Khác với thuế thu nhập cá nhân, quyết toán thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2025 sẽ áp dụng ngay các chính sách thuế mới cho toàn bộ kỳ tính thuế. Trong đó có Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp sửa đổi được Quốc hội thông qua ngày 14/6/2025, có hiệu lực từ ngày 1/10/2025; tiếp đó là Nghị định số 320/2025/NĐ-CP (hiệu lực từ ngày 15/12/2025) và Thông tư số 20/2026/TT-BTC (hiệu lực từ ngày 12/3/2026). Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải rà soát toàn diện các yếu tố về doanh thu, chi phí, ưu đãi thuế và hồ sơ quyết toán để bảo đảm tuân thủ đúng quy định.
Thông tin về những chính sách mới mà doanh nghiệp cần lưu ý, đại diện Thuế TP. Hồ Chí Minh cho biết, phương pháp tính thuế hiện vẫn duy trì hai phương pháp là tỷ lệ phần trăm trên doanh thu và doanh thu trừ chi phí, thuế được xác định trên cơ sở thu nhập tính thuế.
 |
| Doanh nghiệp phải rà soát toàn diện các yếu tố về doanh thu, chi phí, ưu đãi thuế và hồ sơ quyết toán để bảo đảm tuân thủ đúng quy định. Ảnh: Đức Thanh |
Về doanh thu, quy định cơ bản không thay đổi nhưng điểm mới là thời điểm xác định doanh thu đối với hoạt động xuất khẩu được căn cứ theo thời điểm chuyển giao quyền sở hữu theo hợp đồng; trường hợp không xác định được thì theo thời điểm xác nhận của cơ quan hải quan.
Đối với chi phí được trừ, chính sách tiếp tục áp dụng ba điều kiện cơ bản. Trong đó, điểm mới là yêu cầu thanh toán không dùng tiền mặt được mở rộng đối với tất cả các khoản chi từ 5 triệu đồng trở lên (đã bao gồm thuế), thay vì mức 20 triệu đồng như trước đây. Trường hợp trong cùng một ngày phát sinh nhiều lần mua hàng của cùng một nhà cung cấp, nếu tổng giá trị đạt từ 5 triệu đồng trở lên thì vẫn phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Nếu doanh nghiệp ủy quyền cho người lao động thanh toán, sau đó hoàn trả, việc hoàn trả cũng phải thực hiện qua hình thức không dùng tiền mặt nếu đạt ngưỡng quy định.
Chính sách mới cũng bổ sung nhiều khoản chi được trừ như chi phí tham gia đấu thầu không trúng, nghiên cứu phát triển không thành công, duy trì cơ sở hạ tầng chưa khai thác… cùng một số khoản chi phục vụ sản xuất kinh doanh khác. Đáng chú ý, chi nghiên cứu và phát triển được trừ tối đa đến 200% nếu đáp ứng điều kiện. Ngoài ra, một số mức khống chế chi phí cũng được điều chỉnh theo hướng có lợi cho doanh nghiệp.
Về chi phí lãi vay, tiếp tục áp dụng các trường hợp khống chế, gồm lãi vay tương ứng phần vốn điều lệ chưa góp đủ; lãi vay vượt mức quy định khi vay từ đối tượng không phải tổ chức tín dụng; và lãi vay trong giao dịch liên kết vượt 30% tổng lợi nhuận thuần cộng chi phí lãi vay và khấu hao.
Đối với chuyển lỗ, doanh nghiệp được chuyển lỗ tối đa 5 năm liên tục kể từ năm tiếp theo năm phát sinh lỗ; số lỗ được xác định theo quy định thuế và điều chỉnh theo kết luận thanh tra nếu có. Điểm mới là cho phép bù trừ lãi, lỗ giữa hoạt động chuyển nhượng bất động sản với các hoạt động sản xuất kinh doanh khác, trừ phần thu nhập đang được hưởng ưu đãi thuế.
Về thuế suất, áp dụng theo ba mức dựa trên doanh thu năm trước liền kề. Trường hợp doanh nghiệp có giao dịch liên kết, việc áp dụng thuế suất cần xem xét thêm các điều kiện theo quy định. Ngoài ra, chính sách mới cũng bổ sung các nội dung về thu nhập miễn thuế…
Theo ghi nhận, khi công tác thanh tra, kiểm tra thuế ngày càng được tăng cường, đặc biệt là việc đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử và các khoản chi phí được trừ, các sai lệch trong kê khai trước đây dễ bị phát hiện và xử lý. Điều này khiến khoảng cách giữa tối ưu thuế và hành vi né thuế trở nên nhạy cảm hơn.
