn chưa được thực hiện một cách hệ thống và mới ở giai đoạn đầu.

Sản xuất thủ công mỹ nghệ tại Công ty Ngọc Sơn. Ảnh: An Thư

PV: Khi thị trường chứng khoán Việt Nam bước vào giai đoạn mới sau nâng hạng, quản trị công ty có ý nghĩa như thế nào đối với khả năng thu hút dòng vốn quốc tế, thưa bà?

Bà Hà Thu Thanh: Quản trị công ty gần như là một điều kiện cần để các dòng vốn ngoại, các quỹ đầu tư nhìn vào và đánh giá doanh nghiệp.

Trước đây, khi đánh giá doanh nghiệp, chúng ta thường tập trung vào báo cáo tài chính, lợi nhuận, quy mô và tăng trưởng. Tuy nhiên, đối với các quỹ đầu tư nước ngoài, đặc biệt là những quỹ đầu tư trung và dài hạn, điều họ quan tâm không chỉ là lợi tức gia tăng trên khoản đầu tư. Họ còn mong muốn thông qua khoản đầu tư đó, doanh nghiệp tạo ra những tác động đối với môi trường và xã hội.

Vì vậy, cần nhìn từ góc độ của nhà đầu tư nước ngoài để hiểu họ cần gì khi đánh giá doanh nghiệp Việt Nam. Đó là sự minh bạch về thông tin, quá trình ra quyết định và trách nhiệm cũng như năng lựccủa HĐQT.

Các nguyên tắc quản trị công ty cũng không chỉ dừng ở việc tuân thủ đầy đủ pháp luật Việt Nam, bởi pháp luật không thể quy định được tất cả. Doanh nghiệp cần hướng tới những thông lệ tốt mà các quỹ đầu tư quốc tế quan tâm.

Thực tế, một số quỹ đầu tư từng trao đổi với chúng tôi rằng, có những doanh nghiệp xét về các chỉ tiêu tài chính, tỷ suất lợi nhuận trên vốn và khả năng thu hồi vốn đầu tư đều rất tốt nhưng họ vẫn từ chối đầu tư do nhận thấy rủi ro không nhỏ trong hệ thống quản trị công ty.

Điều này cho thấy, đối với nhà đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp không thể chỉ khẳng định mình có tình hình tài chính tốt, quy mô vốn lớn hay giá trị cổ phiếu cao. Họ cần một hệ thống quản trị và hệ thống thông tin đủ để tạo dựng niềm tin.

PV: Theo bà, quản trị công ty tốt mang lại những giá trị cụ thể nào cho doanh nghiệp?

Bà Hà Thu Thanh: Trước hết là niềm tin và uy tín. Muốn thị trường tin vào những điều doanh nghiệp công bố, phía sau thông tin đó phải có một hệ thống quản trị và trách nhiệm rõ ràng đối với thông tin công bố.

Quản trị công ty theo thông lệ quốc tế cũng là một “ngôn ngữ” để chuyển hóa những giá trị doanh nghiệp đang có ra thị trường quốc tế. Thực hành quản trị tốt giúp doanh nghiệp tạo dựng niềm tin, nâng cao uy tín đối với những thông tin công bố và gia tăng giá trị khi các quỹ đầu tư lớn xem xét đầu tư.

Trong bối cảnh hiện nay, các doanh nghiệp niêm yết không đứng riêng lẻ. Nếu mong muốn có một thị trường tốt, các doanh nghiệp cần cùng thay đổi nhận thức, coi quản trị công ty là một năng lực cạnh tranh thay vì chỉ là hệ thống để tuân thủ.

Khi đó, doanh nghiệp có thể tiếp cận nguồn vốn nhanh hơn, với giá tốt hơn và có được niềm tin cao hơn từ thị trường. Các doanh nghiệp niêm yết cũng cùng góp phần xây dựng niềm tin đối với thị trường chứng khoán Việt Nam nói riêng và thị trường vốn Việt Nam nói chung.

PV: Chất lượng quản trị giữa các doanh nghiệp hiện vẫn chưa đồng đều. Theo bà, điều gì quyết định việc doanh nghiệp chuyển từ tuân thủ sang thực hành quản trị tốt?

Bà Hà Thu Thanh: Điều này phụ thuộc vào chiến lược của doanh nghiệp và chiến lược đó được dẫn dắt bởi lãnh đạo, đại diện cho các cổ đông lớn.

Tư duy của nhà lãnh đạo sẽ thể hiện trong chiến lược của doanh nghiệp. Nếu cổ đông lớn, lãnh đạo doanh nghiệp hướng tới chiến lược phát triển trung và dài hạn thì doanh nghiệp sẽ có cách tiếp cận hướng tới phát triển bền vững.

Ngược lại, những doanh nghiệp chỉ tập trung vào mục tiêu ngắn hạn, trong đó có việc đẩy giá cổ phiếu lên, sẽ phù hợp với những nhà đầu tư có tầm nhìn ngắn hạn. Nếu doanh nghiệp muốn thu hút các quỹ đầu tư có trách nhiệm, các quỹ đầu tư dài hạn và dòng vốn dài hạn thì cách lựa chọn doanh nghiệp của những nhà đầu tư này cũng sẽ khác.

Do đó, quản trị công ty cần gắn với phát triển bền vững, trách nhiệm và tác động xã hội trong trung và dài hạn.

PV: Trong quá trình đó, HĐQT có vai trò như thế nào trong việc định hướng doanh nghiệp hướng tới các tiêu chuẩn phát triển bền vững?

Bà Hà Thu Thanh: HĐQT có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc định hướng doanh nghiệp hướng tới phát triển bền vững. HĐQT thực hiện định hướng chiến lược, đồng thời giám sát việc thực thi chiến lược một cách hiệu quả và bền vững qua các năm.

HĐQT phải đưa ý chí của các cổ đông vào hoạt động và chương trình của mình. Từ định hướng đến tổ chức thực thi nhiệm vụ, HĐQT có thể thành lập các ủy ban chuyên môn để thông qua đó giám sát hiệu quả hoạt động của ban điều hành.

Đây đang là một trong những khâu còn thiếu tại nhiều doanh nghiệp. Một số HĐQT chưa thực hiện đầy đủ vai trò giám sát và đánh giá ban điều hành do thiếu năng lực, công cụ, con người, đồng thời chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của mình.

Do đó, chất lượng thành viên HĐQT rất quan trọng. Nhiều doanh nghiệp đã hướng tới xây dựng HĐQT có chất lượng cao hơn, đa dạng hơn về chuyên môn, độ tuổi và giới tính. Tuy nhiên, cũng có những HĐQT mà thành viên tham gia chủ yếu để đủ số lượng hoặc đại diện cho tiếng nói của một nhóm cổ đông hay một cổ đông nhất định.

Mỗi thành viên HĐQT khi thực thi trách nhiệm phải bảo đảm trung thành với lợi ích của công ty, trung thực trong quá trình ra quyết định và cẩn trọng. Trung thành, trung thực và cẩn trọng là những trách nhiệm của HĐQT.

PV: Xin cảm ơn bà!