Trong tuần qua, đà tăng mạnh của giá dầu chủ yếu xuất phát từ xung đột Mỹ - Iran tiếp tục leo thang, làm gia tăng lo ngại về khả năng nguồn cung qua eo biển Hormuz bị gián đoạn. Rủi ro không chỉ dừng ở dòng chảy dầu thô mà còn lan sang chi phí vận tải, bảo hiểm và nhu cầu tìm kiếm các nguồn cung thay thế.

Căng thẳng tại Hormuz ngày càng nghiêm trọng khi các cuộc tấn công đáp trả nhằm vào hạ tầng và tàu chở dầu tiếp diễn. Rủi ro địa chính trị cũng lan rộng sang các khu vực lân cận với hoạt động tấn công gia tăng của lực lượng Houthi quanh Bab el-Mandeb và các vụ tập kích nhằm vào cơ sở năng lượng của Saudi Arabia. Những diễn biến này đe dọa thêm các tuyến vận tải và hạ tầng dầu khí có thể được sử dụng để thay thế Hormuz.

Hoạt động vận tải qua Hormuz vì vậy vẫn bị hạn chế ở mức thấp. Windward và S&P Global ghi nhận khoảng 10-17 lượt tàu qua lại mỗi ngày trong tuần đầu tháng 9. Tuy nhiên, lưu lượng thực tế có thể cao hơn do một số tàu tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS) hoặc sử dụng phương thức vận chuyển “dark shipping”.

Giá dầu thế giới tăng khi dòng chảy qua Hormuz giảm gần một nửa. Ảnh: TL.

Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), lưu lượng dầu qua Hormuz trong tháng 8 chỉ đạt 7,6 triệu thùng/ngày, giảm gần một nửa so với mức 13,1 triệu thùng/ngày trước khi xung đột xảy ra. Các tuyến vận chuyển thay thế dù đã được đưa vào khai thác nhưng vẫn chưa đủ khả năng bù đắp phần thiếu hụt này.

Rủi ro an ninh cũng khiến nguồn cung tàu chở dầu phục vụ tuyến Trung Đông - châu Á giảm mạnh, đẩy chi phí vận tải lên mức kỷ lục. Cước tàu VLCC trên tuyến Trung Đông - Trung Quốc đã áp sát 800.000 USD/ngày, trong khi cước vận chuyển từ Vịnh Ba Tư tới Bắc Á tăng lên gần 30 USD/thùng.

Bên cạnh đó, phí bảo hiểm tăng vọt từ 0,05 USD lên 2,5 USD/thùng. Việc phải chuyển hướng sang các tuyến xuất khẩu thay thế như Yanbu hay Fujairah cũng làm thời gian giao hàng kéo dài, qua đó đẩy tổng chi phí vận chuyển lên mức cao kỷ lục.

Các nguồn cung thay thế từ Mỹ, Brazil, Canada, Kazakhstan và Venezuela hiện mới chỉ có thể bù đắp một phần thiếu hụt. Do đó, cán cân thị trường vẫn nghiêng về nguy cơ thiếu cung, đặc biệt nếu hoạt động vận chuyển qua Hormuz và các tuyến thay thế chưa thể sớm trở lại bình thường.

Trong bối cảnh đó, biên lợi nhuận lọc dầu ở mức cao đang khuyến khích các nhà máy tích cực tìm kiếm những nguồn dầu thô thay thế. Tại Trung Quốc, gần 10 nhà máy lọc dầu độc lập tăng cường mua dầu từ Tây Phi, Nam Mỹ và Nga, đẩy giá premium lên cao. Đáng chú ý, dầu Djeno của Congo hiện có giá cao hơn Brent tới 20 USD/thùng.

Riêng tập đoàn ZPC tăng 35,9% lượng dầu nhập khẩu từ Canada, lên 178.000 thùng/ngày. Trên thị trường quốc tế, nhà máy lọc dầu Dangote cũng đặt mua 16 triệu thùng dầu Nigeria cho tháng 10, tương đương khoảng 520.000 thùng/ngày, huy động gần tối đa công suất với nguồn cung chủ yếu từ NNPC và một lô dầu WTI Midland.

Nhận định về xu hướng thị trường dầu thô trong tuần này, ông Đỗ Xuân Quý - Phó Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Giao dịch hàng hóa 3D cho rằng, giá dầu vẫn có dư địa tăng trong ngắn hạn nhưng đi kèm với mức biến động tương đối lớn. Sau nhịp tăng mạnh vừa qua, giá dầu đã phản ánh đáng kể rủi ro nguồn cung, vì vậy bất kỳ tín hiệu nào cho thấy tình hình Trung Đông hạ nhiệt hoặc dòng chảy dầu được khôi phục đều có thể kích hoạt áp lực chốt lời mạnh.

Ngược lại, nếu các điểm nghẽn vận chuyển và xuất khẩu tiếp tục bị gián đoạn, giá Brent có khả năng duy trì trên mốc 100 USD/thùng và hướng tới các vùng giá cao hơn. Theo ông Quý, diễn biến tại Hormuz sẽ tiếp tục là biến số quan trọng nhất đối với giá dầu trong tuần này, trong khi ngưỡng 100 USD/thùng sẽ là vùng tâm lý đáng chú ý đối với WTI. Nếu giá không giữ được vùng này, áp lực điều chỉnh có thể gia tăng khi các vị thế mua được tích lũy trong nhịp tăng vừa qua chịu sức ép chốt lời.