Trao đổi với Báo Tài chính - Đầu tư, bà Nguyễn Thị Mỹ Linh - CEO Công ty TNHH Tư vấn thuế Tasco cho biết, phần lớn sai sót của doanh nghiệp không xuất phát từ ý định né thuế, mà chủ yếu do chủ quan trong kiểm soát rủi ro thuế.
| Thay vì tìm cách đẩy chi phí ảo để giảm thuế, doanh nghiệp nên tập trung vào việc chuẩn hóa quy trình chứng từ và tận dụng các điểm mới trong chính sách để hạch toán chính xác ngay từ đầu, tránh các khoản phạt không đáng có. Ông Lê Anh Tuấn - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Phát triển TAVITAX |
Theo bà Linh, có bốn nhóm sai sót phổ biến. Thứ nhất là chi phí không đáp ứng đầy đủ điều kiện về hóa đơn, chứng từ. Nhiều doanh nghiệp vẫn giữ quan niệm “có hóa đơn là được tính chi phí”, trong khi cơ quan thuế hiện nay kiểm tra sâu cả tính hợp lệ và tính thực tế của giao dịch. Các rủi ro thường gặp gồm hóa đơn sai thông tin, hóa đơn từ nhà cung cấp có dấu hiệu rủi ro, hoặc thiếu các chứng từ liên quan như hợp đồng, biên bản giao nhận, thanh toán không đúng quy định.
Thứ hai là các khoản chi không phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, như chi phí mang tính cá nhân, chi tiếp khách, quảng cáo, phúc lợi nhưng không chứng minh được tính liên quan đến hoạt động kinh doanh.
Thứ ba là việc hạch toán sai bản chất hoặc sai thời điểm, bao gồm ghi nhận chi phí không đúng kỳ, tính khấu hao, phân bổ hoặc trích trước doanh thu, chi phí không đúng quy định.
Thứ tư là các khoản chi bị khống chế hoặc có điều kiện đặc thù, như chi phí lãi vay vượt trần, góp vốn chưa đủ, chi phí phúc lợi vượt mức quy định hoặc chi phí khấu hao tài sản không đủ điều kiện. Theo chuyên gia, đây là nhóm mà doanh nghiệp dễ “tối ưu quá mức”, dẫn đến rủi ro khi bị kiểm tra.
Trong bối cảnh chính sách thuế ngày càng siết chặt và ứng dụng công nghệ trong quản lý thuế được đẩy mạnh, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy từ “tối ưu thuế ngắn hạn” sang “quản trị thuế bền vững, có kiểm soát rủi ro”.
Theo khuyến nghị của các chuyên gia, trước hết doanh nghiệp cần chuẩn hóa quy trình ngay từ đầu, đặc biệt là kiểm soát hóa đơn đầu vào, đánh giá nhà cung cấp, thiết lập quy trình mua hàng và xác minh tính hợp lệ của chứng từ. Đồng thời, cần xây dựng quy định nội bộ rõ ràng về thanh toán, chứng từ và phê duyệt chi phí.
Bên cạnh đó, việc rà soát dữ liệu cần được thực hiện định kỳ, thay vì dồn vào cuối kỳ. Doanh nghiệp nên đối chiếu thường xuyên với dữ liệu của cơ quan thuế, nhất là hóa đơn điện tử, để kịp thời phát hiện và điều chỉnh sai sót, tránh bị động khi cơ quan thuế thanh tra, kiểm tra.
Theo bà Nguyễn Thị Mỹ Linh, tối ưu thuế không đồng nghĩa với việc giảm thuế bằng mọi giá, mà là tối ưu trong khuôn khổ pháp luật và có thể giải trình, bảo vệ được số liệu khi cơ quan thuế kiểm tra. Trong bối cảnh hiện nay, ranh giới giữa tối ưu thuế và né thuế không chỉ thu hẹp mà còn trở thành bài toán quản trị rủi ro. Doanh nghiệp kiểm soát tốt ngay từ đầu sẽ giảm thiểu đáng kể các rủi ro phát sinh trong quá trình quyết toán.
Ông Lê Anh Tuấn - Tổng Giám đốc Công ty TNHH Đầu tư Phát triển TAVITAX cũng cho rằng, trong kỷ nguyên quản lý thuế bằng dữ liệu và AI, ranh giới giữa "tối ưu" và "né thuế" không còn nằm ở việc hồ sơ có "đẹp" hay không, mà nằm ở tính thực tế của giao dịch.
Nếu doanh nghiệp quá tập trung vào việc "né thuế", điều này đang vô tình làm tăng các loại chi phí khác như chi phí rủi ro pháp lý, chi phí nhân sự để xử lý sai sót, chi phí phạt chậm nộp, và đặc biệt là chi phí cơ hội khi lãnh đạo phải dành thời gian giải trình với cơ quan chức năng thay vì tập trung kinh doanh.
Thay vào đó, tối ưu thực sự là doanh nghiệp xây dựng được một hệ thống tuân thủ minh bạch. Lúc này, số thuế phải nộp được xem là một khoản chi phí bảo đảm cho sự an toàn và phát triển bền vững. Việc nộp đúng, nộp đủ nhưng tận dụng được các chính sách hợp pháp và chính sách ưu đãi mới là cách để giảm thiểu tổng chi phí vận hành lâu dài.
