Mở cửa thu hút dòng vốn số, xây dựng thị trường có kiểm soát

Sau nhiều năm phát triển mạnh nhưng chủ yếu diễn ra trên các nền tảng xuyên biên giới, thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đang bước sang giai đoạn mới khi cơ quan quản lý chính thức xây dựng khuôn khổ pháp lý để quản lý và phát triển lĩnh vực này. Đây được xem là sự thay đổi đáng kể trong tư duy quản lý. Thay vì đứng ngoài quan sát hoặc chỉ tập trung xử lý các vi phạm phát sinh, Việt Nam lựa chọn xây dựng một thị trường có kiểm soát, tạo điều kiện để đổi mới sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm an toàn hệ thống tài chính.

Theo ông Tô Trần Hòa - Phó Trưởng ban Thường trực Ban Quản lý thị trường giao dịch tài sản mã hóa (Ủy ban Chứng khoán Nhà nước), hệ thống văn bản được ban hành từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026 đều hướng tới mục tiêu tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động phát hành, giao dịch và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa, đồng thời đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về phòng chống rửa tiền và bảo vệ nhà đầu tư.

Quyết định triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa đánh dấu bước chuyển quan trọng trong định hướng quản lý của Việt Nam đối với lĩnh vực tài sản số. Ảnh: SHUTTERSTOCK

Điểm đáng chú ý là thị trường được thiết kế theo nguyên tắc “mở nhưng có kiểm soát”. Theo quy định, sau 6 tháng kể từ khi tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa (VASP) đầu tiên được cấp phép, toàn bộ giao dịch phát sinh sẽ phải thực hiện thông qua các VASP được cấp phép.

Tuy nhiên, quy định này không đồng nghĩa với việc nhà đầu tư buộc phải chuyển toàn bộ tài sản về lưu ký tại các sàn trong nước. Nhà đầu tư vẫn có thể lưu giữ tài sản trong ví cá nhân, nhưng sẽ phải thông qua các VASP được cấp phép khi thực hiện giao dịch mua bán.

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận này vừa bảo đảm quyền sở hữu tài sản của nhà đầu tư, vừa tạo điều kiện để cơ quan quản lý theo dõi dòng tiền, giảm thiểu các giao dịch ngoài hệ thống và nâng cao hiệu quả phòng chống rửa tiền.

Một điểm mới khác là toàn bộ hoạt động niêm yết và giao dịch tài sản mã hóa đều thực hiện bằng đồng Việt Nam. Đây được đánh giá là giải pháp quan trọng nhằm bảo đảm chủ quyền tiền tệ, tăng tính minh bạch của dòng tiền và tạo thuận lợi cho công tác quản lý thuế.

Đối với các VASP, Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa tại Việt Nam đặt ra những tiêu chuẩn rất cao về năng lực tài chính và công nghệ. Doanh nghiệp muốn tham gia thí điểm phải là doanh nghiệp Việt Nam có vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng, có sự tham gia của các định chế tài chính và doanh nghiệp công nghệ, hệ thống máy chủ đặt tại Việt Nam, đáp ứng tiêu chuẩn an toàn thông tin cấp độ 4. Những điều kiện này cho thấy mục tiêu của cơ quan quản lý không phải cấp phép đại trà, mà ưu tiên lựa chọn những doanh nghiệp đủ năng lực để hình thành thị trường ngay từ giai đoạn đầu.

Bên cạnh đó, việc phân loại đối tượng tham gia cũng phản ánh cách tiếp cận thận trọng. Nhà đầu tư nước ngoài được mở tài khoản giao dịch trên thị trường thí điểm, trong khi nhà đầu tư trong nước trước mắt chỉ được giao dịch nếu đã sở hữu tài sản mã hóa. Quy định này giúp hạn chế các hoạt động phát hành và đầu cơ quá nóng trong thời gian đầu, đồng thời vẫn mở cửa thu hút dòng vốn quốc tế.

Hoàn thiện hệ sinh thái, lấy nhà đầu tư làm trung tâm

Chia sẻ về sự phát triển của thị trường tài sản mã hóa trên thế giới, ông Phan Đức Trung - Chủ tịch Hiệp hội Blockchain - Tài sản số Việt Nam (VBA) cho biết, thị trường tài sản mã hóa thế giới đã bước sang giai đoạn phát triển ổn định hơn sau nhiều chu kỳ điều chỉnh mạnh. Nếu như giai đoạn tăng trưởng nóng từng đưa vốn hóa toàn cầu lên khoảng 4.000 tỷ USD, thì hiện thị trường duy trì quanh mức 1.000 tỷ USD, với số lượng người dùng dự kiến đạt khoảng 900 triệu người.

Sự xuất hiện của các quỹ bitcoin ETF cũng đang góp phần thay đổi cấu trúc thị trường khi ngày càng nhiều nhà đầu tư tổ chức tham gia. Riêng BlackRock hiện quản lý khoảng 67 tỷ USD tài sản thông qua các sản phẩm ETF bitcoin.

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương tiếp tục ghi nhận giá trị giao dịch tài sản số khoảng 2.400 tỷ USD tính đến giữa năm 2025 và Việt Nam nằm trong nhóm dẫn đầu về tốc độ tăng trưởng giao dịch, quy mô người dùng thuộc nhóm lớn trên thế giới.

Theo ông Phan Đức Trung, đây chính là cơ sở quan trọng để xây dựng Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP nhằm đón đầu xu hướng token hóa tài sản đang diễn ra trên toàn cầu.

Tuy nhiên, lợi thế về số lượng người dùng cũng kéo theo nhiều rủi ro nếu thiếu kiến thức và văn hóa tuân thủ. Theo ông Trung, hàng loạt vụ việc lừa đảo, đa cấp, dự án giả hay các vụ án liên quan đến tài sản mã hóa trong thời gian qua phản ánh một thực tế là khoảng trống lớn nhất hiện nay không nằm ở công nghệ, mà ở nhận thức của người tham gia thị trường.

Thách thức của Việt Nam không chỉ là xây dựng sàn giao dịch hay hoàn thiện pháp luật, mà còn là giúp hàng chục triệu người dùng chuyển từ giao dịch theo tâm lý sang đầu tư có kiến thức, hiểu biết pháp luật và có kỹ năng quản trị rủi ro.

Theo đó, công tác đào tạo, tuyên truyền và phổ cập kiến thức cần được xem là một trụ cột của quá trình xây dựng thị trường, tương tự như hạ tầng công nghệ hay cơ chế giám sát. Đây cũng là điều kiện để hình thành đội ngũ chuyên gia về blockchain, kiểm toán công nghệ, quản trị rủi ro, phòng chống rửa tiền và bảo mật dữ liệu - những vị trí sẽ đóng vai trò quyết định khi thị trường bước vào giai đoạn phát triển chính thức.

Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Bùi Hoàng Hải cho rằng, tài sản mã hóa, đặc biệt là xu hướng token hóa tài sản thực, đang dần trở thành một cấu phần của nền kinh tế số toàn cầu thay vì chỉ là một xu hướng mang tính thử nghiệm.

Trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển thị trường tài chính số, việc triển khai thí điểm thị trường tài sản mã hóa không chỉ nhằm quản lý hiệu quả dòng vốn số mà còn mở ra cơ hội thu hút vốn đầu tư quốc tế, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường tài chính Việt Nam trong khu vực.