Từ “sắp xếp bộ máy” đến bài toán khai thác nguồn lực

Quá trình sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và tổ chức lại đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra khối lượng lớn nhà, đất dôi dư cần tiếp tục xử lý và khai thác hiệu quả.

Có thể nói, mục tiêu quan trọng nhất của giai đoạn đầu là bảo đảm bộ máy mới vận hành thông suốt đã cơ bản hoàn thành. Các bộ, ngành và địa phương đã chủ động rà soát, bố trí lại hệ thống trụ sở, tận dụng tối đa cơ sở vật chất hiện có nhằm hạn chế đầu tư mới, thực hành tiết kiệm, chống lãng phí.

Nguồn: Bộ Tài chính. Đồ họa: Phương Anh

Song song với việc bố trí trụ sở, nhiều địa phương đã linh hoạt chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất dôi dư để phục vụ nhu cầu dân sinh. Đến nay, 3.015 cơ sở được bố trí làm cơ sở giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở phục vụ lĩnh vực y tế; 2.385 cơ sở trở thành thiết chế văn hóa, thể thao và 626 cơ sở được sử dụng cho các mục đích công cộng khác.

Những kết quả bước đầu cho thấy, việc sắp xếp tài sản công không chỉ đáp ứng yêu cầu tổ chức bộ máy mới, mà còn góp phần bổ sung nguồn lực cho các lĩnh vực thiết yếu, nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản nhà nước.

Tính đến ngày 27/5/2026, các địa phương đã hoàn thành xử lý hoặc đưa vào khai thác 4.709 cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi, chuyển giao. Tuy nhiên, giai đoạn khó khăn hơn vẫn còn ở phía trước khi cả nước còn 11.412 cơ sở chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác.

Con số này cho thấy, nếu giai đoạn đầu tập trung vào việc ổn định bộ máy thì giai đoạn tiếp theo chính là “đánh thức” quỹ nhà, đất dôi dư để nguồn lực công thực sự phát huy giá trị, thay vì tiếp tục bỏ trống hoặc xuống cấp.

Không thiếu quy định, cần một cơ chế đủ linh hoạt

Theo đánh giá của Bộ Tài chính, tiến độ xử lý tài sản dôi dư giữa các địa phương hiện chưa đồng đều.

Nguyên nhân trước hết là khối lượng tài sản cần xử lý rất lớn trong khi thời gian triển khai ngắn và được thực hiện đồng thời trên phạm vi cả nước. Nhiều địa phương vừa phải bảo đảm hoạt động của bộ máy mới, vừa phải xây dựng phương án xử lý hàng trăm cơ sở nhà, đất dôi dư.

Bên cạnh đó, nhiều tài sản nằm ở vùng sâu, vùng xa, quy mô nhỏ, vị trí không có lợi thế thương mại nên khó thu hút tổ chức, cá nhân tham gia thuê hoặc khai thác. Trong khi đó, nguồn cung nhà, đất dôi dư tăng mạnh sau sắp xếp bộ máy nhưng nhu cầu sử dụng thực tế không tăng tương ứng.

Thực tế, trong số hơn 11.400 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, có trên 5.300 cơ sở đã được chuyển giao cho các tổ chức quản lý, kinh doanh nhà hoặc tổ chức phát triển quỹ đất. Tuy nhiên, phần lớn mới được tiếp nhận nên các đơn vị vẫn đang rà soát, phân loại và xây dựng phương án khai thác.

Không ít cơ sở còn tồn tại các vướng mắc về hồ sơ pháp lý, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, ranh giới sử dụng đất hoặc quy hoạch. Một số tài sản đã được chuyển giao cho cấp xã quản lý nhưng chính quyền cơ sở còn lúng túng trong việc lựa chọn phương án khai thác phù hợp.

Điều đáng chú ý là những khó khăn này không xuất phát từ việc thiếu hành lang pháp lý. Trong thời gian qua, Bộ Tài chính đã chủ trì hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công; Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính cũng đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn để các bộ, ngành, địa phương tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên, trước khối lượng rất lớn nhà, đất dôi dư phát sinh sau cuộc sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính trên phạm vi toàn quốc, quy trình xử lý theo quy định hiện hành với nhiều bước, nhiều thủ tục và nhiều cấp xin ý kiến không còn đáp ứng yêu cầu về tiến độ. Đây cũng là lý do Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP với các cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ những “điểm nghẽn” của giai đoạn hiện nay.

Tạo “lối đi nhanh” để đưa tài sản vào khai thác

Điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP không nằm ở việc tạo thêm nhiều quy định mới, mà ở việc thiết kế một quy trình linh hoạt hơn để rút ngắn thời gian xử lý, khai thác tài sản.

Theo đó, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được phân quyền mạnh hơn trong quyết định quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư trên địa bàn, kể cả đối với những tài sản do cơ quan trung ương đã chuyển giao về địa phương quản lý. Đồng thời, nhiều thủ tục hành chính được cắt giảm, giúp rút ngắn quy trình xử lý và tăng tính chủ động cho địa phương.

Một điểm mới đáng chú ý là cho phép khai thác đối với một số cơ sở nhà, đất chưa có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc hồ sơ pháp lý còn thiếu; đồng thời cho phép chuyển đổi công năng đối với một số trường hợp trước khi hoàn tất việc điều chỉnh quy hoạch theo quy định.

Nghị quyết cũng đơn giản hóa thủ tục đối với các cơ sở đã được giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà; thay đổi phương thức xác định giá cho thuê theo hướng minh bạch, dễ áp dụng; bổ sung hình thức chào giá cạnh tranh bên cạnh các phương thức hiện hành nhằm rút ngắn thời gian đưa tài sản vào khai thác.

Đáng chú ý, thời hạn cho thuê nhà được nâng từ tối đa 5 năm lên 10 năm và có thể gia hạn nhiều lần nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Cơ chế này được kỳ vọng sẽ tạo sự ổn định cho nhà đầu tư, doanh nghiệp, qua đó nâng cao khả năng khai thác hiệu quả quỹ nhà, đất dôi dư.

Đối với các cơ sở có vị trí phù hợp để phục vụ lợi ích công cộng như công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa, cơ sở đổi mới sáng tạo hay hỗ trợ khởi nghiệp, Nghị quyết cũng mở ra cơ chế linh hoạt hơn trong việc chuyển đổi công năng, góp phần đưa tài sản công nhanh chóng phục vụ cộng đồng.

Các cơ chế đặc thù của Nghị quyết được áp dụng trong thời hạn 5 năm. Theo kế hoạch, sau một năm triển khai, Bộ Tài chính sẽ chủ trì sơ kết, đánh giá kết quả thực hiện để báo cáo Chính phủ, trên cơ sở đó nghiên cứu hoàn thiện các quy định pháp luật nhằm thể chế hóa những cơ chế phát huy hiệu quả trong thực tiễn.

Có thể thấy, sau khi hoàn thành bước đầu việc sắp xếp bộ máy, yêu cầu đặt ra hiện nay là nhanh chóng đưa quỹ nhà, đất dôi dư vào khai thác hiệu quả, tránh thất thoát, lãng phí. Nếu được triển khai quyết liệt và đồng bộ, Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP sẽ không chỉ góp phần xử lý dứt điểm hơn 11.000 cơ sở nhà, đất còn tồn đọng, mà còn tạo động lực để chuyển hóa nguồn lực tài sản công thành nguồn lực phát triển, đúng với tinh thần thực hành tiết kiệm, chống lãng phí mà Đảng và Chính phủ đang quyết liệt chỉ đạo.